სიტყვა შიშის შესახებ ღვთისა და სიყვარულისა ღვთისა
მსახურება ადამიანისა ღვთისადმი, დაკანონებულია ღვთის მიერ, აშკარაა და უბრალო. მაგრამ ჩვენ გავხდით ისე რთულნი და მზაკვარნი, ისე უცხონი სულიერი გონებისა, რომ ვსაჭიროებთ საგულდაგულო ხელმძღვანელობას და დამოძღვრას სწორი და კეთილსასურველი მსახურებისათვის ღვთისადმი. ფრიად ხშირად ჩვენ გადავცდებით ხოლმე მსახურებისაგან ღვთისა მეშვეობით ასეთი ხერხისა, რომელიც საწინააღმდეგოა დადგენილების მიერ ღვთისა, აკრძალულია ღვთისაგან, რომელსაც მოაქვს სულისათვის ჩვენისა არა სარგებელი, არამედ ზიანი. ასე, ზოგიერთნი, წაკითხვისას საღვთო წერილში, რომ სიყვარული არის უაღმატებულესი სათნოებათა შორის ( 1კორ. 13:13 ) რომ იგი – ღმერთია ( 1ინ. 4:8 ), იწყებენ და ძალას იხმევენ იმწამსვე გააღვივონ გულში თავიანთში გრძნობა სიყვარულისა, მისით გააზავონ ლოცვები თავიანთი, ღვთისმოაზროვნეობა, ყველა ქმედებები თავიანთი.
ღმერთი პირს იბრუნებს ამ მსხვერპლისგან არაწმინდისა. იგი მოითხოვს ადამიანისაგან სიყვარულს, მაგრამ სიყვარულს ჭეშმარიტს, სულიერს, წმინდას, და არა მეოცნებეურს, ხორციელს, შებილწულს სიამაყით და ავხორცობით. ღმერთი შეუძლებელია სხვაგვარად გიყვარდეს, თუ არა გულით განწმენდილით და კურთხეულით საღვთო მადლით. და სიყვარული ღვთისადმი არის ნიჭი ღვთისა: იგი იღვრება სულში ჭეშმარიტი მონებისა ღვთისა მოქმედებით წმინდა სულისა ( რომ. 5:5 ). საწინააღმდეგოდ ამისა, ის სიყვარული, რომელიც ეკუთვნის რიცხვს ჩვენი ბუნებრივი თვისებებისა, იმყოფება ცოდვილ დაზიანებაში, მომცველში მთელი მოდგმისა კაცობრიობისა, მთელი არსისა ყოველი ადამიანისა, ყველა თვისებისა ყოველი ადამიანისა. ამაოდ ვისწრაფებთ მსახურებისაკენ ღვთისადმი, შეერთებისაკენ ღმერთთან ამ სიყვარულით! იგი წმინდაა, და განისვენებს მხოლოდ წმინდანებში. იგი დამოუკიდებელია: უნაყოფონია ძალისხმევა ადამიანისა მისაღებად თავის თავში ღვთისა, როდესაც არაა კიდევ კეთილგანწყობილება ღვთისა ცხოვრობდეს ადამიანში, თუმც ადამიანი – ღვთის შექმნილი ტაძარია, შექმნილი იმ მიზნით, რათა ცხოვრობდეს მასში ღმერთი ( 1კორ. 3:16 ). ეს ტაძარი იმყოფება მწარე გაპარტახებაში: უწინარეს კურთხევისა იგი საჭიროებს განახლებას.
ნაადრევი სწრაფვა განვითარებისათვის საკუთარ თავში გრძნობისა სიყვარულისა ღვთისადმი უკვე არის თვითცდუნებულობა. იგი დაუყოვნებლივ აცილებს სწორი მსახურებისაგან ღვთისადმი, დაუყოვნებლივ შეჰყავს სხვადასხვაგვარ ცდომილებაში, სრულდება დაზიანებულობით და დაღუპვით სულისა. ჩვენ დავადასტურებთ ამას წმინდა წერილით და წერილებით წმინდა მამათა; ვილაპარაკებთ, რომ სვლა ქრისტესაკენ იწყება და აღესრულება წინამძღოლობის ქვეშ შიშისა ღვთისა; საბოლოოდ, ვუჩვენებთ, რომ სიყვარული ღვთისა არის ის ნეტარი განსვენება ღმერთში, რომელშიც შედიამ აღმსულებლები უხილავი გზისა ღმერთისკენ.
ძველი აღთქმა – მასში ჭეშმარიტება გამოსახულია ჩრდილებით, და მოვლენები გარეგნული ადამიანით ემსახურება ხატებას იმისას, რაც ახალ აღთქმაში აღესრულება შინაგან ადამიანში – გვითხრობს საშინელ წამებაზე, რომელსაც დაექვემდებარნენ ნადაბი და აბიუდი, ორი ძე აარონისა, მღვდლები ერისა ისრაელისა. „კაცად კაცადმან – ნათქვამია წიგნში ლევიტელთაში, – საცეცხლური თჳსი, დადვეს მათ ზედა ცეცხლი და დაასხეს საკუმეველი და მოიღეს ცეცხლი უცხოჲ წინაშე ღმრთისა, რომელი არა უბრძანა მათ ღმერთმან “. მხოლოდ ნაკურთხი ცეცხლი, დაცული კარავში შესაძლოა ყოფილიყო გამოყენებული ღვთისმსახურებაში ისრაელიანთა. „და გამოჴდა ცეცხლი ღმრთისა მიერ, და შეწუნა იგინი, და მოწყდეს წინაშე ღმრთისა“ ( ლევ. 10:1-2 ). უცხო ცეცხლი საკმეველში მღვდლისა ისრაელისა გამოხატავს სიყვარულს დაცემულისა ბუნებისა, გაუცხოვებულისა ღვთისაგან ყველა თავის თვისებაში. სიკვდილით დასჯით ქურუმისა კადნიერისა გამოიხატება მოკვდინება სულისა, უგუნურია და დანაშაულებრივი მიტანილობა მსხვერპლად ღვთისადმი გულისთქმისა უწმინდურისა. მარცხდება ასეთი სული სიკვდილით, იღუპება თვითცდუნებულობაში თავისაში, ალში ვნებათა თავისი. საწინააღმდეგოდ ამისა. საღვთო ცეცხლი, რომელიც მხოლოდ გამოიყენება მღვდელმსახურებებში, აღნიშნავს მადლისმიერ სიყვარულს. ცეცხლი ღვთისმსახურებისათვის აიღება არა დაცემული ბუნებისაგან – კარვიდან ღვთისა. „ცეცხლი, გადმოსული გულში, – ამბობს წმინდა იოანე კიბისაღმწერელი , – აღადგენს ლოცვას. როდესაც კი იგი აღდგება და აიზიდება ზეცაში: მაშინ აღესრულება გადმოსვლა ცეცხლისა ოთახში სულისა“ 13 . „აი, ყველა თქვენ“, ამბობს წინასწარმეტყველი – რომლებიც „დადიხართ“, ესე იგი, ხელმძღვანელობთ ცხოვრებაში თქვენსა „ნათლით ცეცხლისა თქვენისა, და ალით“ დაცემულისა ბუნებისა, „რომელსაც აღანთებთ“, მიუხედავად იმისა, რომ ჩააქროთ იგი – ყველა თქვენ დაიღუპებით ცეცხლში და ალში ჯოჯოხეთისაში. არასწორი და დანაშაულებრივი მოქმედებით თავად საკუთარ თავში „თქვენ ცეცხლს აღანთებთ და ამტკიცებთ“ თქვენთვის „ალს“ გეენისას ( ეს. 50:11 ) 14 .
იმავეს ასწავლის ახალი აღთქმაც იგავით შესულის შესახებ ქორწილში ტანსაცმელში არასაქორწინეში, თუმც შესული კიდეც ყოფილიყოს რიცხვიდან დაძახებულთა. უთხრა მეფემ მსახურებს, მითითებით უღირსისადმი: „შეუკრენით მაგას ჴელნი და ფერჴნი, და განაგდეთ ეგე ბნელსა მას გარესკნელსა.“ ( მთ. 22:13 ). შეკვრით ხელებისა და ფეხებისა აღინიშნება წართმევა წმინდა შესაძლებლობისა წარმატებისათვის სულიერისა. ზუსტად: მოდის ამ მდგომარეობაში მიმღები ცრუ მიმართულებისა, გამართული პირდაპირ მდგომარეობიდან ცოდვილობისა, და კიდევ ამ მდგომარეობაში, სიყვარულისაკენ, რომელიც აღასრულებს შეერთებას ადამიანისას ღმერთთან, არამედ ადამიანი, უკვე წინასწარგანწმენდილი სინანულით. ჩაგდებით ბნელში გარესკნელისა აღინიშნება დაცემა გონებისა და გულისა ცდომილებაში და თვითცდუნებულობაში. ცდომილებისას და თვითცდუნებულობისას ყოველი აზრი, ყოველი გრძნობა, სრულად ბნელია, სრულად მტრული ღვთისადმი. მსახურნი, ხელისუფლებაში რომელთაც მიეცემა უბედური, – დემონებია: თუმც ისინი დაზიანებულნი იყვნენ უგუნური სიძულვილით ღვთისადმი, მაგრამ ამასთან იმყოფებიან მის მსახურებად მისი შეუზღუდავი ყოვლისშემძლეობის მიხედვით და სიბრძნისა; ისინი დაიპყრობენ მხოლოდ იმ ადამიანებს, რომლებიც თვითნებური მათი ქცევით, მიეცემიან ნებას დემონებისას. მიეცემა ამ ძალაუფლებას შემბიჯებელი მიმართულებაში, აკრძალულში ღვთისაგან, როგორც გატაცებული თვითწარმოდგენით როგორც ნებაყოფლობით უარმყოფელი მორჩილებისა ღვთისადმი.
ნაქებია და განდიდებული წმინდა სიყვარული წმინდა წერილში. მოციქული პავლე, გამოთვლით პირველ ეპისტოლეში კორინთელების მიმართ ნიჭებისა წმინდისა სულისა, ხსენებით ნიჭებზე სასწაულთმოქმედებისა წინასწარმეტყველებისა განსჯისა სულებისა, ცოდნისა სხვადასხვა ენებისა, თქვა: „ჰბაძევდით მადლთა მათ უფროიჲსთა: და მერმე აღმატებული გზაჲ გიჩუენო თქუენ.“ ( 1კორ. 12:31 ). რა შესაძლოა იყოს უფრო დიდი წინასწარმეტყველისა, სასწაულთმოქმედისა მოსაუბრისა უცხო ენებზე ნიჭის მიხედვით წმინდისა სულისა, ხოლო არა ჩვეულებრივი შესწავლის მიხედვით კაცობრივისა? – „ ენასა ღათუ კაცთასა და ანგელოზთასა ვიტყოდი, – გვპასუხობს დიდებული პავლე, – ხოლო სიყვარული არა მაქუნდეს, ვიქმენ მე, ვითქრცა რვალი, რომელი ოხრინ, გინა წინწილანი, რომელი ჴმობედ. და მაქუნდეს ღათუ წინაწარმეტყველებაჲ და უწყოდი ყოველი საიდუმლოჲ და ყოველი მეცნიერებაჲ, და მაქუნდეს ღათუ ყოველივე სარწმუნოებაჲ ვიდრე მთათაცა ცვალებადმდე და სიყვარული თუ არა მაქუნდეს, არა-ვე-რაჲ ვარ. და შე-ღათუ-ვჭამო ყოველი მონაგები ჩემი, და მივსცნე ჴორცნი ჩემნი დასაწუელად და სიყუარული არა მაქუნდეს, არარაჲვე სარგებელ არს ჩემდა. სიყვარული არასადა დავარდების, გინა თუ წინაწარმეტყუელებანი განქარდენ, ანუ თუ ენანი და-ვე-სცხრენ გინათუ მეცნიერებანი განქარდნენ. რამეთუ მცირედ რაჲმე ვიცით, და მცირედ-რაჲმე ვწინასწარმეტუელებთ. ხოლო რაჟამს მოიწიოს სრული იგი, მაშინ მცირედიცა იგი განქარდეს-ვე. ( 1კორ. 13:1-3, 8-10 ). რაა – ეს სრულყოფილი? „სიყვარული არის კავშირი“ (ერთობლიობა) „სრულყოფილება“ ( კოლ. 3:14 ). საჭიროა მიღწევა სრულყოფილებისა ყველა სათნოებაში, რათა შეაბიჯო სრულყოფილებაში ყველა სრულყოფილებისა, შეერთებაში მათსა, სიყვარულში. „რომელსა უყუარდეს ღმრთისაგან შობილ არს და იცის ღმერთი. ( 1ინ. 4:7 ). „ღმერთი სიყუარული არს, და რომელი ეგოს სიყუარულსა ზედა ღმერთი მის თანა ჰგიეს და იგი ღმრთისა თანა “ ( 1ინ.4:16 ). ამით უწყით, რამეთუ მის თანა ვჰგიეთ და იგი ჩუენ შორის, რამეთუ სულისა მისისაგან მომცა ჩუენ“ ( 1ინ. 4:13 ). ერთადერთი ჭეშარიტი ნიშანი მიღწევისა სიყვარულისა, მოცემული ჩვენდამი თავად წმინდისა სულისაგან, არის აშკარა მყოფობა ჩვენში წმინდისა სულისა. ის, ვინც არ გამხდარა ტაძარი წმინდისა სულისა, დაე ნუ აამებს თავს, დაე ნუ იტყუებს თავს: იგი ვერ შეძლებს იყოს სავანე სიყვარულისა, იგი უცხოა მისი. იღვრება გულებში ჩვენსა სიყვარული ერთად სულისა წმინდისა. იგი – მისი თვისებაა. ვისშიც გადმოდის წმინდა სული, მასში ცხადდება მისი თვისება – სიყვარული ( რომ. 5:5 ). „ვინც მოიხვეჭს სიყვარულს: იგი, ამასთან შეიმოსება თავად ღმერთში“, – თქვა წმინდა ისააკ ასურმა 15 .
შესაძლოა ამაზე შემეპასუხნონ: „ჩვენ ქრისტიანები ვართ ჩვენ განახლებულნი ვართ წმინდა ნათლობით, რომლითაც იკურნება ყველა სნეულებანი დაცემულისა ბუნებისა, აღდგება ხატება და მსგავსება ღვთისა პირვანდელ მოხდენილობაში მათსა, ინერგება ადამიანში წმინდა სული, ნადგურდება დაზიანება თვისებათა, და ამიტომაც სიყვარულისაც“. ასე! მაგრამ მადლისმიერი მდგომარეობა განახლებისა და მეორედ შობისა, მოტანილი წმინდა ნათლობით, საჭიროებს დახმარებას ცხოვრებით სახარებისეული მცნებებით. „უკუეთუ მცნებანი ჩემნი დაიმარხნეთ, – თქვა უფალმა – ჰგიეთ სიყუარულსა ზედა ჩემსა, დაადგერით თქუენ ჩემ თანა და მე თქუენ თანა: ვითარცა-იგი ნასხლევსა ვერ ხელ-ეწიფების ნაყოფისა გამოღებად თავით თჳსით, უკუეთუ არა ეგოს ვენაჴსა ზედა, ეგრეთვე არცა თქუენ, უკუეთუ არა დაადგრეთ ჩემთანა. უკუეთუ ვინმე არა დაადგრეს ჩემ თანა განვარდეს გარე, ვითარცა ნასხლევი, და განჴმეს, და შეკრიბონ იგი და ცეცხლსა დაასხან, და დაიწუას“ ( ინ. 15:10, 4, 6 ). არ შემნარჩუნებელი შენაძენებისა, მინიჭებულისა წმინდა ნათლობით, ცხოვრებით მცნებების მიხედვით, კარგავს შენაძენს. „გამოუთქმელი და საშინელი დიდება, – ამბობს წმინდა იოანე ოქროპირი , – მონიჭებული ნათლობით, იმყოფება ჩვენში ერთი ანდა ორი დღე; შემდეგ ჩვენ მას ვაქრობთ, მიყენებით მასზე ქარიშხლისა ცხოვრებისეული საზრუნავებისა და დაფარვით სხივებისა მჭიდრო ღრუბლებით“ 16 . გაცხლებით მეორედ შობაში ნათლობით, ჩვენ კვლავ მოვაკვდინებთ თავს ცხოვრებით ხორციელით, ცხოვრებით ცოდვისათვის, მიწიერი სიამოვნებებისათვის და შენაძენებისათვის. წმინდა მოციქულმა პავლემ თქვა: „თანა-გუაც არა ჴორცთაჲ, რაჲთა ჴორციელად სცხონდებოდით. რომელნი-იგი ჴორცთა შინა არიან, ღმრთისა სათნო-ყოფად ვერ ძალ-უც. ზრახვაჲ იგი ჴორცთაჲ სიკუდილ არს“ ( რომ.8:12, 8, 6 ). მადლი ნათლობისა რჩება გარეშე მოქმედებისა, როგორც ნათელი მზე, დაფარული ღრუბლებით, როგორც ძვირფასი ტალანტი, დაფლული მიწაში. ცოდვა იწყებს მოქმედებას ჩვენში მთელი ძალით ანდა კიდევ უფრო ძლიერად ვიდრე მიღებისა ნათლობისა, შესაბამისად იმისა, როგორ ხარისხში ჩვენ მივეცემით ცოდვილობას. მაგრამ მოცემული ჩვენთვის საგანძური სულიერი არ გვერთმევა ჩვენ საბოლოოდ თავად სიკვდილამდე, და ჩვენ შეგვიძლია გავხსნათ იგი კვლავ მთელი ძალებით და დიდებით სინანულით 17 . მონანიება ცოდვილი ცხოვრებისა, დარდი ცოდვებზე ნებაყოფლობითებზე და უნებლიეთებზე, ბრძოლა ცოდვილ ჩვევებთან, ძალისხმევა დაძლევისა მათი და მწუხარება ძალადობრივ დამარცხებებზე მათგან, დაძალება თავისა აღსრულებისათვის ყველა სახარებისეული მცნებებისადმი – აი ჩვენი ხვედრი. ჩვენ მოგველის გამოვითხოვოთ მიტევება ღმერთისაგან, შევურიგდეთ მას, ერთგულებით მისდამი გამოვასწოროთ ორგულება, მეგობრობა ცოდვასთან ჩავანაცვლოთ სიძულვილით ცოდვის მიმართ. შერიგებულისათვის თვისობრივია წმინდა სიყვარული. არა იმდენად ჩვენ ვეძიებთ მას, რამდენადაც ღმერთი ეძიებს, რათა ჩვენ გავხდეთ შემძლებელნი მისაღებად მისი, და მივიღოთ იგი. მხილებით ცდომილობაში იმისა, ვინც იყო დაკმაყოფილებული თავისი თავით თავისი თვითწარმოდგენით და სიბრმავით, მოხმობით მისი გულმოდგინე სინანულისადმი, უფალმა წარმოთქვა შემდეგი ნუგეში და აღთქმა: „აჰა ესერა ვდგა კარსა ზედა და ვჰრეკ, უკუეთუ ვინ ისმინოს ჴმისა ჩემისაჲ და განაღოს კარი, და შევიდე მის თანა და ვჭამო მის თანა სერი, და მან ჩემ თანა. რომელმან სძლოს, მივსცე მას დაჯდომაჲ ჩემ თანა საყდარსა ჩემსა, ვითარცა-იგი მე ვსძლე და დავჯედ მამისა ჩემისა თანა საყდარსა მისსა, ( გამოცხ. 3:20-21 ). ამას ამბობს ყოვლადწმინდა სიყვარული. შეგრძნება სიყვარულისა, რომელსაც მიიწერს თავის თავზე ცოდვილი, არ შემწყვეტი იხრჩობოდეს ცოდვებში, რომელსაც მიიწერს იგი თავის თავზე არაბუნებრივია და ამაყი, არის არა რაიმე სხვა, თუ არა ერთი მომატყუებელი, იძულებული თამაში გრძნობებისა, ანგარიშმიუცემელი აგება მეოცნებეობისა და თვითწარმოდგენისა. „ყოველი რომელი ცოდვიდეს, მას არა უხილავს იგი, არცა იცის იგი.“ ( 1ინ. 3:6 ) – ღმერთი, რომელიც არის „სიყვარული“.
მივმართოთ მოქალაქეებს უდაბნოებისას, გამოქვაბულებისა, ნაპრალებისა მიწისა, იმათ ადამიანთაგან, „რომელთა ღირსვე არა იყო სოფელი ესე“ ( ებრ. 11:38 ), ღირს მონაზვნებს, რომლებიც დაკავებულნი იყვნენ უდიდესით მეცნიერებათა შორის მეცნიერებათა, მოტანილით უფლისაგან ზეციდან. ეს მეცნიერება – შეცნობაა ღვთისა და, მეშვეობით ჭეშმარიტისა გამოცდილებითი ღვთისშემეცნებისა, შემეცნება ადამიანისა. წარუმატებლად შრომობდნენ და შრომობენ შესაძენად ამ შემეცნებისა ბრძენნი სოფლისა ამის შუქზე საკუთარი გონებისა, დაბნელებულისა დაცემულობით. აქ საჭიროა ნათელი ქრისტესი! ერთადერთი ნათებისას ამ ნათლისა ადამიანს შეუძლია დაინახოს ღმერთი, დაინახოს თავისი თავი. განათებულნი ქრისტეს ნათლით, ღირსნი მეუდაბნოენი შრომობდნენ სოფელში გულისა თავიანთისა, მოიპოვეს მასზე ძვირფასი მძივი – სიყვარული ღვთისადმი. ღვთივშთაგონებულ წერილებში თავიანთში ისინი გვაფრთხილებენ ჩვენ იმ უბედურებებისაგან, რომლებიც ჩვეულებრივ მოჰყვება ნაადრევ ძიებას სიყვარულისას. განსაკუთრებული სიაშკარავით მსჯელობს ამ საგანზე წმინდა ისააკ ასური . ნაწარმოებიდან მისი ჩვენ ამოვიწერთ რამოდენიმე მოწმობას უსულის სასარგებლოეს დარიგებებს.
„ბრძენი უფალი – ამბობს დიდი მოძღვარი მონაზვნებისა, – კეთილინებებს, რომ ჩვენ ვჭამდეთ ოფლით პირისა პურს სულიერს. დაადგინა მან ეს არა ბოროტებისაგან, არამედ რათა არ წარმოშობილიყო მოუნელებლობა, და ჩვენ არ მოვმკვდარიყავით. ყოველი სათნოება არის დედა მომდევნოსი მასზე. თუკი მიატოვებ დედას, წარმომშობს სათნოებებისას, და გაექანები საძიებლად ასულისა, უწინარეს მოხვეჭისა დედისა მათი: მაშინ სათნოებები ესენი ხდებიან ექიდნები სულისათვის. თუკი არ განაგდებ მათ შენგან – მალე მოკვდები 18 . სულიერი გონება ბუნებრივად მოსდევს კეთებას სათნოებებისას. ამასაც და მეორესაც წინ უძღვის შიში და სიყვარული. კვლავ შიში წინ უსწრებს სიყვარულს. ყოველი, ურცხვად მამტკიცებელი, რომ შესაძლოა მოხვეჭა შემდეგისა, არ ნავარჯიშებისათვის წინასწარ წინამავალში, გარეშე ეჭვისა დადო პირველი საფუძველი დასაღუპად სულისათვის თავისი. ღვთისაგან დადგენილია ასეთი გზა, რომ შემდეგი იშვება პირველისაგან“ 19 .
55-ე სიტყვაში, რომელიც ემსახურება პასუხს ეპისტოლეს ღირსი სვიმონ სასწაულთმოქმედისა, წმინდა ისააკი ამბობს: „შენ მომწერე წერილში შენსაში, რომ სულმა შენმა შეიყვარა შეყვარება ღვთისა, მაგრამ რომ შენ არ მიგიღწევია იმისთვის, რათა გიყვარდეს, თუნდაც კიდეც გაქვს დიდი სურვილი სიყვარულისა. ამას ამატებ, რომ განდეგილობა უდაბნოში სანატრელია შენთვის, რომ სისუფთავე გულისა დაიწყო შენში, და რომ ხსოვნა ღვთისა ძალიან ალდება გულში შენსაში, ანთებს მას. თუკი ეს ჭეშმარიტებაა: მაშინ იგი დიდია. მაგრამ მე არ ვისურვებდი რომ იგი ყოფილიყო დაწერილი შენ მიერ: იმიტომ რომ აქ არაა არავითარი წესრიგი. თუკი შენ გამანდე შეკითხვისათვის: მაშინ წესრიგი შეკითხვისა – სხვაგვარია. მოლაპარაკე, რომ სულს მისას არ აქვს კიდევ კადნიერება ლოცვაში, იმიტომ რომ არ დაუმარცხებია ვნებები, როგორ ბედავს თქვას, რომ სულმა მისმა შეიყვარა შეეყვარებინა ღმერთი? არაა ხერხი გაღვივდეს სულში საღვთო სიყვარული, კვალად რომისაც შენ საიდუმლოებრივად მიდიხარ განდეგილობაში, თუკი სულს არ დაუმარცხებია ვნებები. შენ კი თქვი რომ სულს შენსას არ დაუმარცხებია ვნებები, ხოლო შეიყვარა შეყვარება ღვთისა: ამაში არაა წესრიგი. მოლაპარაკე, რომ ვნებები არ დაუმარცხებია, ხოლო შეყვარება ღვთისა უყვარს – არ ვიცი, რას ამბობს. – შემეპასუხები: მე არ მითქვამს „მიყვარს“, არამედ „მიყვარს შეყვარება“. დაე ამას არა აქვს ადგილი, თუკი სულს არ მიუღწევია სისუფთავისათვის. თუკი გინდა თქვა ჩვეულებრივი სიტყვა: მაშინ არა შენ მხოლოდ საუბრობ, არამედ კიდეც ყოველი ამბობს, რომ სურს უყვარდეს ღმერთი: აბმობენ ამას არა მხოლოდ ქრისტიანები, არამედ კიდეც არასწორად თაყვანისმცემლები ღვთისადმი. ეს სიტყვა ითქმება ჩვეულებრივ ყველას მიერ. მაგრამ ასეთი სიტყვებისას მოძრაობს მხოლოდ ენა, შორის მათსა, სული არ შეიგრძნობს იმას, რას ამბობს. ბევრმა სნეულმა არ იცის თვით ისიც, რომ ისინი სნეულნი არიან. ბოროტება არის ავადმყოფობა სულისა, და ხიბლი – დაკარგვა ჭეშმარიტებისა. საკმაოდ ბევრნი, დაავადებულნი ამ სენით, აცხადებენ თავიანთ ჯანმრთელობას, და ბევრის მიერ არიან ქებულნი. თუკი სული არ განიკურნება ბოროტებისაგან და არ მოიხვეჭს ბუნებრივად ჯანმრთელობას რომელშიც იგი შექმნილია, თუკი არ აღორძინდება ჯანმრთელობაში სულით: მაშინ ადამიანისათვის შეუძლებელია ისურვოს რაიმე ზებუნებრივი, თვისობრივი სულის მიერ, იმიტომ რომ სული, სანამ იმყოფება სენში მიზეზით ვნებებისა, სანამ არაა შემძლებელი შეიგრძნოს შეგრძნებით თავისით სულიერი, და არ იცის ისურვოს იგი, მაგრამ სურს მხოლოდ მოსმენისაგან და კითხვისაგან წერილისა.“.
„ქმედება ჯვრისა – ორმაგია, შესაბამისად შემადგენლობისა ბუნებისა, განყოფილისა ორ ნაწილად ერთი მდგომარეობს მოთმენაში მწუხარებებისა სხეულით, აღესრულება მოქმედებით სულიერი ძალისა გულმოდგინებისა და იწოდება საკუთრივ ქმედებად. სხვა კი მოიხვეჭება ნაზი ქმედებით გონებისა, გამუდმებული ფიქრით ღმერთზე და მყოფობით ლოცვაში, რაც აღესრულება ძალით სურვილისა, და იწოდება ხედვად. პირველი, ესე იგი, საქმიანობა, წმენდს ვნებიან ნაწილს სულისას ძალით გულმოდგინებისა, მეორე კი წმენდს აზრობრივ ნაწილს სულისას მოქმედებით სულიერი სიყვარულისა ანდა გულისთქმით სულიერით. ყოველი, უწინარეს სრულყოფილი სწავლებისა პირველ ნაწილში გადასულში მეორეში, გატაცებული მისი სიტკბოებით, რაც არ უნდა ვთქვათ სიზარმაცისგან, ექვემდებარება რისხვას იმისთის რომ, არ მოკვდინებით უწინ „ასოებისა“ თავისი, „ ქვეყანასა ზედა“ ( კოლ. 3:5 ), ესე იგი, არ მკურნალობით უძლურებათა გულისთქმათა მომთმენი მყოფობით საქმიანობაში ჯვრის ტარებისა, გაბედა ეოცნება გონებაში თქვისაში დიდება ჯვრისა. სწორედ ეს ნიშნავს ნათქვამი ძველი წმინდანების მიერ: „თუკი გონება მოისურვებს ავიდეს ჯვარზე, უწინ სანამ განიკურნება გრძნობები უძლურებისაგან მაშინ ეწევა მას რისხვა ღვთისა. ასვლა ჯვარზე მაშინ იწვევს რისხვას, როდესაც აღესრულება არა პირველი ნაწილით მოთმინებით მწუხარებებისა ანდა ჯვარცმით სხეულისა, არამედ სწრაფვით ხედვისადმი, მეორე ნაწილით, არსებულისა განკურნების შემდეგ სულისა. ასეთს გონება შებილწული აქვს სამარცხვინო ვნებებით და მიისწრაფის ოცნებებისაკენ და გულისთქმებისა თავითწარმოდგენისა. მას ეღობება გზა აკრძალვით: იმიტომ რომ მას არ განუწმენდავს პირველად მწუხარებებით გონება, არ დაუძლევია ხორციელი ავხორცობანი, მაგრამ სმენითა და ასოთი გაეშურა პირდაპირ წინ, გზაზე, აღსავსე წყვდიადით, მყოფი თავად ბრმა. და ისინი, რომელთაც ხედვა ჯანმრთელი აქვთ, რომლებიც აღსავსენი არიან ნათლით და მოიხვეჭეს მოძღვრები, აღსავსენი მადლით, და ისინი წვალობენ დღე და ღამე; თვალები მათი აღსავსეა ცრემლებით; ლოცვაში და მგლოვარებაში ისინი შრომობენ დღე და ღამე მიზეზით საშიშროებებისა მოგზაურობისა, მიზეზით ციცაბოებისა, მეტად საშიშისა შემხვედრებისა მათდამი, მიზეზით სახისა ჭეშმარიტებისა, აღმოჩენილისა შერეული მომატყუებელ აჩრდილებთან მისა. ღვთისა, ამბობენ მამები, მოდის თავის თავად, როდესაც შენ არ მოელი მას. ასე! მაგრამ თუკი ადგილი სუფთაა, ხოლო არა შებილწული“ 20 .
მსურველი მიეახლოს ღმერთს მსახურებისათვის მისდამი, უნდა მიეცეს ხელმძღვანელობას შიშისა ღვთისა.
გრძნობა საღვთო შიშისა, გრძნობაა უღრმესი მოწიწებისა ღვთისადმი, გვენახვება ჩვენ ერთი მხრივ უშველებელ სიდიდედ არსებისა ღვთისა, მეორეთი – ჩვენი უკიდურესი შეზღუდულობით, ჩვენი უძლურებით, ჩვენი მდგომარეობით ცოდვილობისა, დაცემულობისა. შიში გამოგვეწერება ჩვენ საღვთო წერილით, რომელმაც დაიწყო შეეცვალა ჩვენთვის ხმა სინდისისა და ბუნებრივი კანონისა, როდესაც ისინი დაბნელდნენ, დაიწყეს გამოცემა არაცხადი, უმეტეს წილად ცრუ ხმები, რომლებმაც სრულად ჩაანაცვლა ისინი, როდესაც გამოცხადდა სახარება. „ჰმონეთ უფალსა შიშით, და უგალობდეთ მას ძრწოლით. ( ფს. 2:11 ), გვასწავლის ჩვენ წმინდა სული; მორჩილთ მისი ბრძანებისა იგი ეუბნება: „მოვედით, შევილნო, ისმინეთ ჩემი, შიში უფლისაჲ გასწავო თქუენ.“ ( ფს. 33:12 ); უცხადებს აღთქმას მიანიჭოს შიში ღვთისა იმათ, რომლებიც ჭეშმარიტად განიზრახავენ შეეთვისონ ღმერთს: შიშს ჩემსას მივცემ გულებში მათსა, რათა არ განდგნენ ისინი ჩემგან“ ( იერ. 32:40 ). დასაწყისი დიდი მეცნიერებისა – ქმედითი ღვთის შემეცნებისა – შიშია ღვთისა . ეს მეცნიერება იწოდება წმინდა წერილში სიბრძნედ. „დასაბამი სიბრძნისა შიში უფლისაჲ, ხოლო გულისჴმის-ყოფაჲ კეთილი ყოველთა, რომელთა ყონ იგი, ქებაჲ მისი ეგოს უკუნითი უკუნისამდე.“ ( ფს. 110:10 ; იგ. 1:7 ). „გვირგვინი სიბრძნისა შიშია უფლისა, გამყვავებელი მშვიდობისა და ჯანმრთელობა კურნებისა. შიშI უფლისა დიდებაა და ქება, და სიხარული და გვირგვინი სიხარულისა. შიში უფლისა ნიჭია უფლისაგან და გზაზე სიყვარულისა აყენებს“ ( ზირ. 1:18, 11,13 ). შიშით უფლისათი ვსწავლობთ ავირიდოთ ცოდვები: „შიში უფლისა წყარო ცხორებისა, და ყვის მოქცევაჲ საბრჴისაგან სიკუდილისა. შიშსა უფლისასა სძულს უკეთურებაჲ, გინებაჲ და ამპარტავნებაჲ; და გზაჲ უკეთურთა. შიშსა შინა უფლისასა იყავ ყოველსა დღესა“ ( იგ. 14:27, 8:13, 23:17 ). შიშით უფლისათი ვიმოძღვრებით გზაზე მცნებებისა ღვთისა: „ნეტარ არს კაცი რომელსა ეშინის უფლისა, მცნებათა შინა მისთა ინებოს ფრიად; ძლიერ იყოს ქუეყანასა ზედა ნათესავი მისი“ ( ფს. 111:1, 2 ). „ნეტარ არიან ყოველნი, რომელსა ეშინის უფლისა, და რომელნი ვლენან გზათა მისთა.“ ( ფს. 127, 1 ). „დაიბანაკებს ანგელოზი უფლისა გარემოს მოშიშთა მისთა, და იჴსნნეს იგინი. გეშინოდენ უფლისა, ყოველთა წმიდათა მისთა, რამეთუ არა არს ნაკლულევანებაჲ მოშიშთა მისთა“ ( ფს. 33:8, 10 ).
ამაოდ აღსავსენი თვიდწარმოდგენით და თვითცდუნებულობით მეოცნებეები თაკილობენ შიშს ღვთისას, როგორც კუთვნილებას საძაგელი მონებისას, როდესაც შიშისაკენ მოგვიწოდებს ჩვენ ღმერთი, აცხადებს, რომ თავად იგი იქნება ჩვენი მასწავლებელი შიშისა, რომ მოგვცემს ჩვენ სულიერ ნიჭს შიშისა ღვთისა. არაა მდაბალი ადამიანისათვის, უმნიშვნელო ქმნილებისათვის, დაცემულისათვის, უარყოფილისა, დაღუპულისა, შემთვისებელისა თავის თავში მტრობისა ღვთისადმი, გადასვლა მდგომარეობიდან მტრობისა და დაღუპვისა მდგომარეობაში მონობისა და ხსნისა. უკვე ეს მონობა – დიდი შენაძენია! უკვე ეს მონობა – დიდებული თავისუფლებაა! შიში კანონდება ჩვენთვის, როგორც საშუალება არსებითად საჭირო, აუცილებელი ჩვენთვის. შიში წმენდს ადამიანს, წინასწარშეამზადებს სიყვარულისთვის: ჩვენ ვართ მონები იმისთვის, რათა კანონიერად გავხდეთ შვილები. საზომისამებრ განწმენდისა სინანულით, ვიწყებთ შეგრძნებას დასწრებისას ღვთისა; შეგრძნებიდან დასწრებისა ღვთისა ცხადდება წმინდა შეგრძნება შიშისა. გამოცდილება აღებს სიმაღლეს გრძნობისას. მაღალია და სასურველი შეგრძნება შიშისა ღვთისა! ქმედებისას მისი ხშირად გონება აბლაგვებს თავის თვალებს, წყვეტს წარმოთქვას სიტყვები, მოამრავლოს აზრები: მოწიწებული მდუმარებით, უაღმატებულესით სიტყვებზე, გამოხატავს აღიარებას თავისი არარაობისას და გამოუთქმელ ლოცვას, წარმოშობილს ამ აღიარებიდან. ჩინებულად აღწერს ასეთ მდგომარეობას წმინდა ისააკ ასური : „მდაბალსიბრძნიანი, როდესაც მიუახლოვდება ლოცვას ანდა ეღირსება მას, მაშინ არ გაბედავს კიდეც ილოცოს ღვთისადმი, ანდა ითხოვოს რამე. მან არ იცის, რაზე ილოცოს: იგი დუმს ყველა ფიქრით თავისით, ელის რა მხოლოდ წყალობას და იმ ნებას, რომელიც გამოითქმება მის შესახებ იმ დიდებულებიდან, რომელსაც იგი თაყვანის სცემს. სახე მისი მოდრეკილია მიწისკენ, ხოლო შინაგანი ხედვა გულისა აყვანილია განდიდებულ ბჭეებთან წმინდათა წმინდათასკენ. იქ ისაა, რომლისაც სოფელია – წყვდიადი, დამბლაგვებელი თვალებისა სერაფინებისა, ვისი სიკეთეც აღძრავს ლეგიონებს პირისპირდგომისაკენ მათი, დადებით მდუმარებისა ყველა ხარისხისათვის მათი. კადნიერება მისი ვრცელდება მხოლოდ შემდეგი სიტყვებისადმი, მხოლოდ ამაზე იგი ბედავს ილოცოს: „უფალო,, ნებისამებრ შენისა დაე იყოს ჩემზე“ 21 . შიშI ღვთისა არის ნიჭი ღვთისა. როგორც ნიჭი, იგი გამოითხოვება ლოცვით. სურდა ღირსებოდა ამ ნიჭს წმინდა წინასწარმეტყველ დავითს და ამიტომ ევედრებოდა ღმერთს: „დაამტკიცე მონისა შენისა თანა სიტყუაჲ შენი რათა მეშინოდის მე შენგან. განმსჭუალენ შიშითა შენითა ჴორცნი ჩემნი“ ( ფს. 118:38, 120 ), ესე იგი, ჩემი ხორციელი სურვილი. შიში უფლისა არის ერთი შვიდი ნიჭისგან წმინდისა სულისა, რომლებსაც წმინდა წინასწარმეტყველი ესაია ჩამოთვლის ასე: „სულმან სიბრძნისა და გულისხმის სული ხედვისა და კეთილმსახურებისა, სული რჩევისა და სიმტკიცისა, სული შიშისა ღვთისა“ ( ეს. 11:2 ).
უფალი შვენი იესო ქრისტე, მომტანი მოსვლით თავისით დედამიწაზე მშვიდობისა ღვთისაგან და წყალობისა ღვთისა ადამიანებისადმი, გამხდარი მამად მომავლისა საუკუნესი და მამამთავრად წმინდისა გვარისა ხსნილთა, მომხმობი შვილებისა თავისი სიყვარულში და შეერთებაში თავისთან, გვთავაზობს თუმცა სამკურნალოდ დაზიანებული ბუნებისა ჩვენისა, შორის სხვა საშუალებებისა, შიშს. მიცემულებს აღტყინებებს მრისხანებისას და სიძულვილისას იგი ემუქრება გეენით ცეცხლისათი; გამთელავებს სინდისისა ემუქრება დილეგით; გატაცებულს უწმინდური გულისთქმებით ემუქრება მარადიული ტანჯვით ( მთ. 5:22, 25, 26, 29 ). არმპატიებელს გულწრფელობით გულისა მოყვასისთვის შეცოდებებისა მათი, უცხადებს, რომ მისი ცოდვებიც არ იქნებიან ნაპატიებნი ( მთ. 6:15 ). ვერცხლისმოყვარეს და ავხორცს ახსენებს სიკვდილი, შემძლებელი შეიპყროს ისინი იმ დროს, როდესაც ისინი არ მოელიან მას ( ლკ, 12:16-20 ). ამაღლებულია ღვაწლი მოწამეობისა: და აღიძვრება იგი, და იკვებება სიყვარულით. მაგრამ მხსნელი სოფლისა, დარიგებაში, რომელიც მან ასწავლა მოწამეებს, ახალისებს მათ მამაცობისაკენ, შეეწევა ღვაწლში შიშით. „ნუ გეშინინ – ამბობს იგი, – მათგან ,რომელთა მოსწყჳდნენ ჴორცნი, ხოლო სულისა ვერ ჴელ-ეწიფების მოკლვად: არამედ გეშინოდენ მისა უფროჲს, რომელი შემძლებელ არს სულისა და ჴორცთა წარწყმედად გეჰენიასა შინა. ( მთ. 10:28 ). „ჰე, გეტყჳ თქუენ, მისა გეშინოდენ.“ ( ლკ. 12,5 ). ყველა საერთოდ მიმდევარს თავისს უფალმა ამცნო მხსნელი შიში ღვთისა, გამოხატული მუდმივ სიფხიზლეში და ფხიზლობაში საკუთარი თავის მიმართ. „ იყვნენ წელნი თქვენნი მორტყმულ, – თქვა მან, – და სანთელნი თქუენნი აღნთებულ: და თქვენ ემსგავსენით კაცთა მათ, რომელნი მოელიედ უფალსა თჳსსა, ოდეს მოვიდეს ქორწილისაგან, რაჲთა, რაჟამს მოვიდეს და ირეკოს, მეყსეულად განუღონ მას. ნეტარ იყვნენ იგი მონანი, რომელთაჲ მოვიდეს უფალი მათი და პოვნეს იგინი მღჳძარენი. ( ლკ. 12:35-37 ). „ყოველსა გეტყჳ: მღჳძარე იყვენით.“ ( მკ. 13:37 ).
დიდებულად გამოხატულია სახარებაში მათესაგან მეორე, მთავარი მოსვლა უფლისა, მიუკერძოებელი და საშინელი სამსჯავრო მისი ერებზე და ხალხზე. ეს არაჩვეულებრივი სურათი, წარმოდგენილი არაჩვეულებრივი სილამაზით და სიაშკარავით, უნებლიედ ცოცხლდება წინაშე მზერათა გონებისა, განგმირავს გულს შიშით. ჭვრეტისას ამ სილამაზისას, შესაძლებელია გამოხატვა მდგომარეობისა რომელშიც მას მოჰყავს სული, სიტყვებით იობისა: „ზარი შემემთხჳა მე და შიში და დიდად ძუალნი ჩემნი შეაძღწუნნეს; შეძრწუნდეს თმანი ჩემნი და ჴორცნი“ ( იობ. 4:14-15 ). დადგომისას აქ განდევნილებისათვის ზეციდან, ქვეყნიდან განდევნისა და ფიცისა – მიწა – ბრიალებს, ხოლო ზეცა იკეცება, როგორც იკეცება ტანსაცმელი ( 2პეტ. 3:10 . გამოც. 6:14 ). მკვდრები ყველა დროისანი და ერებისა, გაღვიძებულნი ცხოველსმყოფელი საყვირით – სიტყვით ღვთისათი – აღდგებიან საფლავებიდან და შეადგენენ თავისი თავისგან თვალუწვდენელ და აღურაცხელ კრებას ( 1კორ. 4:16 . ინ. 5:28 ). პოლკები და მხედრობა წმინდა ანგელოზებისა მოვა საშინელ სანახაობაზე, დიდებულ მსახურებაზე. და ანგელოზები გაძევებულნი წარდგებიან სასამართლოზე. ძე ღვთისა დაჯდება ტახტზე დიდებისა, დიდებისა საშინელისა უსაზღვრო დიდებულებით მისით. ყველა გონიერი ქმნილება შეირყევა შიშისაგან, იხილავენ რა შემოქმედს თავისას, მხმობელს მათისა ყოფიერებაში არარაობიდან ერთიანი ყოვლისშემძლე სიტყვით. ისინი წარდგებიან წინაშე იმ სიტყვისა, რომლისთვისაც არაა შესაძლო აღსრულება. ისინი წარდგებიან წინაშე იმ სიცოცხლისა, რომლის დროსაც, გარეთ მისსა, არაა შესაძლებელი იყოს სხვა სიცოცხლე. სამართლიანად თქვეს მამებმა, რომ ამ მრისხანე დროს მთელი ქმნილება, თუკი იგი არ იქნებოდა შეკავებული ყოვლისშემძლეობით ღვთისათი, და მიცემული თავისი თავისათვის, მიიქცეოდა არარაობისაკენ 22 . მართლები, იხილავენ რა პირისპირ სიმართლეს სრულყოფილს, ჩათვლიან თავიანთ სიმართლეს არ მქონედ არავითარი მნიშვნელობისა, ხოლო ცოდვილები გამართლებად, უცხოდ სახარებისეული გონებისა, განიკითხავენ თავს. გადაწყდება ხვედრი ყველასი მარადისობისათვის. უწინ დადგომისა ამ სამსჯავროსი საღვთო მოციქული აღიარებს, რომ მას არ შეუძლია გამართლდეს, თუმც კიდეც არ იცის თავისზე რაიმენაირი ცოდვა: იმიტომ რომ მოსამართლე მისი – არის ღმერთი ( 1კორ.4:4 ). ყველა წმინდანი, დროს მიწიერი მოგზაურობისა თავისი, ხშირად მოდის მოგონებებით და ფიქრით ღვთისმოსავით საშინელ სამსჯავროზე ქრისტესაზე, – დროული, მხსნელი შიშით შემოსაზღვრავენ თავს შიშისაგან, რომელიც აეგზნება დაღუპულებში სასოწარკვეთილებით; დროული განკითხვით თავისა ისინი ცდილობენ დროულად მოიპოვონ გამართლება, გლოვით აიცილონ გლოვა. ძმებო! საჭიროა, აუცილებელია ჩვენთვის, უძლურთათვის და ცოდვილთა, ხშირი მოგონება მეორე მოსვლისა და საშინელი სამსჯავროსი ქრისტესი: ასეთი გახსენება არის კეთილსაიმედო მომზადება. საშიშია ის სამსჯავრო, რომელიც ელის ყველა ადამიანს შემდგომად საერთო აღდგომისა, საშიშია ის სასამართლოც, რომელიც ელის ყოველ ადამიანს შემდგომად მისი სიკვდილისა. შედეგები იმისა და მეორე სამსჯავროსი ანდა სასურველია ანდა სავალალო. თუკი მიწიერი მსაჯულნი, რომელთა საქმეც მიმართულია მხოლოდ ხრწნადზე და დროებითზე, აღძრავენ ჩვენს მზრუნველობას: მით მეტად უნდა დაგვაფიქროს ჩვენ სამსჯავრომ ღვთისამ. როგორი სხვა მიზნით უფალმა გვაუწყა ჩვენ მასზე ასე აშკარად, როგორც არა მიზნით გაეღვიძებინა ჩვენში სულისგადამრჩენელი შიში, შემძლებელი დაგვიცვას ჩვენ ცოდვილი, უდარდელი ცხოვრებისაგან, რომელშიც – პირობაა ჩვენი დაღუპვისა? ღირსი ელია, ეგვიპტელი მონაზონი, განმხოლოვებული თებაიდის უდაბნოში, ამბობდა: „მე მაშინებს სამი დრო: დრო გასვლისა სულისა სხეულიდან, დრო სამსჯავროსი ღვთისა, და დრო გამონათქვამისა, როგორიც მოჰყვება ჩემზე ღვთისაგან“ 23 .
საჭიროა კი გაფრთხილება, რომ სწავლება ყველა წმინდათა მამათა მართლმადიდებელი ეკლესიისა შიშის შესახებ ღვთისა შესაბამისია სწავლებასთან წმინდისა წერილისა, როდესაც სწავლება წმინდისა წერილისა ემსახურება წყაროს სწავლებისადმი მამებისა, როდესაც ორივე ამ სწავლების წყარო ერთია – წმინდა სული? „შიში ღვთისა არის საწყისი სათნოებისა, – ამბობს წმინდა ისააკ ასური . – ამტკიცებენ რომ იგი – წარმონაშობია რწმენისა, და ითესება გულში, როდესაც გონება მოსცილდება მზრუნველობას სოფლისა ამისა მოსაკრებად მოხეტიალე აზრებისა თავისი გაფანტულობისაგან გამუდმებულ შესწავლაში მომავალი აღორძინებისა... მოახერხე დადო საფუძვლად მოგზაურობისა შენისა შიში ღვთისა, და ცოტა დღეებში აღმოჩნდები ბჭეებში სამეფოსი, არ იძულებული ხანგრძლივ გზაზე“ 24 . შორის დარიგებებისა ღირსისა პიმენ დიდისა ვკითხულობთ შემდეგს: „ჩვენ გვესაჭიროება მდაბალსიბრძნეობა და შიში ღვთისა იმდენადვე, რამდენადაც სუნთქვა. სამი მთავარი საქმიანობა მონაზვნისა: ეშინოდეს ღვთისა, ილოცოს ღვთისადმი და აკეთოს სიკეთე მოყვასისადმი. როდესაც ფუტკრები გაიყრებიან კვამლით სკიდან, მაშინ აიტაცება ტკბილი შრომა მათი: ასე ხორციელი სიამოვნებაც განდევნის შიშს ღვთისას სულისაგან, და ღუპავს ყველა კეთილ საქმეს მისსას. საწყისი და ბოლო სულიერისა გზისა – შიშია უფლისა. წერილი ამბობს: „დასაბამი სიბრძნისა შიში უფლისა“ ( ფს. 110:10 ). და კვლავ, როდესაც აბრაამმა მოაწყო საკურთხეველი, უფალმა უთხრა მას: „აწ უწყი, რამეთუ გეშინის შენ ღმრთისაჲ“ ( დაბ. 22:12 ). შეკითხვაზე ძმისა, ვინც ამბობს: „შევეყავ მე ყოველთა მოშიშთა შენთა“ ( ფს. 118:63 ), – დიდმა უპასუხა: სული წმინდა ამბობს ამას საკუთარ თავზე“. ასევე იგი გადასცემდა გამონათქვამს წმინდისა ანტონისა დიდისა ღირს პამბაზე, რომ მეშვეობით შიშისა ღვთისა პამბამ გახადა თავი სავანე წმინდისა სულისა 25 . „საწყისისა ჩვენისა ხსნისა, – ამბობს ღირსი კასიანე რომაელი, – არსებობს შიში უფლისა. მისით მიიღწევა საწყისიც მოქცევისა, და განწმენდაც ვნებებისაგან, და დაცვაც სათნოებათა იმათში, რომლებიც იმოძღვრებიან გზაზე სრულყოფილებისა. იგი, როდესაც აღწევს გულში ადამიანისაში, შობს მასში ზიზღს ყველაფერი ნივთიერისადმი, დავიწყებას ნათესავებისას და სიძულვილს თავად სამყაროსადმი 26 . ამავე სიტყვაში, განმარტებით მცნებისა ღვთისა: „რომელმან არა აღიღოს ჯუარი თჳსი, და შემომიდგეს მე, იგი არა არს ჩემდა ღირს.“ ( მთ. 10:38 ), ღირსი კასიანე მსჯელობს ასე: „ჯვარი ჩვენი არის შიში უფლისა. როგორც ჯვარცმულს უკვე არ შეუძლია მიმართოს ანდა ამოძრაოს ასოები სურვილისამებრ სულისს თავისი, ასე ჩვენც უნდა მივმართოთ ნება და სურვილი ჩვენი არა შესაბამისად იმისა, რაც ჩვენთვის სასიამოვნოა და გვახარებს ჩვენ ახლანდელ დროში, არამედ შესაბამისად კანონისა უფლისა, რომელსაც იგი ბრძანებს. როგორც მილურსმული ხეზე ჯვრისა უკვე არ ტკბება აწინდელით, არ ფიქრობს თავის თვალღებებზე: იგი არ ერთობა ზრუნვებით და საზრუნავებით ხვალინდელ დღეზე: მასში არ მოქმედებს არავითარი სურვილი შესაძენად ქონებისა; იგი არ ალდება არავითარი სიამაყით, არავითარი ანჩხლობით; არ მწუხარებს აწმყო უპატიობებზე, განვლილებზე უკვე არ ახსოვს; თუმც იგი კიდევ სუნთქავს სხეულით, მაგრამ თვლის თავს ყველა მიმართებაში უკვე მომკვდრად, მიმართვით გულისმიერი მზერებისა იქით, სადაც იგი არ ეჭვდება გადასახლდეს: ასე ჩვენც უნდა ვიყოთ ჯვარცმულნი შიშით უფლისათი ყველაფერი ამისათვის, ესე იგი, ჩვენ უნდა ვიყოთ მკვდრები არა მხოლოდ ხორციელი ვნებებისადმი, არამედ თავად საწყისებისადმი მათისა, გვქონდეს თვალნი სულისანი მიმართულნი იქით, სადაც გადასახლებასაც ყოველწუთიერად უნდა ვიმედოვნებდეთ. ასეთნაირად ჩვენ შევძლებთ მოვიხვეჭოთ მოკვდინება ყველა ჩვენი ავხორცობისა და ხორციელი თვალღებისა“ 27 . ადვილად შეიძლება შეიმჩნეს, რომ აღწერილი აქ ღირსი კასიანეს მიერ ჯვარცმა ჯვარზე შიშისა ღვთისა არის წოდებული ისააკ ასურის მიერ საქმიანობა, შემდგარი, გამოხატულების მიხედვით მოციქულისა, ჯვარცმაში სხეულისა „ ვნებითურთ და გულის თქუმით ( გალ. 5:24 ), შემადგენელი პირველი ნაწილისა სულიერი გზისა, მიმყვანისა ქრისტიანისა განკუთვნილი მისდამი სრულყოფილებისაკენ.
წმინდა წერილი, მასწავლებელი ჩვენი, რომ „განკითხვანი უფლისანი ჭეშმარიტებით არიან და განმართლებულ მის თანა“ ( ფს. 18:10 ), ამბობს ასევე, „ შიში არა არს სიყუარულსა თანა, არამედ სრულმან სიყუარულმან გარე განდევნის შიში, რამეთუ შიშსა ტანჯვაჲ აქუს, ხოლო მოშიში იგი არა სრულ არს სიყუარულსა ზედა. ( 1ინ. 4:18 ). ეს წარმოდგენილი ზედაპირული შეხედულებით უთანხმოებას წმინდა მამები განმარტავენ ასე: „ორი – შიში : ერთი შემყვანებელი, მეორე – სრულყოფილი; ერთი თვისობრივია დამწყებთათვის, ასე ვთქვათ, ღვთისმოსაობა, მეორე შეადგენს კუთვნილებას სრულყოფილ წმინდანთა, მიმღწევთა საზომისადმი სიყვარულისა. მაგალითად: ვინც აღასრულებს ნებას ღვთისას შიშის გამო ტანჯვებისა, იგი, როგორც ჩვენ ვთქვით, კიდევ დამწყებია: იგი კიდევ არ აკეთებს სიკეთეს თავად სიკეთისათვის, მაგრამ შიშით სასჯელისა. მეორე კი აღასრულებს ნებას ღვთისას თავად სიყვარულისათვის ღვთისადმი, უყვარს რა საკუთრივ ნება ღვთისა, აღასრულებს მას, რათა ესათნოვოს ღმერთს. ასეთმა იცის, რა არის – არსებითი სიკეთე! ასეთმა შეიცნო, რას ნიშნავს იყო ღმერთთან! ასეთს აქვს ჭეშმარიტი სიყვარული, რომელსაც წმინდანი უწოდებს სრულყოფილს. ამ სიყვარულს მოჰყავს იგი სრულყოფილ შიშში: იმიტომ რომ ასეთი შიშობს და იცავს ერთგულებას ნებისადმი ღვთისა არა შიშის გამო ტანჯვებისა, არა იმისათვის, რათა თავიდან აირიდოს (მარადიული) ტანჯვები, არამედ იმიტომ რომ, როგორც ჩვენ ვთქვით, გემებით თავად სიტკბოება მყოფობისა ღმერთთან, შიშობს განვარდეს, შიშობს დაკარგოს იგი. ამ შიშით სრულყოფილით, მოქმედით მიზეზით სიყვარულისა, განიდევნება შემყვანებელი შიში. „ამიტომაც ნათქვამია: „სრულყოფილმან სიყვარულმან გარე განდევნოს შიში.“. მაგრამ შეუძლებელია მიღწევა სრულყოფილი შიშისა სხვაგვარად, თუ არა მხოლოდ შიშით შემყვანებელით“ 28 . თავად დიდებულება ღვთისა ჰგვრის წმინდა, მოწიწებულ შიშს იმ გონიერ ქმნილებებს ღვთისას, რომლებიც, მიზეზით სისუფთავისა და სიწმინდისა თავისი, ეღირსნენ უახლოეს წარდგომას ღვთისადმი. „ღმერთი დიდებულ არს ზრახვასა შინა წმიდათასა, დიდ არს და საშინელ ყოველთა ზედა, რომელნი არიან გარემოს მისა.“ ( ფს. 88:8 ).
ნუთუ ჩვენ, იმიტომ რომ ჩვენ ცოდვილები ვართ, საერთოდ არ გვიყვარდეს ღმერთი? არა! გვეყვარება იგი, მაგრამ ისე, როგორც მან გვამცნო გვიყვარდეს იგი; გაძლიერებულად ვისწრაფებთ მისაღწევად წმინდისა სიყვარულისა, მაგრამ იმ გზით, რომელიც ნაჩვენებია ჩვენთვის თავად ღვთის მიერ. არ მივეცემით გატაცებებს მომატყუებლებს და მლიქვნელურ თვითწარმოდგენას! არ გავაღვივებთ გულში ალს ავხორცობისას და პატივმოყვარეობისას, ამდენად საძაგელს წინაშე ღვთისა, ამდენად დამღუპველს ჩვენთვის! ღმერთი გვავალებს გვიყვარდეს იგი შემდეგნაირად: „დაადგერით სიყუარულსა ჩემსა ზედა. – ამბობს იგი. – უკუეთუ მცნებანი ჩემნი დაიმარხნეთ, ჰგიეთ სიყუარულსა ზედა ჩემსა: ვითარცა მე მცნებანი მამისა ჩემისანი დავიმარხენ და ვჰგიე სიყუარულსა ზედა მისსა. ( ინ. 15:9-10 ). თავად ძემ ღვთისამ, განკაცებულმა, აჩვენა სახე ამ ცხოვრებისა და ღვაწლისა, „დაიმდაბლა თავი თჳსი და იქმნა იგი მორჩილ ვიდრე სიკუდიდმდე, და სიკუდილითა მით ჯუარისაჲთა. ( ფილ. 2:8 ). განვაგდებთ სიამაყეს, მიმწერს ჩვენდამი ღირსებებისა; გადავკოცნით სიმდაბლეს, გამცხადებელს ჩვენთვის ჩვენი დაცემებისას და ცოდვილობისას. სიყვარულს ქრისტესადმი დავადასტურებთ მორჩილებით ქრისტესადმი; სიყვარულს მამისადმი ღვთისა დავადასტურებთ მორჩილებით ძისადმი ღვთისა, რომელიც „არა იტყოდა თავით თჳსით“ ჩვენდამი, არამედ გვაუწყა ჩვენ ის, რაც ამცნო ეუწყებინა მამას, რომლისაც მცნებაჲ მისი ცხორება საუკუნო არს. ( ინ. 12:49, 50 ). „რომელსა აქუნდეს მცნებანი ჩემნი, – თქვა უფალმა, – და დაიმარხნეს იგინი, იგი არს, რომელსა უყუარ მე. ხოლო რომელსა უყუარდე მე, სიტყუანი ჩემნი დაიმარხნეს რომელსა არა უყუარდე მე, სიტყუანი ჩემნი არა დაიმარხნეს“ ( ინ. 14:21, 23-24 ). აღსრულება მცნებებისა მხსნელისა – ერთადერთი ნიშანია სიყვარულისა ღვთისადმი, მიღებული მხსნელის მიერ. „ ამ მიზეზით ყველა მოსათნოვეები ღვთისანი, ესათნოვნენ არა სხვაგვარად, თუ არა მიტოვებით თავიანთი სიმართლისა, დაზიანებულისა ცოდვითდაცემის მიერ, და მისწრაფულებმა ძიებისადმი სიმართლისა ღვთსა, გადმოცემულისა სწავლებაში და მცნებებში სახარებისა. სიმართლეში ღვთისაში მათ მოიპოვეს სიყვარული, დაფარული დაცემული ბუნებისაგან. და უფალმა, მცნებით ბევრისა სიყვარულის შესახებ, ბრძანა უწინ ძიება სიმართლისა ღვთისა, ცოდნით, რომ იგი – დედაა სიყვარულისა“ 29 . თუკი გვსურს მოვიხვეჭოთ სიყვარული ღვთისადმი, შევიყვაროთ სახარებისეული მცნებები: გავყიდოთ ჩვენი ავხორცობები და თვალღებები, ვიყიდოთ ფასით უარყოფისა საკუთარი თავისა სოფელი – გული ჩვენი, რომელიც გარეშე ამ ნასყიდობისა ვერ შეძლებს გვეკუთვნოდეს ჩვენ; დავამუშავოთ იგი მცნებებით და ვიპოვით დამალულს მასზე ზეციურ საგანძურს – სიყვარულს ( მთ. 13:44 ).
რა გველოდება ჩვენ ამ სოფლად? – ჩვენ გველის შრომები და ავადმყოფობები, ჩვენ გველის მოძულე, რომელიც არა ადვილად დაგვითმობს ჩვენ გამარჯვებას ჩვენს თავზე, ჩვენ გველოდება, წინააღმდეგობისათვის ჩვენისა, მცხოვრები ჩვენში ცოდვა. ცხოვრობს იგი გონებაში, ცხოვრობს გულში, ცხოვრობს სხეულში. საჭიროა გაძლიერებული ღვაწლი, რათა მოდრკეს ამაყი და ბრმა გონება მორჩილებაში მცნებებისადმი ქრისტესი. როდესაც გონება დაემორჩილება ქრისტეს – დგება ახალი ღვაწლი: შეთანხმება გაფუჭებული, უდრეკი გულისა სწავლებით ქრისტესით, დამორჩილება გულისა ქრისტეს სწავლებისადმი, რომლისადმიც იგი მტრულია. საბოლოოდ, თუკი გონება და გული მოვლენ მდგომარეობაში დამორჩილებისა ქრისტესადმი, უნდა იყოს მიზიდული მასში სიფხიზლეც, განკუთვნილი ზეცისათვის, სხეული. ყოველი ნაბიჯი უხილავ ბრძოლაში ჩვენსა აღნიშნულია ღვაწლით, აღნიშნულია ტანჯვით, პკურებულია ოფლით გაძლიერებული ძალადობით საკუთარ თავზე. ხან ვიმარჯვებთ, ხან ვმარცხდებით; ხან ცხადდება იმედი გაწყვეტისათვის ტყვეობისა, ხან კვლავ ვხედავთ, რომ ჯაჭვები ჩვენნი მტკიცენია, არაფრით არ დასუსტებულნი იმ საშუალებებით, რომლებითაც ჩვენ ვფიქრობდით დაგვესუსტებინა ისინი. ჩვენ გვამხობს უძლურებაც ბუნებრივიც, და უძლურებაც თვითნებურიც, და დაბნელებაც გონებისა, წარმოშობილი უწინდელი ცოდვიანი ცხოვრებით, და მოშლაც გულისა, მომხვეჭველისა ბიწიერი ჩვევებისა, და მიდრეკილებებისა სხეულისა, მგემებელი სიამოვნებებისა საქონლის მსგავსისა, დაავადებულით გულისთქმით მათით; ჩვენ გვებრძვის დაცემული სულები, მსურველნი შეგვაკავონ დამონებულობაში. აი ის ვიწრო და სამწუხარო გზა, მოფენილი ეკლით, რომელზეც ატარებს ცოდვილს შესარიგებლად ღმერთთან ლოცვითი მგლოვარება წინაშე ღვთისა, შეწევნილი საქმეებით სინანულისა, საქმეებით სიმდაბლისა, შესრულებით სახარებისეული მცნებებისა, ჩაგონებული შიშით ღვთისათი.
კავშირი შიშისა ღვთისა საღვთო სიყვარულთან საუცხოოდაა გამოხატული სულიერი მამების მიერ ისააკ ასურის მიერ და სვიმონ ახალი ღვთისმეტყველის მიერ . მოკაზმული სიტყვებით მათით შემკულია ჩვენი ღატაკი სიტყვა. „სინანული, – ამბობს წმინდა ისააკი, – მოცემულია ადამიანებისადმი მადლით მადლზე. სინანული არის მეორე აღორძინება ჩვენი ღვთისაგან. ჩვენ ველით, რომ მეშვეობით სინანულისა ჩვენ მოგვენიჭება ის, რისი წინდიც მივიღეთ რწმენით. სინანული არის კარი წყალობისა, გაღებული გაძლიერებულად მაძებართაგან მისი. ამ კარით შევდივართ საღვთო მოწყალებაში; გარეშე ამ შესასვლელისა ვერ მოვიპოვებთ წყალობას: „ყოველთავე – სიტყვის მიხედვით საღვთო წერილისა, – შესცოდეს, გამართლდებიან უსასყიდლოდ მადლითა მისითა“ ( რომ 3:23-24 ). სინანული არის მეორე მადლი, და იშვება გულში რწმენისაგან და შიშისა. შიში არის მამისეული კვერთხი, მმართველი ჩვენი, სანამ არ მივაღწევთ სულიერ სამოთხეს სიკეთეებისას; როდესაც მივაღწევთ იქ, იგი გვტოვებს ჩვენ, და ბრუნდება. სამოთხე არის სიყვარული ღვთისა, რომელშიც – სიამოვნებაა ყველა ნეტარებისა, სადაც ნეტარი პავლე გაძღა საკვებით უზეაღმატებულესით. გემებით იქ ხიდან ცხოვრებისა, მან მოგვიწოდა: „რომელი თუალმან არა იხილა, და ყურსა არა ესმა, და გულსა კაცისასა არა მოუხდა, რომელი განუმზადა ღმერთმან მოყუარეთა თჳსთა“ ( 1კორ. 2:9 ). გემება ამ ხისგან აკრძალული იყო ადამისათვის შეთქმულებით, მოწყობილით სატანის მიერ. ხე ცხოვრებისა არის სიყვარული ღვთისა, რომლისგანაც განვარდა ადამი, და უკვე არ ხვდებოდა მას სიხარული, არამედ მუშაობდა იგი და შრომობდა მიწაზე ეკლისა. დამკარგველნი სიყვარულისა ღვთისა, თუკი კიდეც სწორადაც დადიან, არამედ ჭამენ პურს ოფლისა საქმეებში თავიანთში, რომელიც დავალებულია ჭამოს პირველქმნილმა გამოვარდნის შემდეგ მისი. სანამ არ მოვიპოვებთ სიყვარულს, მანამ საქმიანობა ჩვენი დედამიწაზე ეკლებია; ვთესავთ და ვიმკით მეშვეობით ეკლისა. თუმც თესვა ჩვენი ყოფილიყოს თესვა სიმართლისა, მაგრამ ყოველ საათს დაწყლულებული ვართ ეკლით, და, რამდენადაც არ ვშრომობდეთ სიმართლისათვის, ვცხოვრობთ ოფლით პირისა ჩვენისა. როდესაც კი მოვიპოვებთ სიყვარულს, მაშინ ვიკვებებით ზეციური პურით, ვმტკიცდებით გარეშე საქმეთა და შრომისა. ქრისტე არის „პური, რომელი ზეცით გარდამოხდა. და მიმცემელი სიცოცხლისა მსოფლიოსათვის“ ( ინ. 6:51, 33 ). ეს – პურია ანგელოზებისა. მომპოვებელი სიყვარულისა, ქრისტესი გემულობს ყოველ დღეს და საათს. „უკუეთუ ვინმე ჭამდეს ამის პურისაგან, – ამბობს იგი, – რომელი მე მივსცე, ცხონდეს უკუნისამდე“ ( ინ. 6:51 ). ნეტარია მჭამელი პურისა სიყვარულისა, რომელიც არის იესო. ხოლო რომ მქონეს საკვებად სიყვარულისა, აქვს საკვებად ქრისტე, ყველაზე ღმერთი, ამაზე მოწმობს იოანე, რომელიც ამბობს: „ღმერთი სიყუარულისაჲ არს“ ( 1ინ. 4:8 ). შემდეგ, მცხოვრები სიყვარულში ტკბება ცხოვრებით, გამომდინარით ღვთისაგან, და, მყოფი ამ სოფლად, უკვე აქ სუნთქავს ჰაერით აღდგომისა. ამ ჰაერით ტკბებიან მართალნი აღდგომისას. სიყვარული არის ის სამეფო, საიდუმლო გემებაც რომლისაც უფალი დაჰპირდა მოციქულებს. მთქმელი: „რაჲთა სჭამდეთ და სუმიდეთ ტაბლასა ზედა ჩემსა სასუფეველსა ჩემსა“ ( ლკ. 22:30 ), რას ნიშნავს, როგორც არა სიყვარულს? საკმარისია ეს სიყვარული, რათა გააძღო ადამიანი, ნაცვლად საკვებისა და სასმელისა. იგია – „ღვინო“, გამამხიარულებელი „გულისა კაცისასა“ ( ფს. 103:15 ). ნეტარია, მსმელი ამ ღვინისა. სვამდნენ მას თავშეუკავებელნი – და გახდნენ მოწიწებულები; ანდა ცოდვილნი – და დაივიწყეს გზა შებრკოლებებისა თავიანთი; ანდა ლოთები – და გახდნენ მემარხულენი; ანდა მდიდარნი – და ისურვეს სიღარიბე ანდა ღატაკნი – და გამდიდრდნენ იმედით; ანდა ავადმყოფნი – და გახდნენ ძლიერნი; ანდა უმეცარნი – და დაბრძენდნენ. – როგორც შეუძლებელია გადაცურვა დიდი ზღვისა გარეშე გემისა: ასე ვერავინ ვერ შეძლებს მიაღწიოს სიყვარულს გარეშე შიშისა. მყრალი ზღვა, მდებარე შორის ჩვენსა და აზრობრივი სამოთხისა, შეგვიძლია გადავცუროთ გემით სინანულისა, მქონეთი ნიჩბებად – შიშისა . თუკი ეს ნიჩბები – შიში – არ მართავენ გემს სინანულისას, რომლითაც გადავცურავთ ზღვას სოფლისას ღვთისაკენ, ხან ვიძირებით მყრალ ზღვაში. სინანული – გემია; შიში – მესაჭე მისი; სიყვარული – საღვთო ნავმისადგომია. შიშს შევყავართ ჩვენ ხომალდზე სინანულისა და გადავყავართ ცხოვრებისეული მყრალი ზღვის გავლით, მიმმართველი საღვთო ნავმისადგომისაკენ, სიყვარულისაკენ, რომლისკენაც ისწრაფიან „ყოველნი მაშურალნი და ტჳრთმძიმენი“ ( მთ. 11:28 ) სინანულით. თუკი ჩვენ მივაღწიეთ სიყვარულს, მაშინ მივაღწიეთ ღმერთს; გზა ჩვენი შესრულდა: ჩვენ მივადექით კუნძულს იმ სამყაროსას, სადაც მამაა და ძე და წმინდა სული“.
სათაური მეორე სიტყვისა წიგნში წმინდისა სვიმონისა, დაწერილში ტაეპებით, მოიცავს თავისში შინაარსს მთელი ჩვენი სიტყვისა, და ამიტომ ვათავსებთ პირველად ამ დასათაურებას: „ შიშისაგან იშვება სიყვარული ; სიყვარულით კი აღმოიფხვრება შიში სულისაგან, და იმყოფება სულში ერთი სიყვარული , რომელიც არის სული საღვთო და წმინდა ». სიტყვას თავისას წმინდა იწყებს ასე: „როგორც ვუგალობ, როგორ ვადიდებ, როგორ ღირსეულად შევაქებ ღმერთს ჩემსას, მომხედველს ბევრი ცოდვისადმი ჩემისა? როგორ შევხედავ ზეცას? როგორ გავაღებ თვალებს? როგორ გავაღებ ბაგეებს, მამაო? როგორ ვამოძრავებ ბაგეებს? როგორ გავიწვდი ხელებს სიმაღლეზე ზეციურზე? როგორს მოვიგონებ სიტყვებს? როგორს მოვიტან სიტყვებს? როგორ გავბედავ დავიწყო საუბარი? როგორ ვითხოვ პატიებას უზომო ჩემი შეცოდებათა, შეცოდებათა ჩემთა? ჭეშმარიტად გავაკეთე მე საქმეები, არანაირად დამამსახურებელი პატიებისა. შენ ხედავ, მხსნელო, რას ვამბობ მე! მე გადავაჭარბე ყოველგვარ ბუნებას, მე გავაკეთე საქმეები ქვებუნებრივნი; მე აღმოვჩნდი უარესი უსიტყვებზე, უარესი ყველა ცხოველზე ზღვისა, ყველა საქონელზე მიწიერზე, ჭეშმარიტად უარესი ქვეწარმავლებზე და მხეცებზე, გადაბიჯებით შენი მცნებებისა მეტი ბუნებისა უსიტყვოთა, შებილწვით სხეულისა ჩემისა და სულის შერცხვენისა. როგორ გამოგეცხადები შენ? როგორ დაგინახავ შენ? როგორ გავბედავ დავდგე წყეული, წინაშე სახისა შენისა? როგორ არ გავიქცევი დიდებისაგან შენისა, ნათლისაგან, რომლითაც ბრწყინავს წმინდა სული შენი? როგორ არ წავალ წყვდიადში მარტო, მკეთებელი საქმეებისა წყვდიადისა? და ვიქნები განყენებული მრავალი წმინდანისაგან! როგორ მოვითმენ ხმას შენსას, გამმგზავნი ჩემი წყვდიადში? აქედან მატარებელი განკითხვისა საქმეთა ჩემთა, მთლად ვძრწუნდები, სულ ვთრთი. შეპყრობილი შიშით და თავზარით, გიგოდებ შენ: მხსნელო ჩემო! ვიცი, რომ არავის სხვას არ შეუცოდავს წინაშე შენსა, როგორც მე, არც უკეთებია ქმედებები, რომლებიც ჩავიდინე მე, წყეულმა. მიზეზი ვიყავი მე დაღუპვისა სხვათაც. მაგრამ ისიც კვლავ ვიცი, იმაში დავრწმუნდი მე, ღმერთო ჩემო, რომ არც სიდიდე შეცოდებებისა, არც სიმრავლე ცოდვათა, არც უწმინდურობა ქმედებებისა არასდროს დაძლევენ შენს კაცთმოყვარე და დიდებულ, უაღმატებულესად დიდს, უაღმატებულეს სიტყვაზე და უაღმატებულეს გონებისა წყალობას, რომელსაც შენ უხვად ღვრი შემცოცეებზე და მონანიეებზე სითბოთი. შენ წმენდ მათ და ანათლებ, და ხდი ზიარად ნათლისა, გახდით უშურველად ზიარად ღვთაებისა შენისა. შენ ხშირად საუბრობ მათთან, როგორც ჭეშმარიტ მეგობრებთან შენთან, საოცარ ანგელოზებისთვის და ადამიანური აზრებისთვის. ო სიკეთევ უზომოვ! ო სიყვარულო გამოუთქმელო! ამიტომაც გავერთხმები და ვგოდებ შენდამი! როგორც მიიღე შენ უძღები და მეძავი მოსულნი, ასე მიმიღე მე. გულუხვო, მონანიე სულით. შერაცხვით ქრისტე ჩემო, ცრემლთა ჩემთა წვეთებისა წყაროებად, გამოდინებულისა გამუდმებით, დაბანე მისით სული ჩემი. დაბანე მისით შებილწვა სხეულისა, წარმოშობილი ვნებებით; დაბანე ყოველგვარი მზაკვრობისა და გული; იგი ფესვია და წყარო ყოველგვარი ცოდვისა. მზაკვრობა არის თესვა მთესვარისა მზაკვარისა. სადაც იგი იმყოფება, იქ აღმოცენდება და ადის სიმაღლეზე, და აღმოაცენებს ბევრ შტოებს მზაკვრობისა და ბოროტებისა. მისი ფესვები სიღრმიდან ამოძირკვე ქრისტე ჩემო და განწმინდე ყანა ჩემი სულისა და გულისა. გულუხვო! დანერგე მათში შიში შენი. აღირსე მას ფესვი გაიდგას და გაიზარდოს დამაკმაყოფილებლად რათა მაღლა გაიზარდოს იგი, დაცვით მცნებათა შენთა გამრავლებით, ყოველსაათს, გამრავლებით კი გამრავლებით გამოჟონილი ნაკადებისა ცრემლთა. დარწყულებით მისით მეტად და მეტად, იგი იზრდება და მაღლდება. შიშთან ერთად, თანაზომიერად მისი, იზრდება სიმდაბლე. სიმდაბლეს უთმობს ყველა ვნება, ხოლო მათთან ერთად გარბის პოლკი ეშმაკთა. ყველა სათნოებანი თვალი მიიდევნება შემდგომი მისი, შემომსაზღვრელი მისი, როგორც დედოფლისა, როგორც მბრძანებლისა მცველისა, მცველისა და მონისა. როდესაც ისინი შეიკრიბებიან და შეერთდებიან ერთი მეორესთან, მაშინ ყვავდება შორის მათსა, როგორც ხე წყაროებთან წყალთა, შიში , შენ მიერ დანერგილი, და ცოტ-ცოტათი გამოიღებს უცნაურ ყვავილს. ვთქვი მე უცნაურს, იმიტომ რომ ყოველგვარი ბუნება შობს გვარისდა მიხედვით და თესლი ყველა ხისა იმყოფება თითოეულში სახეობისდა მიხედვით; შიშI კი შენი წარმოშობს ყვავილსაც, უცნაურს ბუნებისათვის და ნაყოფსაც მსგავსად უცნაურისა და უცხოსი თავისი თავისადმი. შიში ეს ბუნებრივად აღსავსეა წუხილით, და მომხვეჭველებს მისსას აიძულებს გამუდმებით წუხდნენ, როგორც მონები ღირსნი მრავალი ტანჯვებისა, როგორც მომლოდინენი ყოველსაათობრივ მოკვეთას სიკვდილის მეშვეობით მხედველნი ნამგალისა სასიკვდილესი, საათისა სასიკვდილესი არ მცოდნენი, არ მქონენი იმედისა, არც ცნობისა სრულყოფილი მიტევებისა, არამედ მოკანკალენი საზღვრისადმი, თავზარ დამცემი დასასრულისა, მაგრამ უცნობელობისა გამონათქვამისა, რომელიც მოჰყვება სასამართლოს, ო ღმერთო ჩემო. ყვავილი, წარმოშობილი შიშის მეშვეობით , გამოუთქმელია შესახედაობით, კიდევ მეტად გამოუთქმელი სახით. იგი იხილვება აყვავებულად, მაგრამ დაუყოვნებლივ იმალება, რაც არაბუნებრივია და არაა წესრიგში, რაც აღმატებულია ბუნებისა, აღემატება ყოველგვარ ბუნებას. თუმცა ყვავილი არის მშვენიერი, აღმატებული ყოველგვარი სიტყვისა, აღიტაცებს ხედვისაკენ თავისი მთელ გონებას ჩემსას, არ დაშვებით ახსოვდეს არაფერი ის, რაზეც შიშს მოაქვს შემეცნება, მაგრამ წარმოშობს ჩემში მაშინ დავიწყებას ყველაფრისა ამისა, და მიფრინავს ჩქარა. ხე შიშისა კვლავ რჩება გარეშე ყვავილისა. და ვწუხვარ, და მოვთქვავ, და გაძლიერებულად ვგოდებ შენდამი! და კვლავ ვხედავ ტოტებზე ხისა ყვავილს! ო ქრისტე ჩემო! მქონე მზერისა მიმართულისა მხოლოდ ყვავილისადმი, ვერ ვხედავ მაშინ ხეს ამას. მაგრამ ყვავილი ხშირად გამოჩნდება და მიზიდვით სრულად ჩემი თავისა შენკენ ჟინით, მთავრდება ნაყოფში სიყვარულისა . კვლავ ეს ნაყოფი ვერ ითმენს იმყოფებოდეს ხეზე შიშისა. პირიქით – როდესაც იგი დამწიფდება, მაშინ იჭვრიტება მარტო, გარეშე ხისა. შიში სიყვარულში სულაც არ მოიპოვება, ისე როგორც, საწინააღმდეგოდ ამისა, სულს არ მოაქვს ნაყოფი გარეშე შიშისა . ჭეშმარიტად საოცარია, აღმატებული სიტყვებზე, აღმატებული ყოველგვარ ფიქრზე! ხე ძნელად ყვავდება და მოაქვს ნაყოფი, ნაყოფი კი, საწინააღმდეგოდ, აღმოფხვრის მთელ ხეს, და რჩება ნაყოფი, რჩება მარტო. როგორ ნაყოფი გარეშე ხისა? არანაირად შემიძლია ავხსნა. თუმც იგი იმყოფება, თუმც იგი არის, სიყვარული ესაა გარეშე შიშისა , მშობელი მისი. ეს სიყვარული არის ჭეშმარიტად უდიდესი სიხარული, ავსებს მომხვეჭელს მისსას სიხარულით და სულიერი სიამოვნებით, განდევნის გარეთ სამყაროდან გრძნობის მიხედვით, რაც შიშს არანაირად შეუძლია გააკეთოს. იგი, მყოფი შიგნით ხილულთა და შიგნით გრძნობითებისა, როგორ შეძლებს მომხვეჭველი შიშისა დააყენოს შორს ყველაფრისაგან და ყველაფერი შეაერთოს უხილავთან მეშვეობით შეგრძნებებისა (სულიერისა)? ჭეშმარიტად არანაირად არ შეუძლია. ყვავილი და ნაყოფი ესენი, წარმოშობილი შიშით, იმყოფებიან გარეთ ამა სოფლისაგან. ისინი ახლაც ხიბლავენ სულს. და განადიდებენ, და აყენებენ გარეთ ამ სამყაროსი? როგორ, მითხარი მე, ეს სიყვარული აყენებს გარეთ სამყაროსი? ვისურვებდი მე გარკვეულად გამეგო ეს. ეს აუხსნელია: სიყვარული – საღვთო სულია“.
როგორი სახით ხდება თავად ცვლილება გულში? როგორი სახით აღასრულებს იგი მიუწვდომელ გადასვლას შიშიდან სიყვარულში? წარმოვადგენთ პასუხს წმინდა გამოცდილებიდან წმინდათა ღვთისათა. ჩვენი თანამედროვე და თანამემამულე, მორთულობა და დიდება გვიანდელი მონაზვნობისა, გიორგი, დაყუდებული ზადონის მონასტრისა, კაცი, მიმღწევი ქრისტიანული სრულყოფილებისა ასე ამბობს საკუთარ თავზე საუბარში დამრიგებლობითი მიმდობლობისა მოყვასისადმი: „მსურს ვთქვა რამოდენიმე სიტყვა არსზე სიყვარულისა. ეს – ყველაზე ფაქიზი ცეცხლია, აღმატებული ყოველგვარ გონებაზე და უმსუბუქესი ყოველგვარ გონებაზე. მოქმედება ამ ცეცხლისა სწრაფია და საოცარი, ისინი საღვთონია და იღვრება სულზე წმინდისაგან, ყველგანმყოფი სულისა. ეს ცეცხლი მხოლოდ შეეხება გულს, ყოველგვარ ფიქრსა და გრძნობები მოუსევენარნი წამიერად გადადის მდუმარებაში, სიმდაბლეში, სიხარულში, სიტკბოში, უმჯობესში ყველაფერზე. ბევრზე მიმართებაში ჩემისა მე ვიყავი გულახდილი წინაშე თქვენსა: განმზრახველი კიდევაც ვყოფილიყავი გულახდილი. მე გავატარე აქ, ჩემს განმარტოებაში, ჩანს უკვე შვიდი წელი, როდესაც უფლისათვის სათნო იყო მოეყვანა ჩემი გული სრულყოფილ შემუსვრილებაში. მაშინ ვფიქრობდი, რომ უკვე დავიღუპე და რომ რისხვა ღვთისა დაწვავს ჩემს კანონდამრღვევ სულს, გულგატეხილს და დაუდევარს... მე ჩავვარდი დიდ უღონობაში და ძლივს ვსუნთქავდი, მაგრამ გამუდმებით ვიმეორებდი გულში: უფალო იესო ქრისტე ძეო ღვთისაო, შემიწყალე მე ცოდვილი. უეცრად, ერთ წამში, მთელი უძლურება გაქრა, და ცეცხლი სუფთა სიყვარულისა შეეხო ჩემს გულს: მე მთლად აღვივსე ძალებით, გრძნობებით, საამურობით და სიხარულით გამოუთქმელით; მე იმ ხარისხამდე ვიყავი აღტაცებული, რომ უკვე მსურდა, რომ მე ვეწამებინეთ, დავეჯიჯგნეთ, ელანძღათ ჩემთვის; მსურდა ეს, რათა შემეკავებინა საკუთარ თავში ტკბილი ცეცხლი სიყვარულისა ყველასადმი. იგი იმდენად ძლიერია და ტკბილი, რომ არაა არც სიმწარე, არც შეურაცხყოფა, რომელსაც იგი არ გადააქცევდა სიტკბოდ. რაც მეტად ალაგებენ შეშებს ცეცხლში, მით ცეცხლი უფრო ძლიერია: ასე მოქმედებს ჩვენზე მწუხარებები და სიმწარენი, მოყენებული ადამიანების მიერ. რაც მეტია თავდასხმები, მით მეტად გული ინთება წმინდა სიყვარულით. და როგორი თავისუფლებაა, როგორი ნათელი! არაა სიტყვები განმარტებისათვის გავიხარებდი თუკი ვინმე წამართმევდა მე თვალებს ჩემსას, რათა ვერ ვხედავდე ამაო სინათლეს; მოხარული ვიქნებოდი, თუკი ვინმე წამიყვანდა მე, როგორც დამნაშავეს, და დამკლავდა კედელზე, რათა მე არ მომესმინა ხმა, არ დამენახა ჩრდილი ადამიანური...“ 30 „სიყვარულმა, – ამბობს წმინდა ისააკ ასური , – არ იცის მორცხვობა, და ამიტომ არ იცის მოუტანოს წევრებს თავისას სახე კეთილწესიერებისა. სიყვარულისთვის თვისობრივია ბუნებით უარყოფა მორცხვობისა და დავიწყება საზომებისა თავისი. ნეტარია, მპოვნელი შენი – ნავმისადგომო უსასრულო სიხარულისა!“ 31
ღვთისა მოდის თავის თავად იმ დროს, როდესაც ჩვენ არ ველით მას და არ ვიმედოვნებთ მივიღოთ იგი. მაგრამ რათა დაგვდევდეს ჩვენ კეთილი ნება ღვთისა, საჭიროა წინასწარგანწმენდა თავისა სინანულით. სინანულში თავსდება ყველა მცნებანი ღვთისანი. სინანულით შედის ქრისტიანი თავიდან შიშში ღვთისაში, შემდეგ საღვთო სიყვარულში.
დაე იწვეს მკერდზე იესოსი იოანე, უბიწო და ღვთისმეტყველი, მოწაფე, „რომელი უყუარდა იესუს“ ( ინ. 21:20 ). დაე შეუერთდნენ მას სხვა წმინდა ღვთისანი, მესაიდუმლოენი წმინდა სიყვარულისანი! აქ არაა ჩვენი ადგილი. ჩვენი ადგილი დასშია კეთროვანთა, დავრდომილთა, ბრმათა, ყრუთა, მუნჯთა, ეშმაკეულთა. ჩვენ ვეკუთვნით რიცხვს მათსას მდგომარეობის მიხედვით სულთა ჩვენთა, და რიცხვში მათსა მივაშურებთ მხსნელს ჩვენსას. მათთან ერთად გვაყენებს ჩვენ დედა ჩვენი, წმინდა ეკლესია , ჩადებით ბაგეებში შვილთა თავისთა გულის შემუსვრილი, გამსჭვალული გრძნობით შეგნება თავისი ცოდვილობისა, ლოცვანი დაუჯდომლისა უტკბესი იესოსადმი. გვაძლევს ჩვენ სულიერი დედა ჩვენი ზუსტ მდგომარეობას, რათა მით უეჭველი იყოს ჩვენთვის მიღება წყალობისა. უფალმა გვიშვილა ჩვენ თავისთვის წმინდა ნათლობით; მაგრამ ჩვენ დავარღვიეთ საღვთო კავშირი მასთან დარღვევით მისი წმინდა მცნებებისა კავშირით სიძვისა საძულველ ცოდვასთან. „მთავართა სოდომისათა, ერი გომორრაჲსა“ (ეს.., 1: 10), – როგორც უფალი უწოდებს ერს, ჩავარდნის შემდგომ მისი ურჯულოებაში, იმ ერს, რომელზეც მან გვაუწყა უწინ: „და იყო წაწილად უფლისა ერი თჳსი იაკობი, ნამთაულად სამკჳდრებელისა თჳსისა ისრაჱლი“ ( მეორე რჯლ. 32:9 ).
უძღებმა შვილმა, დახარჯვით ქვეყნად უცხოში ქონებისა მამისა, დაქვემდებარებული გამოუთქმელ უბედურებებს, როდესაც დაიწყო ფიქრი დაბრუნებაზე მამასთან, მაშინ ამ ფიქრში დამოძღვრილი თავად გაჭირვებული მდგომარეობით თავისით და დიდი სიმდიდრით მამისა, მოხაზა თავისთვის ყველაზე კეთილგონიერი სახე ქმედებისა. „აღდგა“, – ამბობდა იგი, მოფიქრებით განზრახვისა, – „აღვდგე და წავიდე მამისა ჩემისა, და ვჰრქუა მას: მამაო, ვცოდე ცად მიმართ და წინაშე შენსა, და არღარა ღირს ვარ წოდებად ძედ შენდა: არამედ მყავ მე ვითარცა ერთი მუშაკთაგანი. “ ( ლკ. 15:18-19 ). სიმდაბლე, წარმოშობილი აზრებში, ძემ განახორციელა თავად საქმეში, „ და ვიდრე შორსღა იყო, იხილა იგი მამამან მისმან და შეეწყალა. “ ( ლკ. 15:20 ). ასე ჩვენც, დაკარგვით ამაო და ცოდვილი საქმიანობებით მოცემული ჩვენთვის მამისაგან ზეციერისა სილამაზისა ნაშვილებობისა, როდესაც გადავწყვეტთ მივიქცეთ მისდამი, მაშინ უნდა მივაშუროთ ტახტს დიდებისას და დიდებულებისას მისსას ღრმა სიმდაბლით, მოწიწებული შიშით. პირველ ქმედებად ჩვენად უნდა იყოს შეგნება და აღსარება შეცოდებათა ჩვენთა, მიტოვება ცოდვიანი ცხოვრებისა, შებიჯება ცხოვრებაში სახარებისეული მცნებების მიხედვით. სულად ლოცვათა ჩვენთა და სხვა ღვთისმოსავი ღვაწლებისა უნდა იყოს გრძნობა სინანულისა. სისრულისაგან დარწმუნებულობისა ჩვენ უნდა ვთვლიდეთ თავს უღირსად სიყვარულისა უღირსად სახელისა ძეთა და ასულთა ღვთისა. „მყავ მე.“, – ამბობს მონანიე უძღები შვილი, – „ვითარცა ერთი მუშაკთაგანი “, მშრომელი ყანაში სინანულისა, ზედამხედველობის ქვეშ მრისხანე ზედამხედველისა – შიშისა. არ ვეძიოთ ის, შეძენა რომლისაც დამოკიდებულია არა ჩვენზე, რისთვისაც ჩვენ კიდებ არ მოვმწიფებულვართ. სანამ, მსგავსად ნახსენები სახარებაში ასისთავისა, ვიმყოფებით „ხელმწიფების ქვეშ“; სანამ ჩვენ გვბატონობს ცოდვა და დაცემული სულები, დავამოწმებთ და აღვიარებთ კეთილგონიერი ასისთავივით: „უფალო, არა ღირს ვარ მე, რაჲთამცა სართულსა ჩემსა ქუეშე შემოხუედ. არამედ სიტყჳთ ხოლო თქუ, და განიკურნოს მონაჲ იგი ჩემი“ ( მთ. 8:8 ). შენ ყოვლადსუფთა ხარ და ყოვლადწმინდა, განისვენებ მხოლოდ სუფთებში და წმინდებში; მაგრამ მე, შებილწული ვარ „არა ღირს ვარ მე რაჲთამცა სართულსა ჩემსა ქუეშე შემოხუედ“.
„ვფიქრობ, – ამბობს წმინდა ისააკი, – როგორც ძე არ ეჭვობს მამაში თავისაში და არ ითხოვს მისგან, თქმით: მასწავლე მე ხელოვნება, ანდა მომეცი მე ის და ის, ასე მონაზონიც არ უნდა მსჯელობდეს და ითხოვდეს ღვთისაგან – მომეცი მე ესა და ეს. მან იცის, რომ ღმერთი ფიქრობს ჩვენზე მეტად, ვიდრე რამდენადაც ზრუნავს მამა ძეზე. მაშასადამე, ჩვენ უნდა მოვიყვანოთ თავნი სიმდაბლეში, ვიტიროთ მიზეზებზე უნებლიე შეცოდებათა ჩვენთა, ჩადენილთა ჩვენ მიერ ანდა გულისთქმებში ანდა საქმეებში, და გულიდან შემუსვრილისა ვეძიოთ სიტყვებით მეზვერისა: „ღმერთო, მილხინე ცოდვილსა ამას.“... ( ლკ. 18:13 ). როგორც სნეული ძე მეფისა არ ეუბნება მამას თავისას: „გამხადე მე მეფედ“, – არამედ სწევს მზრუნველობას სენისადმი თავისი, და გამოჯანმრთელებისას სამეფო მამისა თავის თავად ხდება მის სამეფოდ: ასე მონანულიც ცოდვილიც, მიღებით ჯანმრთელობისა სულისა თავისისა, შედის მამასთან ერთად ქვეყნად ბუნებისა სუფთისა და მეფობს დიდებაში მამისა თავისი 32 . ამინ.
1844 წელი. სერგის უდაბნო.
Next