სიტყვა ლოცვაზე გონიერზე, გულისმიერზე და სულიერზე

ვინც მუდმივად და მოწიწებით დაკავებულია ყურადღებიანი ლოცვით, წარმოთქმით სიტყვებისა მისი ხმამაღლა ანდა ჩურჩულით, საჭიროებისდა მიხედვით, და ჩაკეტვით გონებისა სიტყვებში, ვინც ლოცვითი ღვაწლისას მუდმივად უკუაგდებს ყველა გულისთქმას და ოცნებას, არა მხოლოდ ცოდვილს და ამაოს, არამედ ერთი შეხედვით კიდეც კეთილებს, მას გულმოწყალე უფალი ანიჭებს თავის დროს გონიერ, გულისმიერ და სულიერ ლოცვას.

ძმაო! არაა სასარგებლო შენთვის ნაადრევი მიღება გულისმიერი, მადლისმიერი ლოცვისა! არაა სასარგებლო შენთვის ნაადრები შეგრძნება სულიერი სიტკბოებისა! მიღებით მათისა უდროოდ, არ შეძენით წინასწარი ცნობებისა, როგორი მოწიწებითა და როგორი სიფრთხილითაა საჭირო დაცვა ნიჭისა მადლისა ღვთისა, შენ შეიძლება გამოიყენო ეს ნიჭი ბოროტებაში, საზიანოდ და დასაღუპად სულისა შენისა ¹⁵⁹ . ამასთან საკუთარი ძალისხმევებით გახსნა საკუთარ თავში მადლისმიერი, გონიერი და გულისმიერი ლოცვისა შეუძლებელია: იმიტომ რომ შეერთება გონებისა გულთან და სულთან, განცალკევებულნი ჩვენშI დაცემულობით, ეკუთვნის მხოლოდ ღმერთს. თუკი უგუნურად აიძულებ თავს, და ეძიებ გახსნას მხოლოდ საკუთარი ძალისხმევით იმ ნიჭებისას, რომლებიც გარდამოივლინება მხოლოდ ღვთის მიერ, მაშინ ვიტვირთავთ შრომებს ამაოებს. და კარგი იქნებოდა, თუკი ზიანი შემოიფარგლებოდა დაკარგვით შრომებისა და დროისა! ხშირად ამაყი მაძებარნი მდგომარეობებისა, დამახასიათებლისა განახლებული ბუნებისადმი ადამიანურისადმი, განიცდიან უდიდეს სულიერ უბედურებას, რომელსაც წმინდა მამები უწოდებენ ხიბლს . ეს ლოგიკურია: თავად საყრდენი წერტილი, რომლისგანაც ისინი იწყებენ მოქმედებას, ცრუა. როგორ ცრუ საწყისიდან არ იყოს შედეგებიც მცდარები? ასეთ შედეგებს, წოდებულს ხიბლად, აქვთ სხვადასხვა სახეები და ხარისხები. ხიბლი არის ხოლმე უმეტეს წილად შეფარული, ხოლო ზოგჯერ აშკარაც, ხშირად აყენებს ადამიანს მდგომარეობაში მოშლილში, ამასთან სასაცილოში და ძალიან საბრალოში, ხშირად მოჰყავს თვითმკვლელობამდე და საბოლოო დაღუპვამდე სულიერამდე ¹⁶⁰ . მაგრამ ხიბლი, მისახვედრი ბევრისთვის მის აშკარა შედეგებში, საჭიროა იყოს შესწავლილი, მიხვედრილი თავად მის საწყისში: აზრში მცდარში, რომელიც წარმოადგენს საფუძველს ყველა ცდომილებისას და სავალალო სულიერი მდგომარეობებისა. მცდარ აზრში გონებისა უკვე არსებობს ყველა შენობა ხიბლისა, როგორც მარცვალში არსებობს ის მცენარე, რომელიც უნდა წარმოიშვას მისგან დარგვისას მისი მიწაში. თქვა წმინდა ისააკ ასურმა : „წერილი ამბობს: „არა მოვიდეს სასუფეველი ღმრთისაჲ ზმნით“ ( ლკ. 17:20 ) მოლოდინით. ისინი, რომლებიც მოღვაწეობდნენ ასეთი სულიერი წინდით, დაექვემდებარნენ სიამაყეს და დაცემას. მაგრამ ჩვენ დავაყენოთ გული საქმეებში სინანულისა და ცხოვრებაში, სათნოში ღვთისათვის. ნიჭები კი უფლისა მოდის თავის თავად, თუკი გულისმიერი ტაძარი იქნება სუფთა, ხოლო არა შებილწული. ის, რომ მოიძიოს ზმნით , ვგულისხმობ, მაღალი საღვთო ნიჭები, უარყოფილია ეკლესიის მიერ ღვთისა. წამომწყებები ამისა, დაექვემდებარნენ სიამაყესა და დაცემულობას. ეს არაა ნიშანი, რომ ვინმეს უყვარს ღმერთი, არამედ სენი სულისა. და როგორ ჩვენ ვეძიოთ მაღალი საღვთო ნიჭები, როდესაც ღვთაებრივი პავლე იქადის მწუხარებებით და მიიჩნევს აღმატებულ ღვთის ნიჭად ზიარებას ტანჯვათა ქრისტესათა!“ ¹⁶¹

დაენდე ლოცვით ღვაწლში შენსაში სრულად ღმერთს, რომლის გარეშეც შეუძლებელია თვით უმცირესი წარმატებაც. ყოველი ნაბიჯი წარმატებისათვის ამ ღვაწლში არის ნიჭი ღვთისა. უარყავი შენი თავი და დანებდი ღმერთს, დაე იქმოდეს შენდამი, რაც უნდა. ხოლო სურს მას, ყოვლადკეთილს, მოგანიჭოს შენ ის, რაც არც გონებას არც გულს ჩვენსას „არ მოუხდა“ ( 1კორ. 2:9 ): სურს მოგანიჭოს ისეთი სიკეთენი, როგორებიც ჩვენს გონებასა და გულს, დაცემულ მათს მდგომარეობაში არ შეუძლია თვით წარმოიდგინოს. შეუძლებელია, შეუძლებელი არ მომხვეჭველმა სისუფთავისა მიიღოს სულიერ ნიჭებზე ღვთისაზე უმცირესი წარმოდგენაც კი არც მეშვეობით წარმოსახვისა, არც მეშვეობით შეჯერებისა უსასიამოვნოეს სულიერ შეგრძნებებთან, როგორიც მხოლოდ ცნობილია ადამიანისათვის! უბრალოებითა და რწმენით მიანდე საზრუნავი შენი ღმერთს. არ უსმინო წარმოდგენას მზაკვრისას, რომელიც კიდევ სამოთხეში ეუბნებოდა პირველმშობლებს ჩვენსას: „იყვნეთ, ვითარცა ღმერთნი“ ( დაბ. 3:5 ). ამჟამად იგი გთავაზობს შენ უდროო და ამაყ მისწრაფებას შეძენისათვის სულიერი ნიჭებისა გულისმიერი ლოცვისა, რომლებაც, ვიმეორებ, იძლევა მხოლოდ ღმერთი, რომლებისთვისაც განსაზღვრულია თავისი დრო და თავისი ადგილი. ეს ადგილია – მთელი ჭურჭელი, როგორც სულიერი, ისე ხორციელი, განწმენდილი ვნებებისაგან.

ვიზრუნოთ გავათავისუფლოთ ტაძარი – სული და სხეული – კერპებისაგან, მსხვერპლშეწირვისგან კერპებისათვის, ნაკერპავისაგან, ყველაფრისაგან, რაც ეკუთვნის კერპთმსახურებას. როგორც წმინდა წინასწარმეტყველმა ელიამ გადმოიყვანა ნაკადში კისისა ყველა ქურუმი და წინასწარმეტყველები ბაალისა და იქ მისცა ისინი სიკვდილს, ასე ჩვენც ჩავღრმავდეთ მგლოვარებაში სინანულისა, და ნეტარ ნაკადში ამაში მოვაკვდინოთ ყველა საწყისი, მაიძულებელნი გულისა ჩვენისა შესწიროს მსხვერპლი ცოდვას, ყველა გამართლება, რომლებითაც მართლდება, იპატიება ასეთი მსხვერპლშეწირვა. განვბანოთ სამსხვერპლო და ყველაფერი, რაც მოიცავს მას, ცრემლებით: გავაორკეცოთ, გავასამკეცოთ განბანა: იმიტომ რომ უწმინდურობა სულიერი განსაბანად თავისი საჭიროებს უუხვეს ცრემლებს. სამსხვერპლო დაე იყოს მოწყობილი ქვებსაგან სახელად უფლისა – შეგრძნებებისგან, ნასესხებისა ერთადერთი სახარებისაგან; დაე არ იყოს აქ ადგილი შეგრძნებისთვის ძველი ადამიანისა, როგორც კი ისინი არ ჩანდნენ უმანკონი და მოხდენილნი ( 1სამ. 18 ). მაშინ დიდებული ღმერთი გადმოიყვანს თავის ყოვლადწმინდა ცეცხლს გულებში ჩვენსა და გახდის ჩვენს გულებს ტაძრად მადლისმიერი ლოცვისა, როგორც მან წარმოთქვა საღვთო ბაგეებით თავისით: „სახლსა ჩემსა სახლ სალოცველ ეწოდოს“ ( მთ. 21:13 ).

პირველად მივაქციოთ ყურადღება ვნებებს ხორციელებს, მოხმარებას საკვებისას და უმეტესად დამოკიდებულს გადამეტებისგან ამ გამოყენებისას სიძვისმიერი მისწრაფებებისა ჩვენისა. შევეცადოთ ბრძნულად მოვაწყოთ მდგომარეობა სხეულისა ჩვენისა, მიცემით მისდამი იმდენად ბევრი საკვებისა და ძილისა, რათა იგი არ მოუძლურდეს ზედმეტად და დარჩეს შემძლებლად ღვაწლებისადმი. მიცემით მათდამი იმდენად ცოტასი, რათა იგი გამუდმებით ატარებდეს თავის თავში მკვდრობას, არ გაცოცხლებით მოძრაბისადმი ცოდვილებისა. შემჩნევის მიხედვით მამებისა, გამოყენებისას საკვებისა და ძილისა ბევრს ნიშნავს ჩამოყალიბებული ჩვევა: ამიტომ ძალიან სასარგებლოა დასწავლა თავისთვის დროულად ზომიერი, ცოტა, შეძლებისდაგვარად, მათი გამოყენებისადმი ¹⁶² . წმინდა ისააკ ასურმა ასე გამოხატა მარხვის შესახებ და სიფხიზლისა: „ვინც შეიყვარა ურთიერთობა ამ ორ სათნოებასთან განმავლობაში მთელი ცხოვრებისა თავისი, იგი გახდა მესაიდუმლე მთელცნობობისა. როგორც საწყისი ყველა ბოროტებისა არის დაკმაყოფილება მუცლისა და დასუსტება თავისა ძილით, ამნთები სიძვის ვნებისა, ისე წმინდა ღვთის გზა და საფუძველი ყველა სათნოებისა არის მარხვა და მღვიძარება, და სიფხიზლე მსახურებაში ღვთისა ჯვარცმისას სხეულისა განმავლობაში მთელი ღამისა მოცილებით მისდამი სიტკბოებისა ძილისა. მარხვა არის შემოზღუდვა ყოველგვარი სათნოებისა, საწყისი ღვაწლისა, გვირგვინი თავშეკავებულთა, სილამაზე უბიწოებისა და განწმენდისა, სინათლე მთელცნობობისა, საწყისი ქრისტიანული გზისა, დედა ლოცვისა, წყარო მთელცნობობისა და გონებისა, მასწავლებელი განმხოლოვებისა. იგი წინ უძღვის ყველა კეთილ საქმეს. როგორც მოჰყვება ჯანმრთელობას თვალებისას სურვილი სინათლისა, ისე მარხვას, აღსრულებულს განსჯით, მოჰყვება სურვილი ლოცვისა. როდესაც ვინმე დაიწყებს მარხვას, მაშინ მარხვისაგან მოდის სურვილამდე საუბრისა ღმერთთან გონებაში თავისაში. ვერ ითმენს სხეული მმარხველისა გატარებას საწოლზე მთელი ღამისა. როდესაც ბეჭედი მარხვისა დადებულია ბაგეებზე ადამიანისა, მაშინ გულისთქმა მისი დაისწავლება ლმობიერებაში, გული მისი გამოადინებს ლოცვას, სახე მისი შემოსილია წუხილით, შორს განშორებულია მისგან აზრები სამარცხვინონი. სიხარული არ ჩანს თვალებში მისსა, იგი – მტერია ჟინისა და ფუჭი საუბრისა. არასდროს იყო ხილული, რომ მმარხველი განსჯით ყოფილიყო დამონებული ბოროტ სურვილებს. მარხვა განსჯით არის დიდებული ტაძარი ყველა სათნოებისა. არ მზრუნველი მასზე, არ ტოვებს შეურყევლად არც ერთ სათნოებას.. მარხვა არის მცნება, თვით საწყისიდან მიცემული ბუნებისადმი ჩვენისა დასაცავად მისი გემებისას საკვებისა, დარღვევისაგან მარხვისა დაეცა შექმნილი საწყისი ყოფიერებისა ჩვენისა. საიდანაც გამოჟონა დაღუპვამ, იქიდან პირიქით იწყებენ მოღვაწენი სვლას შიშისაკენ ღვთისა, როდესაც ისინი დაიწყებენ დაცვას კანონისას ღვთისას“ ¹⁶³ . მიცემული გადამეტებულ ძილს დ გემოთმოყვარებას ვერ შეძლებს არ შეიბილწოს ავხორცი მოძრაობებით. სანამ ღელავს ამ მოძრაობებით სული და სხეული, სანამ გონება ტკბება ხორციელი გულისთქმებით, მანამ ადამიანი ვერ შემძლებელია ახალი და უცნობი მისთვის მოქმედებებისა, როლებიც აღიგზნება მასში დაჩრდილვით მისი წმინდა სულით.

რამდენაცაც საჭიროა მარხვა მსურველისთვის დაკავდეს და წარემატოს გონიერ ლოცვაში, იმდენად საჭიროა მისთვის განმხოლოვება ანდა უკიდურესი განმარტოვება – საერთოდ შეძლებისამებრ განშორება ხეტიალისგან. მცხოვრები მონასტერში, გამოდი მონასტრიდან რაც შესაძლებელია იშვიათად; განშორებებისას მონასტრიდან, რაც შეიძლება მალე დაბრუნდი მონასტერში; მონახულებისას ქალაქისა და სოფლისა, მთელი ყურადღებით დაიცავი შენი გრძნობები, რათა არ დაინახო, არ მოისმინო რაიმე სულისსაზიანო, რათა არ მიიღო მოულოდნელი და გაუთვალისწინებელი მომაკვდინებელი ჭრილობები. მონასტერში იცოდე ეკლესია , ტრაპეზა და შენი კელია; კელიაში სხვა ძმებთან იარე მხოლოდ საპატიო მიზეზით, თუკი შესაძლებელია – საერთოდაც არ იარო; მოინახულე კელია შენი მოძღვრისა და სულიერი მამისა, თუკი შენ ისე ბედნიერი ხარ, რომ ჩვენს დროს იპოვე მოძღვარი; და ისიც მოინახულე თავისდროულად და მოთხოვნილების მიხეცდვით საჭიროებისა, ხოლო არაფრით სევდის გამო და არა ამაოდმეტყველებისათვის. დაასწავლე შენს თავს მდუმარება, რათა შენ შეგეძლოს განმხოლოვება ხალხს შორისაც კი. ისაუბრე რაც შესაძლოა ნაკლები, და ისიც უკიდურესი საჭიროების მიხედვით. მძიმეა დათმენა ბოროტვნებულობისა განმხოლოვებისა დაჩვეულის მიერ გაფანტულობისადმი; მაგრამ ყოველმა, მსურველმა გადარჩეს და წარემატოს სულიერ ცხოვრებაში, აუცილებლად უნდა დაუმორჩილოს თავი ამ ბოროტვნებულებას და დაასწავლოს თავის თავს განმარტოება და განმხოლოვება. შემდეგ მცირედროული შრომისა, განმხოლოვება და განმარტოვება გახდება სასურველი მიზეზით ნაყოფთა, რომლებიც არ დააყოვნებს იგემოს სულმა კეთილგონიერი განმხოლოვებულისამ. ღირსი არსენი დიდი , მყოფი ერში, ევედრებოდა ღმერთს, რათა ღმერთს დაემოძღვრა იგი, როგორ გადარჩენილიყო, და გაიგონა ხმა, მაუწყებელი მისდამი: „არსენი! გაიქეცი ადამიანებისაგან და გადარჩები“. როდესაც ღირსმა შეაბიჯა ეგვიპტის სკიტში, რომელშიც ატარებდნენ ცხოვრებას დიდნი სიწმინდის მიხედვით მონაზვნები, იგი კვლავ ევედრებოდა ღმერთს: „მასწავლე მე გადავრჩე“, – და გაიგონა ხმა: „არსენი! გაიქეცი, იმდუმარე, განმხოლოვდი: ესაა ფესვები განმხოლოვებისა“. წმინდა ისააკ ასური ამბობდა ღირს არსენი დიდზე : „მდუმარება ეხმარება განმხოლოვებას. ეს როგორ? მცხოვრები მრავალრიცხოვან სავანეში, შეუძლებელია ჩვენთვის არ შევხვდეტ ვინმეს. ვერ შეძლო თავიდან აეცილებინა ეს თვით ანგელოზთასწორმა არსენიმ, მეტად სხვებზე შემყვარებელმა განმხოლოვებისა. შეუძლებელია არ შევხვდეთ მამებსა და ძმებს, მცხოვრებებს ჩვენთან; ეს შეხვედრა ხდება მოულოდნელად: და იმ დროს, როდესაც ვინმე მიდის ეკლესიაში , ანდა რომელიღაც სხვა ადგილას. როდესაც ღირსნეტარი ეს კაცმა (ღირსმა არსენმა) დაინახა ყველაფერი ეს, და რომ მისთვის, როგორც მცხოვრებისთვის ახლოს სოფლისა ადამიანებისა (თუმც იგი კიდეც ცხოვრობდა ეგვიპტის სკიტში, აღვსებულში სრულყოფილი მონაზვნებით), შეუძლებელი იყო თავიდან აერიდებინა უმეტეს წილად დაახლოება ერისკაც ხალხთან და მონაზვნებთან, მცხოვრებთან იმ ადგილებში, როდესაც მან დაისწავლა მადლისგან ეს წესი – მუდმივი მდუმარება. თუკი გარდაუვალობით იგი აღებდა კარს კელიისას თავისი ზოგიერთებისათვის, მაშინ ისინი ნუგეშს იღებდნენ მხოლოდ ხილვით მისით – საუბარი და საჭიროება მისი რჩებოდა ზედმეტი“ ¹⁶⁴ . ამბობს იგივე წმინდა ისააკი: „მეტად ყველაზე შეიყვარე მდუმარება: იგი გაახლოებს შენ ნაყოფთან. ენა არასაკმარისია გადმოსაცემად იმ სიკეთეებისა, რომლებიც იშვება მდუმარებისაგან. პირველად ვაიძულოთ ჩვენი თავი მდუმარებისათვის: მაშინ მდუმარებისაგან იშვება ჩვენში რაღაც, დამმოძღვრავი ჩვენი შობილი მისგან მდუმარებისადმი. დაე გაჩუქოს შენ ღმერთმა შეიგრძნო რაღაც, შობილი მდუმარების მიერ. თუკი შენ დაიწყებ ცხოვრებას ამ ცხოვრებით, მაშინ არ შემიძლია კიდეც თვქვა, როგორი ნათელი ამობრწყინდება შენთვის აქედან. არ იფიქრო, ძმაო, რომ საკვირველი არსენი, როგორც ამბობენ მასზე, რომ როდესაც დადიოდნენ მასთან მამები და ძმები, მოსულნი დასანახათ მისი, მაშინ იგი იღებდა მათ მდუმარედ და უშვებდა მდუმარედ – იქცეოდა ასე მხოლოდ იმიტომ, რომ სურდა. იგი იქცეოდა ასე იმიტომ, რომ თავდაპირველად აიძულა თავი ამ საქმიანობისათვის. სიტკბოება რომელიღაც იშვება დროდადრო გულში დასწავლისაგან საქმიანობისა ამისა, და იძულებით მოძღვრავს სხეულს ყოფნისათვის განმხოლოვებაში. ამ ცხოვრებაში იშვება ჩვენთვის ბევრი ცრემლი და ხედვა საკვირველი“ ¹⁶⁵ . წმინდა ისააკი 75-ე სიტყვაში ამბობს: „ განმავლობაში ბევრი დროისა, ცდუნებულმა მარჯვენა და მარცხენათი, თავად გამომცდელმა თავისა მრავალჯერ შემდეგი ორი სახით ცხოვრებისა, მიღებით მტერისგან (ეშმაკისა) მრავალრიცხოვანი იარისა, ღირსებული დიდებული საიდუმლოებრივი მფარველობისა, მე, დარიგებულმა მადლით ღვთისათი, შევიძინე ბევრი ღვაწლით და გამოცდილებით გამოცდილებითი, ქვემოთმოყვანილი შემეცნება. საფუძველი ყველა სათნოებისა, მოწოდება სულისა ტყვეობიდან მტრისა, გზა მიმყვანებელი საღვთო ნათლისაკენ და სიცოცხლისა, მდგომარეობს ამ ორ სახეში ცხოვრებისა: იმაში რომ ერთ ადგილას შეკრიბო თავი შენში, და გამუდმებით იმარხულო. ეს ნიშნავს: დაიდგინო შენთვის ბრძნულად და გონივრულად კანონი თავშეკავებისა კუჭისა მუდმივ, გამოუსვლელ საცხოვრებელში, განუწყვეტელი ვარჯიშისას და დასწავლისას ღმერთში. აქედან გამომდინარეობს მორჩილება გრძნობათა, აქედან სიფხიზლეა გონებისა, აქედან მოთვინიერებაა მძვინვარე ვნებებისა, მოძრავებისა სხეულში, აქედან სიმშვიდეა გულისთქმათა, აქედან მოძრაობაა ნათელი აზრებისა, აქედან გულმოდგინებაა კეთებისადმი სათნოებებისა, აქედან მაღალი და ფაქიზი შეგნებებია, აქედან უზომო ცრემლებია ყოველ დროს და ხსოვნაა სიკვდილისა, აქედან ის სუფთა მთელცნობობაა, რომელიც დაშორებულია ყოველგვარი ოცნებისაგან, მაცდუნებელისა გონებისა; აქედან მსწრაფლჭვრეტაა და მახვილობა გაგებისა შორს მდგართა (ე.ი სიკეთისა და ბოროტებისა შემძლებლებისა იყვნენ განშორებულნი შედეგებით ყოველგვარი საქმიანობისა); აქედან უღრმესი საიდუმლოებრივი შეგნებებია, რომლებსაც ჩაწვდება გონება ძალით ღვთის სიტყვისა და უშინაგანესი მოძრაობით, წარმოშობილით სულში, და სხვადასხვა და განსჯა სულებისა წმინდა ძალების მიერ, და ჭეშმარიტი ხეცვებისა ამაო ოცნებებისგან; აქედან შიშია გზებისა და ალაგებისა ზღვაში აზრებისა, მომკვეთი დაუდევრობისა და უგულებელსყოფისა, აქედან ცეცხლია გულმოდგინებისა, გამთელავი ყოველგვარი უბედურებისა, დამაბრუნებელი აღმატებულად ყოველგვარ შიშზე – იმ სიცხისა, რომელიც არად აგდებს ყოველგვარ ავხორცობას, და ანადგურებს მას აზრებისგან, წარმოშობს დავიწყებას ყოველგვარი მოგონებებისა წარმავალის შესახებ და ყველაფრის შესახებ კუთვნილისა ამა სოფლისადმი, და საუკუნისა. მოკლედ რომ ვთქვათ, აქედან თავისუფლებაა ჭეშმარიტი ადამიანისა, სიხარული და აღდგომა სულისა დამორჩილება მისი ქრისტესთან სასუფეველში ზეციერში. თუკი ვინმე დაუდევარია ამ ორი სახის შესახებ ცხოვრებისა, მან დაე იცოდეს, რომ მან არა მხოლოდ მოაკლო თავს ყველაფერი ზემოთთქმული, არამედ კიდეც არყევს უგულებელყოფით ამ ორი სათნოებებით საფუძველს ყველა სათნოებებისას. როგორც ეს ორი სათნოება არის საწყისი და თავი საღვთო საქმიანობისა სულში, კარი და გზა ქრისტესაკენ, თუკი ვინმე შეინარჩუნებს მათ და დაითმენს მათში, ისე, პირიქით, თუკი ვინმე მიატოვებს მათ და განდგება მათგან, იგი მოვა ორ საწინააღმდეგო მათს სახეში ცხოვრებისა, ესე იგი, ხორციელ ხეტიალთან და ურცხვ ნაყროვანებასთან. ესაა – საწყისი საპირისპიროსი ნათქვამისა ზემოთ, და ამზადებს ადგილს სულში ვნებებისთვის“.

„პირველი ამ საწყისთაგან უწინარეს ყოვლისა ათავისუფლებს გრძნობებს, უკვე მოსულებს მორჩულებაში ბორკილებისგან, რომლებითაც ისინი კავდებოდნენ. და რა ხდება აქედან? აქედან შეუფერებელი და მოულოდნელი თავგადასავლებია, ახლონი დაცემასთან ¹⁶⁶ , აზვირთება ძლიერი ტალღებისა, ულმობელი აღგზნება, აღძრული მხედველობით, დამაუფლებელი სხეულისა და შემნარჩუნებელი მისი თავის ძალაუფლებაში, მოხერხებული წაბორძიკება (მიღებულ ღვთისმოსავ) სახეში აზრთა, დაუოკებელი გულისთქმები, მიმზიდველნი დაცემისაკენ, გაცივება სითბოსი საქმეებისადმი ღვთისა და თანდათანობითი ღონემიხდილობა სიყვარულში განმხოლოებისადმი; საბოლოოდ, სრული მიტოვება დაწყებული სახისა ცხოვრებისა, განახლება დავიწყებული ბოროტებებისა და დასწავლა ახალებისა, აქამდე უცნობებისა, მიზეზით განუწყვეტელი ახალი შეხვედრებისა, უნებლიედ და მრავალფეროვნად წარმოდგენილისა მხედველობისადმი გადასახლებიდან ქვეყნიდან ქვეყნად, ადგილიდან სხვა ადგილას. ვნებები მადლით ღვთისათი უკვე მოკვდინებულნი სულში და განადგურებულნი გონებაში დავიწყებით მოგონებისა მათ შესახებ, კვლავ იწყებენ მოსვლას მოძრაობაში და იძულებას სულისა გაკეთებისათვის მათისა. აი რა – არ ჩამოვთვლი დაწვრილებით ყველაფერს სვას – იხსნება ( მონაზონში) პირველი საწყისისგან, ესე იგი, ხეტიალისაგან სხეულისა, უკუგდებისაგან მომთმენი ბოროტვნებულობისა განმხოლოებაში. და რა არის ხოლმე მეორე საწყისისგანაც, ესე იგი, როდესაც საწყისი იქნება საქმე ღორებისა? რაში მდგომარეობს საქმე ღორებისა, თუ არა მიტოვებაში კუჭისა წესდების გარეშე მისთვის, თუ არა განუწყვეტელ დანაყრებაში მისი, განსაზღვრული დროის გარეშე დასაკმაყოფილებლად მოთხოვნილებებისა მისი, საწინააღმდეგოდ ჩვეულებისა სიტყვიერთა? რა მოჰყვება ამას? სიმძიმე თავისა, მნიშვნელოვანი დამძიმება სხეულისა დასუსტებით მხრებისა. ამისგან ხდება აუცილებელი დატევება მსახურებაში ღვთისა, ცხადდება სიზარმაცე, არ დამშვები აღსრულებისა მუხლდრეკებისა ლოცვით კანონში, დაუდევრობა ჩვეულ მუხლდრეკებში, დაბნელება და სიცივე აზრებისა, დონდროხობა გონებისა, განუსჯელობა მისი მიზეზით აღშფოთებისა და განსაკუთრებული დაბნელებისა გულისთქმათა, დონდროხა და ხშირი წყვდიადი, გავრცელებული მთელ სულზე, უხვი გულგატეხილობა ყველა საქმეში ღვთისა, ასევე კითხვისასაც, მიზეზით შეუძლებლობისა გემებისადმი სიტკბოებისა სიტყვისა ღვთისა, მიტოვება უსაჭიროესი ვარჯიშებისა; შეუკავებელი გონება, გაბნეული მთელ დედამიწაზე; დაგროვება უხვი სინოტივესი ყველა ასოში, უსუფთაო ოცნება ღამით, წარმოდგენილი სულისშემბილწავი და უწმაწური ხატებანისა, აღსავსენისა ავხორცობით, და თავად სულში აღმასრულებელნი თავისი არაწმინდა სურვილისა. საწოლი უბადრუკისა ამის, ტანსაცმელი მისი და თავად სხეული იბილწება მრავალი სამარცხვინო გამონადენით, გამოდინებულით მისგან როგორც სყაროდან. და ეს ხდება მასთან არა მხოლოდ ღამით, არამედ დღისითაც; სხეული გამუდმებით ადენს უწმინდურობებს, და ბილწავს აზრს, ისე რომ ადამიანი მიზეზით ასეთი გარემოებებისა აკლდება იმედს შეინარჩუნოს მთელცნობობა, რადგან სიტკბო ღიტინისა მოქმედებს მთელ სხეულში მისსა განუწყვეტელი და აუტანელი წვით, და წინაშე მისსა წარმოიშვება მაცდუნებელი აზრობრივი ხატებანი, გამომხატველნი წინაშე მისსა სილამაზისა, გამაღიზიანებლისა მისი ყოველ დროს, და მიდრეკენ გონებას შეერთებისაკენ თავისთან ( ამ აზრობრივი სახეებისადმი სილამაზისა). გარეშე ეჭვისა, იგი უერთდება მათ ფიქრით მათ შესახებ და ავხორცობით მათით, მიზეზით დაბნელებისა განსჯის უნარისა მისი. სწორედ ესაა რაზეც თქვა წინასწარმეტყველი „ესე უსჯულოებაჲ სოდომისა, დისა შენისა სისავსითა პურისაჲთა და იეფობითა ნუკვეულობდა “ და სხვ ( ეზეკ. 16:49 ) ¹⁶⁷ .. მაგრამ შემდეგიც იყო ნათქვამი რომელიღაც დიდი ბრძენთაგანისაგან „თუკი ვინმე გამოკვებს სხეულს თავისას, მინიჭებით მისდამი სიამოვნებისა, იგი აგდებს სულს თავისას დიდ ბრძოლაში ასეთი, თუკი როდესღაც კიდეც მოვა თავის თავს, მოისურვებს დააძალოს თავი და შეაკავოს მაშინ ვერ შეძლებს (ამის გაკეთებას) მიზეზით მეტისმეტი გახურებისა ხორციელი მოძრაობებისა, მიზეზით ძალადობისა და ძლევამოსილებისა გაღიზიანებულობისა და ცდუნებისა, დამატყვევებლისა სულისა ავხორცობებით თავისით“. ხედავ კი აქ სიფაქიზეს უღმერთო ძალებისას? კვლავ იგივე ამბობს: „სიამოვნება სხეულისა, მისი სირბილისა და ტენიანობისას ახალგაზრდულისა, ხდება მიზეზი სწრაფი მოხვეჭისა სულის მიერ ვნებებისა, მას მოიცავს სიკვდილი, და ასეთნაირად იგი ვარდება სამსჯავროს ქვეშ ღვთისა. საწინააღმდეგოდ ამისა, სული, გამუდმებით დამსწავლელი ხსოვნაში თავისი მოვალეობებისა, განისვენებს თავისუფლებაში თავისაში, მზრუნველობა მისი შემცირებულია, იგი არ ზრუნავს არც რაიმე (დროებითზე), ზრუნავს სათნოებებზე, ალაგმვით ვნებებისა და დაცვით სათნოებათა, იგი იმყოფება თანდათან წარმატებაში, უზრუნველ სიხარულში, სიცოცხლეში კეთილში და თავშესაფარში უჭირველში. ხორციელი სიამოვნება კი არა მხოლოდ ამტკიცებს ვნებებს და ამხედრებს მათ სულზე, არამედ კიდეც აღმოფხვრის მას მისი საფუძვლიდან. ამასთან განხურდება მისით კუჭი თავშეუკავებლობისადმი და სიძვის უწესო შეგრძნებებისადმი. იგი აღძრავს უდროოდ გამოყენებისადმი საკვებისა. შებრძოლებულს მის მიერ არ სურს მოითმინოს მცირე შიმშილი, რათა დაიმორჩილოს თავი, იმიტომ რომ იგი ტყვეობაშია ვნებებისა“. მსგავსად მსჯელობენ ყველა წმინდა მამებიც, რომლებსაც ჩვენ არ მოვიყვანთ აქ, რათა ძალიან არ გავაგრძელოთ სიტყვა.

შემოზღუდვით ჩვენი ცხოვრებისა გარედან თავშეკავებით ზედმეტობისაგან და სიამოვნებისა მოხმარებისას საკვებისა და სასმლისა, შემოზღუდვით მისი დამოკიდებულით ჩვენზე განმარტოვებით, ესე იგი გამოუვალი მყოფობით მონასტერში და თავის არიდებით ნაცნობობისაგან გარეთ და შიგნით მონასტრისა, მივაქციოთ ყურადღება სულიერ ვნებებს. მივაქციოთ ყურადღება უწინარეს ყოვლისა, მცნების მიხედვით უფლისა, მრისხანებას ( მთ. 5:22 ), მქონეს საფუძვლად თავისად სიამაყისა ¹⁶⁸ . მივუტევოთ მამებსა და ძმებს ჩვენსას, ახლოსა და შორს მყოფებს, ცოცხლებსა და განსვენებულთ, ყველა შეურაცხყოფა და წყენა, მოყენებულნი მათ მიერ ჩვენდამი, როგორც კი ეს წყენები მძიმენი არ უნდა იყვნენ. გვიანდერძა ჩვენ უფალმა: „რაჟამს სდგეთ ლოცვასა შინა, მიუტევეთ, უკუეთუ გაქუნდეს რაჲმე ბოროტი ვიწთჳსმე, რაჲთა მამამანცა თქუენმან, რომელ არს ცათა შინა, მოგიტევნეს შეცოდებანი თქუენნი. ხოლო უკუეთუ თქუენ არა მიუტევნეთ, არცა მამამან თქუენმან, რომელ არს ცათა შინა, მოგიტევნეს შეცოდებანი თქუენნი.“ ( მკ. 11:25-26 ). უწინარეს ყოვლისა ილოცე მტრებზე შენსაზე და დალოცე ისინი ( მთ. 5:44 ), როგორც იარაღნი საღვთო განგებულებისა, რომლებითაც მოგებულია შენთვის ცოდვებისათვის შენისა დროს მოკლედროული მიწიერი ცხოვრებისა, რათა დაგიხსნას შენ დამსახურებული შენ მიერ მისაგებლისა მარადისობაში ჯოჯოხეთური ტანჯვებით. როდესაც შენ მოიქცევი ასე, როდესაც შეიყვარებ მტრებს შენსას, და ილოცებ მათზე, რათა მათ მიენიჭოთ ყველა სიკეთე, დროულნი და მარადიულნი, მაშინ მხოლოდ ჩამოვა შენთან ღმერთი დასახმარებლად, და შენ გათელავ ლოცვით შენით ყველა მოძულეს შენსას, შეაბიჯებ გონებით გულისმიერ ტაძარში თაყვანსაცემად მამისა სულით და ჭეშმარიტებით ( ინ. 4:24 ). მაგრამ თუკი დაუშვებ გულს შენსას გასასტიკდეს ავმეხსიერებით და გაამართლებ მრისხანებას შენსას სიამაყით შენით, მაშინ პირს იბრუნებს შენგან უფალი ღმერთი შენი, და მიეცემი გასათელად ფეხქვეშ სატანას. ყველა ბილწი გულისთქმით და შეგრძნებით იგი გაგთელავს შენ, შენ ძალა არ გექნება შეეწინააღმდეგო მას ¹⁶⁹ . თუკი უფალი გაღირსებს დაუდო საფუძვლად ლოცვით ღვაწლს უბოროტობა, სიყვარული, განუკითხველობა მოყვასისა, მოწყალე პატიება მათი, მაშინ განსაკუთრებული სიმსუბუქით და სისწრაფით დაამარცხებ მოწინააღმდეგეებს შენსას, მიაღწევ სუფთა ლოცვას.

იცოდე, რომ ყველა ვნება და ყველა დაცემული სული იმყოფება უახლოეს მსგავსებაში და კავშირში ერთმანეთ შორის. ეს მსგავსება, ეს კავშირი – ცოდვაა. თუკი შენ დაემორჩილე ერთ ვნებას, მაშინ დამორჩილების მეშვეობით ამ ერთი ვნებისადმი შენ დაემორჩილე ყველა სხვა ვნებებსაც. თუკი შენ დაუშვი დაეტყვევებინე ერთ სულს ბოროტებისას, გასაუბრებით ჩადებულთან მის მიერ გულისთქმასთან და გატაცებასთან ამ გულისთქმებითა ანდა ოცნებებით, მაშინ შენ მოექეცი მონობაში ყველა სულებისა. დამარცხებულობაში შენსაში, ისინი მიგცემენ შენ ერთი მეორეს, როგორც ტყვეს ¹⁷⁰ . ამას ასწავლიან წმინდა მამები, ამას ასწავლის თავად გამოცდილება. შეამჩნიე საკუთარ თავზე, და დაინახავ, რომ, დაშვებით შენი თავისადმი რამეში დამარცხებულიყავი ნებაყოფლობით, კვალად ამისა, სრულად სხვაში, რაშიც შენ კიდეც არ გსურდა დათმობა გამარჯვებისა, აღიძრები უნებლიედ; მანამ, სანამ გულდასმითი სინანულით არ აღიდგენ შენს თავისუფლებას. დადებით საფუძვლად ლოცვითი ღვაწლისადმი ურისხველობა, სიყვარული და წყალობა მოყვასისადმი, მცნებად მოცემული სახარებით, შეუპოვრად უკუაგდე ყოველგვარი საუბარი გულისთქმებთან და ყოველგვარი ოცნება. შესახვედრად ყველა გულისთქმებისადმი და ოცნებისადმი თქვი: „მე მთლიანად მივეცი ჩემი თავი ნებას ღვთისა ჩემისა, და ამიტომ არაა ჩემთვის რაიმენაირი საჭიროება ლაქლაქისა, ვარაუდისა, წინასწარ მიხვდომისა, რადგან „უფალი ახლოს არს. ნურარას ჰზრუნავთ“, – გვიანდერძებს სული წმინდა ერთად მე ყველა ჭეშმარიტ მორწმუნესთან ერთად ქრისტეში, „არამედ ყოვლითა ლოცვითა და ვედრებითა მადლობით თხოვანი ეგე თქუენნი საცნაურ იყვნედ ღმრთისა მიმართ“ ( ფილ. 4:5-6 ). „გამთელმცნობდით“, ესე იგი, უკუაგდეთ ნაყროვანება და სიამოვნება, უარყავით მომატყუებელი გულისთქმები და ოცნებები, „და განიფრთხვეთ ლოცვად. ყოველივე ზრუნვაჲ თქუენი მიუტევეთ მას, ( ღმერთს), რამეთუ იგი იღუწის თქუენთჳს“ ( 1პეტ. 4:7, 5:7 ). „მნებავს უკუე ლოცვაჲ მამათაჲ“, ესე იგი, ქრისტიანთა, დასრულყოფილებულნი ლოცვით ღვაწლში, „ ყოველსა ადგილსა აღპყრობად წმიდად ჴელთა“, გონებისა და გულისა, განწმენდილთა ვნებებისაგან, აღვსებულნი სიმდაბლითა და სიყვარულით, თჳნიერ რისხვისა და გულის ზრახვისა; ესე იგ, უცხოდ მყოფი ყოველგვარი ბოროტებისაგან მოყვასის მიმართ, უცხო შეწყობისაგან გულისთქმებთან და დატკბობისაგან ოცნებებით ( 1ტიმ. 2:8 ). მოიძულე „ყოველი გზაჲ სიცრუჲსა“, და გაემართები „ ყოველთა მიმართ მცნებათა უფლისათა“ ( ფს. 118:128 ). გზა სიცრუისა – არის საუბარი გულისთქმებთან და ოცნება. უარმყოფელი ამ საუბრისა და ოცნებისა, შეძლებს იმემკვიდრეოს ყველა მცნება ღვთისა, შეძლებს ნება ღვთისა აღასრულოს შორის გულისა თავისისა ( ფს. 39:9 ), განუწყვეტლად მიწებებული ლოცვით უფალთან, დაფრთიანებით ლოცვისა თავისი სიმდაბლითა და სიყვარულით. „რომელთა გიყუარს უფალი! მოიძულეთ ბოროტი“ ( ფს. 96:10 ), – შეგვაგონებს ჩვენ სული წმინდა.

მოქმედისთვის ლოცვისა აუცილებელია შეიტყოს და დაინახოს მოქმედება ვნებებისა და სულთა სისხლზე მისაზე. არა მიზეზ გარეშე ამბობს წმინდა წერილი, რომ არა მხოლოდ „სხეული“, არამედ „და სისხლთა სასუფეველი ღმრთისაჲ დამკჳდრებად ვერ ძალ-უც“ ( 1კორ. 15:50 ). არა მხოლოდ უხეში ხორციელი შეგრძნებები ძველი ადამიანისა, არამედ კიდეც შეგრძნებები მეტად ფაქიზნი, ზოგჯერ ძალიან ფაქიზნი, წარმოშობილნი მოძრაობისაგან სისხლისა, უარყოფილია ღვთისგან. მით მეტად ეს საგანი საჭიროებს ყურადღებას მოღვაწისას, რომ გაფაქიზებული მოქმედება ვნებებისა და სულთა სისხლზე მაშინ მხოლოდ ხდება ნათელი, როდესაც გული შეიგრძნობს თავის თავში მოქმედებას წმინდისა სულისა. შეგრძნება აიხსნება შეგრძნებით. მოხვეჭით სულიერი შეგრძნებისა, მოღვაწე მთელი სიცხადით მოულოდნელად დაინახავს მოქმედებას სისხლისას სულზე, დაინახავს, როგორ ვნებები და სულები, მოქმედებენ მეშვეობით სისხლისა ძალიან ფაქიზად სულზე, ამყოფებენ სულს დამონებულობაში თავიანთთან. როდესაც იგი გაიგებს და დარწმუნდება, რომ ყოველგვარი მოქმედება სისხლისა სულზე, არა მხოლოდ უხეში, არამედ გაფაქიზებულიც, საძაგელია წინაშე ღვთისა, შეადგენს მსხვერპლს, შებილწულს ცოდვით, უღირსია იყოს მოთავსებული არეში სულიერში, უღირსია იყოს მითვლილი მოქმედებებისადმი და შეგრძნებებისადმი სულიერთა. გამოცხადებამდე მოქმედებისა სულისა გულზე, ფაქიზი მოქმედება სისხლისა რჩება ანდა სრულად გაუგებარი ანდა ნაკლებგასაგები, და, თვით, შესაძლოა იყოს მიჩნეული მოქმედებად მადლისა, თუკი არ იქნება მიღებული სათანადო სიფრთხილე. ეს სიფრთხილე მდგომარეობს იმაში, რათა, დრომდე განწმენდისა და განახლებისა სულით, არ მივიჩნიოთ არავითარი გულისმიერი შეგრძნება სწორად, გარდა შეგრძნებისა სინანულისა, მხსნელი მწუხარებისა ცოდვებზე, გაზავებულისა იმედით შეწყალებისა. დაცემული ბუნებისგან მიიღება ღვთისაგან მხოლოდ ერთი მსხვერპლი გულისა, ერთი შეგრძნება გულისა, ერთი მისი მდგომარეობა: „მსხუერპლი ღმრთისაჲ არს სული შემუსრვილი, გული შემუსრვილი და დამდაბლებული ღმერთმან არა შეურაცხ-ყოს“ ( ფს. 50:19 ).

მოქმედება სისხლისა სულზე სავსებით აშკარაა მოქმედებისას ვნებისა მრისხანებისა და გულისთქმათა მრისხანებისა სისხლზე, განსაკუთრებით ხალხში, მიდრეკილთა მრისხანებისადმი. როგორ გაშმაგებაში მოდის ადამიანი, აალებულნი მრისხანებით! იგი კარგავს მთელ ძალაუფლებას თავის თავზე, შედის ძალაუფლებაში ვნებისა, ძალაუფლებაში სულებისა, მოწყურებულთა მისი დაღუპვისა და მხურველთა დაღუპვისა მისი, გამოყენებით იარაღად ბოროტმოქმედებისა მისივესი თავად; იგი საუბრობს და მოქმედებს, როგორც მოკლებული განსჯისა. აშკარაა ასევე მოქმედება სისხლისა სულზე, როდესაც სისხლი აენთება ვნებით სიძვისა. მოქმედება სხვა ვნებებისა სისხლზე ნაკლებად ცხადია, მაგრამ იგი არსებობს. რა არის სევდა? რაა – გულგატეხილობა? რაა – სიზარმაცე? ესაა სხვადასხვაგვარი მოქმედებები სისხლზე სხვადასხვა ცოდვილი გულისთქმებისა. ვერცხლისმოყვარეობას და ანგარებას აუცილებლად აქვთ გავლენა სისხლზე: ტკბობა, რომელსაც წარმოშობს ადამიანზე ოცნებები გამდიდრებაზე, რაა სხვა, თუ არა მაცდუნებელი, მომატყუებელი, ცოდვილი თამაში სისხლისა? სულები ბოროტებისა, ფხიზლად და გაუმაძღრად მოწყურებულნი დაღუპვისა ადამიანისა, მოქმედებენ ჩვენზე არა მხოლოდ გულისთქმებით და ოცნებებით, არამედ სხვადასხვანაირი შეხებებით, შეხებით ჩვენი სხეულისა, ჩვენი სისხლისა, ჩვენი გულისა, ჩვენი გონებისა, ცდილობენ ყველა გზით და საშუალებებით ჩაღვარონ ჩვენში შხამი თავიანთი ¹⁷¹ . საჭიროა სიფრთხილე, საჭიროა სიფხიზლე, საჭიროა აშკარა და დაწვრილებითი ცოდნა გზისა აზრობრივისა, მიმყვანისა ღმერთთან. ამ გზაზე მრავალი მპარავია, ავაზაკია, მკვლელია. დანახვისას ურიცხვი საშიშროებებისა, ვიგლოვოთ წინაშე უფლისა ჩვენისა, და ვევედროთ მას მუდმივი მგლოვარებით, რათა მან თავად გვიხელმძღვანელოს ჩვენ გზაზე ვიწროზე და მწუხარებებისა, მიმყვანზე სიცოცხლემდე. სხვადასხვანაირი ანთებები სისხლისა მოქმედებისაგან სხვადასხვა გულისთქმათა და ოცნებათა დემონურთა წარმოადგენს იმ მგზნებარე იარაღს, რომელიც მიცემულია ჩვენი დაცემულობისას დაცემული ქერუბიმისათვის, რომელსაც იგი ატრიალებს ჩვენ შიგნით, აკრძალვით ჩვენდამი შესვლისა საიდუმლოებრივ საღვთო სამოთხეში სულიერი გულისთქმებისა და შეგრძნებებისა ¹⁷² .

განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიექცეს მოქმედებას ჩვენში პატივმოყვარეობისას, რომლის მოქმედებაც სისხლზე ძალიან ძნელია შეიმჩნეს და გაიგოს. პატივმოყვარეობა თითქმის ყოველთვის მოქმედებს გაფაქიზებულ ავხორცობასთან ერთად და მოაქვს ადამიანისათვის ძალიან ფაქიზი ცოდვილი სიამოვნება. შხამი ამ სიამოვნებისა ისე ფაქიზია, რომ ბევრი მიიჩნევს სიამოვნებას პატივმოყვარეობით და ავხორცობით ნუგეშისცემად სინდისისა, თვით მოქმედებად საღვთო მადლისა. ცდუნებული ამ სიამოვნებით მოღვაწე ცოტ-ცოტათი მოდის მდგომარეობაში თვითცდუნებულობისა, მიჩნევით თვითცდუნებულობისა მდგომარეობად მადლისა, იგი თანდათან ექცევა სრულ ძალაუფლებაში დაცემული ანგელოზისა, გამუდმებით მიმღებელისა სახისა ანგელოზისა ნათლისა, ხდება იარაღი, მოციქული უარყოფითი სულებისა. ამ მდგომარეობიდან დაწერილია მთლი წიგნები, შექებული ბრმა სოფლისაგან და კითხული განუწმინდავი ვნებებისაგან ხალხის მიერ სიამოვნებითა და აღტაცებით. ეს მოჩვენებით სულიერი სიამოვნება არის არა რაიმე სხვა, თუ არა სიამოვნება დახვეწილი პატივმოყვარეობით, ქედმაღლობით და ავხორცობით. არაა სიამოვნება – ხვედრი ცოდვილისა: ხვედრია მისი – მგლოვარება და სინანული. პატივმოყვარეობა ხრწნის სულს ზუსტად ისევე, როგორც სიძვის ვნება ხრწნის სულს და სხეულს. პატივმოყვარეობა ხდის სულს ვერშემძლებლად სულიერი მოძრაობებისა. როდესაც მაშინ იწყება, როდესაც დაჩუმდება მოძრაობები სულიერი ვნებებისა, გაჩერებულნი სიმდაბლით. ამიტომაც წმინდა მამების მიერ შეეთავაზება საერთო საქმიანობად ყველა მონაზონს, განსაკუთრებით დაკავებულებს ლოცვით და მსურველებს წარემატნონ მასში, წმინდა სინანული, რომელიც მოქმედებს პირდაპირ წინააღმდეგ პატივმოყვარეობისა, მოტანით სულისათვის სიგლახაკე სულიერი. უკვე მნიშვნელოვანი ვარჯიშისას სინანულში დაინახება მოქმედება პატივმოყვარეობისა სულზე, საკმაოდ მსგავსი მოქმედებისა სიძვის ვნებისა. სიძვის ვნება ასწავლის მისწრაფებას დაუშვებელი კავშირისაკენ სხვა სხეულთან, და დამორჩილებულებში მისდამი, თვით მარტო დატკბობით არაწმინდა გულისთქმებითა და ოცნებებით ცვლის ყველა გულისმიერ გრძნობებს, ცვლის მოწყობას სულისას და სხეულისა; პატივმოყვარეობა იზიდავს უკანონო ზიარებისაკენ დიდებისადმი ადამიანურისა, და, შეხებისას გულთან, მოჰყავს გაუმართავ საამო მოძრაობაში სისხლი – ამ მოძრაობით ცვლის ყველა განზავებას (განწყობილებას) ადამიანისას, შეჰყავს მასში შეერთება დონდროხა და ბნელი სული ამა სოფლისა და ასეთნაირად აუცხოვებს მას სულისაგან ღვთისა. პატივმოყვარეობა მიმართებაში ჭეშმარიტ დიდებასთან არის სიძვა. „იგი, – ამბობს წმინდა ისააკ ასური , – ბუნებას საგნებისა სიძვისმიერი ხედვით უყურებს“ ¹⁷³ . რამდენადაც იგი აბნელებს ადამიანს, რომ ხდის მისთვის მიახლოებასა და შეთვისებას ღვთისადმი საძნელოს, ეს დაამოწმა მხსნელმა: „ვითარ უკუე ჴელ-გეწიფების თქუენ რწმუნებად“, – უთხრა მან პატივმოყვარე ფარისევლებს, მაძიებლებს ქებისა და მოწონებულებს ერთი მეორესაგან, და ბრმა ადამიანური საზოგადოებისაგან, – „დიდებასა ურთიერთას მიიღებთ და დიდებასა მხოლოჲსა ღმრთისასა არა ეძიებთ?“ ( ინ. 5:44 ). ეგრეთ წოდებული ღირსი იოანე კიბისაღმწერელის მიერ და ნილოს სორელისა ¹⁷⁴ ამაყი გულმოდგინება ნაადრევი ძიებისადმი იმისა, რაც მოდის თავის დროს, შესაძლოა შეუცდომლად მივაკუთვნოთ ვნებას პატივმოყვარეობისას აუცილებელი თანაქმედებისას სისხლისა; სისხლს ახურებს და მოჰყავს მოძრაობაში პატივმოყვარეობა გულისთქმებს, ხოლო პატივმოყვარეობა პირიქით, ზრდის და ამრავლებს მაცდუნებელ ოცნებებსა და გაბღენძილ აზრს საკუთარ თავზე, წოდებულს მოციქულის მიერ განლაღებად ხორციელი გონებისა, ამაოდ განლაღებულისა ( კოლ. 2:18 ).

ყველაფრისგან ზემოთთქმულისაგან შესაძლოა თვალის მიდევნება დროისათვისაც, შესაფერისისა გონიერი, გულისმიერი ლოცვისადმი. დაკავებულობისათვის მისით შესაფერისია ასაკი მოწიფული, რომლის დროსაც უკვე ბუნებრივად თვინიერდება ადამიანში აღტყინებები. არ უკუიგდება ახალგაზრდობა, როდესაც მას აქვს თვისება სიმწიფისა, განსაკუთრებით, როდესაც ჰყავს ხელმძღვანელი. მაგრამ სიმწიფისათვის არასაკმარისია მხოლოდ რაოდენობა წლებისა შობიდან, ანდა შებიჯებიდან მონასტერში; სიმწიფე უნდა უმეტესად გამოედინებოდეს ხანგრძლივი წინასწარი გადასინჯვისაგან თავისა, გადასინჯვისაგან არა თვითნებურისა, არამედ უფალში იესო ქრისტეში, ნათელში სახარებისა, რომელშიც გამოსახულია ახალი ადამიანი და ყველა ელფერი სენისა ძველისა, – შესწავლისას წერილისა წმინდა მამათა მართლმადიდებლური აღმოსავლეთის ეკლესიისა, დამრიგებლებისა შეუცდომლად ვისარგელოთ ნათლით სახარებისა. რაც მეტად ადამიანი ჩაუკვირდება თავის თავს, მით მეტად შეიცნობს თავის თავს, მით მეტად შეიცნობს თავის ვნებებს, მათს მრავალფეროვან მოქმედებას, საშუალებებს ბრძოლისათვის, საკუთარ უძლურებას, რაც მეტად ცდილობს განადგურებას თავის თავში თვისებებისა ცოდვილებისა, დამყნობილებისა დაცემის შედეგად, და მოხვეჭას თვისებებისა, ნაჩვენებისა სახარებაში, მით საფუძველი შენობისათვის ლოცვისა იქნება უფრო მტკიცე. არაა საჭირო აჩქარება ჩაყრისას საფუძვლისა; საწინააღმდეგოდ ამისა, საჭიროა ზრუნვა, რათა მას ჰქონდეს დამაკმაყოფილებელი სიღრმე და სიმტკიცე. ცოტაა – შესწავლა ვნებებისა მათი მრავალწნული განშტოებებით კითხვისას წიგნთა მამათა, საჭიროა წაკითხვა მათი ცოცხალ წიგნში სულიერში და მოხვეჭა ცოდნისა მათ შესახებ გამოცდილებითისა. ცხადია, რომ საჭიროა ბევრი წლები იმისთვის, რათა ასეთი ვარჯიში იყოს ნაყოფიერი, განსაკუთრებით ჩვენს დროს, როდესაც უშრომელი მიღება როგორიღაცა სულიერი ცოდნისა ადამიანის მიერ – იშვიათობაა, როდესაც საჭიროა მიკვლევა წიგნებში ყოველ ასეთ ცოდნამდე, და შემდეგ დანახვა წიგნებშივე წესრიგისა, თანმიმდევრობისა სულიერი ცოდნებისა, საქმიანობებისა, მდგომარეობებისა. არ მზრუნველი საკმარისად სიმტკიცეზე საფუძვლისა, დაინახეს ცოდნაში თავიანთში მრავალი ნაკლი და მოუხერხებლობა, მნიშვნელოვანი ბზარები და სხვა დაზიანებები, ხოლო ხშირად ხედავდნენ ისინი მწარე ნგრევას თავად შენობისა. ძმებო! არ ვიჩქაროთ; რჩევისამებრ სახარებისა ( ლკ. 6:48 ), ამოვთხაროთ, დავაღრმავოთ, დავდოთ საფუძვლად მტკიცე, მძიმე ქვები. თხრა და ჩაღრმავება არის დაწვრილებითი გამოკვლევა გულისა, ხოლო მტკიცე ქვები – გამაგრებული ხანგრძლივი დროით და საქმიანობით ჩვევები სახარებისეულ მცნებებში.

როდესაც მოღვაწე ქრისტესი, ძალით თავისით, დაძლევს მოძრაობებს სისხლისას და შეასუსტებს მოქმედებას მისსას სულზე: მაშინ სულში დაიწყება ცოტ-ცოტათი წარმოშობა სულიერი მოძრაობებისა, დაიწყება გამოცხადება გონებისათვის ფაქიზი საღვთო შეგნებებისა, მიზიდვა მისი გასინჯვისათვის მათი და განყენება ხეტიალისაგან ყველგან, შემოკრებით თავის თავში ¹⁷⁵ ; გული დაიწყებს თანაგრძნობას გონებისადმი უხვი ლმობიერებით. მოქმედებისაგან სულიერთა საბოლოოდ დასუსტდება მოქმედებები სისხლისა სულზე: სისხლი შეაბიჯებს შესრულებაში თავისი ბუნებრივი მსახურებისა ხორციელ შემადგენლობაში, შეწყვეტით მსახურებისა, გარეთ ბუნებრივი თავისი დანიშნულებისა, იარაღად ცოდვისა და დემონთა. წმინდა სული ათბობს ადამიანს სულიერად, ამასთან რწყავს და აგრილებს სულს, აქამდე ცნობილს მხოლოდ სხვადასხვანაირი განხურვებებისადმი სისხლისა ¹⁷⁶ . გამოცხადებისას აზრობრივი მზისა სიმართლისა გადიან აზრობრივი მხეცები თავიანთ ბუნაგებში, და მოღვაწე გამოდის წყვდიადიდან და ტყვეობიდან, რომელშიც აკავებდნენ მას ცოდვა და დაცემული სულები, სულიერ საქმიანობაზე და წარმატებაზე თვით საღამომდე მიწიერი ცხოვრებისა, გადასახლებამდე მარადიულ, უსაღამო ცხოვრებაში ( ფს.103:22-23 ). ნეტარი მოქმედებისაგან წმინდისა სულისა ადამიანში პირველად დაიწყებს ქროლას მასში უჩვეულო სიჩუმე, ცხადდება მკვდრობა ამა სოფლისადმი, სიამოვნებისადმი მისი ამაოებით და ცოდვილობით, მსახურებებისადმი შორის მისსა. ქრისტიანი ურიგდება ყველაფერს და ყველას მეშვეობით უცნაური, მდაბალი და ამასთან მაღალი სულიერი განსჯით, უცნობია და მიუწვდომელი ხორციელი და სულიერი მდგომარეობისათვის. იგი იწყებს შეგრძნებას თანაგრძნობისას მთელი კაცობრიობისათვის და ყოველი ადამიანისათვის კერძოდ. თანაგრძნობა გადადის სიყვარულში. შემდეგ იწყებს გაღრმავებას ყურადღება ლოცვისას მისაში: სიტყვები ლოცვისა იწყებს წარმოშობას ძლიერი უჩვეულო შთაბეჭდილებისა სულზე, შერყევას მისსას. საბოლოოდ, ცოტ-ცოტათი გული და მთელი სული დაიძვრებიან შესაერთებლად გონებასთან, ხოლო სულს გაყვება ამ მდგომარეობაში თავად სხეულიც. ასეთი ლოცვა იწოდება

გონიერად , როდესაც წარმოითქმება გონებით ღრმა ყურადღებით, თანაგრძნობით გულისა;

გულისმიერად , როდესაც წარმოითქმება შეერთებით გონებასთან და გულთან, ამასთან გონება თითქოს როგორც ჩამოდის გულში და სიღრმიდან გულისა აღმართავს ლოცვას;

სულიერად , როდესაც აღესრულება მთელი სულისაგან, მონაწილეობით თავად სხეულისა, როდესაც აღესრულება მთელი არსებიდან, ამასთან მთელი არსება ხდება თითქოს როგორც ერთიანი ბაგეებით, წარმომთქმელით ლოცვისა.

წმინდა მამები წერილებში თავიანთში ხშირად აქცევენ ერთ დასახელებაში გონიერი ლოცვისა და გულისმიერისა, და სულიერისა, ხოლო ზოგჯერ განასხვავებენ მათ. ასე, ღირსმა გრიგოლ სინელმა თქვა: „განუწყვეტლად იხმე გონებრივად ანდა სულიერად“. მაგრამ ახლა, როდესაც სწავლება ცოცხალი ბაგეებისაგან ამ საგანზე უკიდურესად შემცირდა, საკმაოდ სასარგებლოა ცოდნა განსაზღვრული განსხვავებისა. ზოგიერთში მეტად მოქმედებს გონიერი ლოცვა, სხვებში გულისმიერი, ხოლო სხვებში სულიერი, იმის მიხედვით, როგორაა ყოველი დასაჩუქრებული მბოძებელისაგან ყველა სიკეთეთა, ბუნებრივებისაც და მადლისმიერთაც ¹⁷⁷ ; ზოგჯერ კი ერთსა და იმავე მოღვაწეში მოქმედებს ხან ის, ხან სხვა ლოცვა. ასეთი ლოცვა საკმაოდ ხშირად და უმეტეს წილად თანიხლება ცრემლებით. ადამიანი როდესაც ნაწილობრივ შეიცნობს, რას ნიშნავს ნეტარი უვნებობა. იგი იწყებს შეგრძნებას სისუფთავისა, ხოლო სისუფთავისაგან ცოცხალი შიშისა ღვთისა, შემჭმელი დონდროხობისა სხეულისა მოგვრილი უცნაური, აქამდე უცნობი ადამიანისათვის თავზარით, ნათელი შეგრძნებისგან წარდგომისა თავისი წინაშე ღვთისა, როგორც წინაშე ღვთისა. ქრისტიანი შეაბიჯებს ახალ სიცოცხლეში და ახალ ღვაწლში, შესაბამისში მისი განახლებული სულიერი მდგომარეობისა: უწინდელი რძე კვებისათვის მას იპოვის. მთელი საქმიანობა მისი ერთდება ნეტარ განუწყვეტელ სინანულში . გულისხმისმყოფელმა დაე გულისხმაჰყოს: ნათქვამია უსაჭიროესი, უსულისგადამრჩენლესი, უდიდესი მნიშვნელობის ცნობა ჭეშმარიტი მოქმედისათვის, თუმცა სიტყვები კიდევაც უბრალონია. ეს მდგომარეობა გამოხატა დიდმა პიმენმა პასუხში თავისაში პასუხზე, როგო უნდა იქცეოდეს ყურადღებიანი განმხოლოვებული? დიდმა უპასუხა: „მსგავსად ადამიანისა, რომელიც ჩაეფლა შლამში კისრამდე, რომელსაც აქვს ტვირთი კისერზე, და ღაღადებს ღვთისადმი: შემიწყალე მე“ ¹⁷⁸ . ღრმა მგლოვარება, მგლოვარება სულისა ადამიანისა, დაქვემდებარებულისა მგლოვარებას სულის მიერ ღვთისა, არის განუყრელი თანამგზავრი გულისმიერი ლოცვისა; სულიერი შეგრძნებით შიშისა ღვთისა, მოწიწება და ლმობიერება თან ახლავს ლოცვას სულიერს. სრულყოფილ ქრისტიანებში ორივე ეს შეგრძნება გადადის სიყვარულში. მაგრამ ეს შეგრძნებებიც ეკუთვნის თანრიგს მადლისმიერთ. ისინი – ნიჭებია ღვთისა, ჩუქებული თავის დროზე, უცხო თვით ჩაწვდომისათვის მოღვაწეთა მიერ არეში მათსა, თუმც კი იგი კიდეც იღვწოდეს სწორად. გულისმიერი ლოცვა მოქმედებს უმეტესად ლოცვისას სახელით უფლისა იესოსი; სულიერი ლოცვით ლოცულობენ მიმღებნი გულისმიერი ლოცვისანი, როდესაც ისინი დაკავებულნი არიან ლოცვისმეტყველებითა და ფსალმუნთგალობით.

გონიერი, გულისმიერი, სულიერი ლოცვა ნამცნებია ადამიანისათვის ღვთისგან ძველ და ახალ აღთქმაში. „შეიყუარო უფალი ღმერთი შენი“, – გვავალებს ღმერთი, – „ყოვლითა გულითა შენითა, და ყოვლითა სულითა შენითა და ყოვლითა გონებითა შენითა და ყოვლითა ძალითა შენითა. ესე არს პირველი მცნებაჲ“ ( მკ. 12:30 . მეორე რჯლ. 6:5 ). აშკარაა, რომ აღსრულება უდიდესი, უაღმატებულესი მცნებისა ყველა მცნებიდან შეუძლებელია სხვაგვარად მიიღწეს, თუ არა გონიერი, გულისმიერი და სულიერი ლოცვით, რომლითაც მლოცველი გამოიყოფა მთელი ქმნილებისაგან, მთლად, მთელი არსებით თავიანთით, მიისწრაფის ღვთისაკენ. მყოფი ამ მისწრაფებაში ღვთისაკენ, მლოცველი მოულოდნელად ერთდება თავის თავთან და ხედავს თავს განკურნებულად შეხებისაგან მისდამი თითისა ღვთისა. გონება, გული, სული, სხეული აქამდე გაპობილნი ცოდვით, მოულოდნელად ერთდება უფალში. ისე როგორც შეერთება მოხდა უფალში, წარმოშობილია უფლის მიერ, ისე იგი არის ამასთან შეერთებაც ადამიანისა თავის თავთან და შეერთება მისი უფალთან. შემდგომ შეერთებისა, ანდა ერთად შეერთებასთან, მოჰყვება გამოცხადება სულიერი ნიჭებისა. უფრო სწორად: შეერთება – ნიჭია სულისა. პირველი სულიერ ნიჭთაგან, რომლითაც კიდეც წარმოებს სულიერი შეერთება, არის მშვიდობა ქრისტესი ¹⁷⁹ . მშვიდობას ქრისტესას მოჰყვება მთელი დასი ნიჭებისა ქრისტესი და ნაყოფები წმინდისა სულისა, რომელთაც მოციქული ჩამოთვლის ასე: „სიყუარული, სიხარული, მშჳდობაჲ, სულგრძელებაჲ, სიტკბოებაჲ, სახიერებაჲ სარწმუნოებაჲ, მყუდროებაჲ, მარხვაჲ, მოთმინებაჲ“ ( გალ. 5:22-23 ). ლოცვა განკურნებულისა, შეერთებულისა, შერიგებულისა თავის თავში და თავის თავთან, უცხოა გულისთქმათა და ოცნებისა ეშმაკეულთა. ცეცხლოვანი იარაღი დაცემული ქერუბიმისა შეწყვეტს მოქმედებას: სისხლი შეკავებული ძალით მაღლით, შეწყვეტს დუღილს და ღელვას. ეს ზღვა ხდება უძრავი, სუნთქვა ქარებისა – გულისთქმები და ოცნებები ეშმაკეულნი – უკვე მასზე არ მოქმედებს. ლოცვა, უცხო გულისთქმათა და ოცნებათა იწოდება – სუფთად ¹⁸⁰ , გაუფანტველად . მოღვაწე, მიმღწევი სუფთა ლოცვისადმი, იწყებს მიუძღვნას ვარჯიშს მასში ბევრი დროისა, ხშირად თავად ვერ შემჩნევით ამისა. მთელი სიცოცხლე მისი, მთელი საქმიანობა იქცევა ლოცვად. ხარისხს ლოცვისას, თქვეს მამებმა, აუცილებლად მიჰყავს რაოდენობასთან. ლოცვა, მომცველი ადამიანისა, თანდათან ცვლის მას, ხდის სულიერად შეერთებისაგან წმინდა სულთან, როგორც ამბობს მოციქული: „რომელი შეეყოს უფალსა, ერთ სულ არს “ ( 1კორ. 6:17 ). მესაიდუმლეს სულისას ეცხადება საიდუმლონი ქრისტიანობისა.

მადლისმიერი მშვიდობა ქრისტესი, რომლითაც მოღვაწე შედის სუფთა ლოცვაში, სრულად განსხვავებულია ჩვეულებრივი მშვიდი, სასიამოვნო განწყობილებისადმი ადამიანებისა: ჩასახლებული გულში, იგი შებოჭავს აღმაშფოთებელ მოძრაობებს ვნებებისას, ართმევს შიშს არა მოცილებით საშიშარისა, არამედ ნეტარი მამაცი მდგომარეობით ქრისტეში, რომლის დროსაც საშინელი არაა საშინელი, როგორც უფალმა თქვა: მშჳდობასა დაგიტევებ თქუენ, მშჳდობასა ჩემსა მიგცემ თქუენ; არა ვითარ სოფელმან მისცის, მიგცემ თქუენ. ნუ შეძრწუნდებიან გულნი თქუენნი, ნუცა ეშინინ“ ( ინ. 14:27 ). მშვიდობაში ქრისტესაში დაფარულად ბინადრობს ისეთი სულიერი ძალა, რომ იგი თელავს მისით ყოველგვარ მიწიერ მწუხარებას და თავდასხმას. ეს ძალა მოიღება თავად ქრისტესაგან: „ ჩემ თანა მშჳდობაჲ გაქუნდეს. სოფელსა ამას ჭირი გაქუს: არამედ ნუ გეშინინ, რამეთუ მე მიძლევიეს სოფელსა“ ( ინ. 16:33 ). მოხმობილი გულისმიერი ლოცვით, ქრისტე გარდამოავლენს გულში სულიერ ძალას, წოდებულს მშვიდობად ქრისტსად, მიუწვდომელს გონებით, გამოუხატველს სიტყვებით, მიუწვდომლად მიწვდომადს მხოლოდ ნეტარი გამოცდილებით. „მშჳდობამან ღმრთისამან, – ეუბნება მოციქული ქრისტიანებს, – რომელი ჰმატს ყოველთა გონებათა, შეზღუდენინ გულნი თქუენნი და გონებანი თქუენნი ქრისტე იესუჲს მიერ“ ( ფილ. 4:7 ). ასეთია ძალა მშვიდობისა ქრისტესი. იგია – „რომელი ჰმატს ყოველთა გონებათა“. ეს ნიშნავს: იგი აღმატებულია ყოველგვარ გონებას შექმნილს, გონებასაც ადამიანურისაც, და გონებასაც ანგელოზთაც ნათლისა, და გონებასაც ანგელოზთა დაცემულთა. იგი, როგორც მოქმედება ღვთისა, ძალაუფლებითად, საღვთოდ განკარგავს აზრებს და გრძნობებს გულისმიერთ. გაჩენისას მისი გარბის ყველა აზრები დემონურები და დამოკიდებულნი მათზე შეგრძნებები, ხოლო აზრები ადამიანურნი, გულთან ერთად ექცევიან მისი ყოვლადწმინდა მმართველობის ქვეშ და წინამძღოლობისა. ამიერიდან იგი ხდება მეფე მათი, და იცავს მათ, ესე იგი, იცავს ხელშეუვალად ცოდვისათვის, ქრისტეში იესოში. ეს ნიშნავს: იგი ინახავს აზრებს გამოუსვლელად სახარებისეულ სწავლობაში, განანათლებს გონებას საიდუმლოებრივი განმარტებით ამ სწავლებისა, ხოლო გულს კვებავს პურით არსობისათი, გადმოსულით ზეციდან და მომცემით სიცოცხლისა ყველასადმი, ზიარებულისადმი მისდამი ( ინ. 6:33 ). წმინდა მშვიდობა, უხვი მოქმედებისად თავისი, ჰგვრის მდუმარებას გონებას და ნეტარი გემებისათვის თავისისა იზიდავს სულსაც და სხეულსაც. მაშინ წყდება ყოველგვარი მოძრაობა სისხლისა, ყოველგვარი მისი გავლენა მდგომარეობაზე სულისა: დგება მყუდროება დიდი. ქრის მთელს ადამიანში რაღაც ფაქიზი სიცივე, და ისმის საიდუმლოებრივი სწავლება. ქრისტიანი, შეკავებული და დაცული წმინდა მშვიდობით, ხდება მიუვალი მოძულეებისაგან: იგი მიწებებულია სიამოვნებას მშვიდობით ქრისტესით, და, დათრობით მისით, ივიწყებს სიამოვნებას არა მხოლოდ ცოდვილებს, არამედ ყველას საერთოდ მიწიერთ, სხეულისაც და სულიერთაც. მაკურნებელი სასმელია! საღვთო კურნებაა! ნეტარი აღტაცებაა! ზუსტად: როგორი შეიძლება იყოს სხვა საწყისი განახლებისა ადამიანისა, თუ არა მადლისმიერი შეგრძნება მშვიდობისა, რომლითაც შემადგენელი ნაწილები ადამიანისა, განცალკევებულნი ცოდვით, ერთდება კვლავ! გარეშე ამ წინასწარი ნიჭისა, გარეშე ამ შეერთებისა საკუთარ თავთან, ადამიანს შეუძლია კი იყოს შემძლებელი როგორიღაც სულიერი, საღვთო მდგომარეობისათვის, შექმნილისადმი ყოვლადკეთილი წმინდა სულის მიერ? გატეხილი ჭურჭელი, უწინ ვიდრე იგი იქნება შეკეთებული, შესაძლოა კი იყოს სათავსო რაიმესი? შეგრძნება ქრისტეში მშვიდობისა, როგორც კიდეც ყველა საერთოდ მადლისმიერი ნიჭებისა, იწყება უწინარეს ყოვლისა გამომჟღავნდეს ლოცვისას, როგორც იმ საქმიანობისას, რომელშიც მოღვაწე არის უმეტესად მომზადებული მოწიწებით და ყურადღებით მისაღებად საღვთო შთაბეჭდილებებისა. შედეგად, გამხდარი როგორც თითქოს კუთვნილებად ქრისტიანისა, იგი გამუდმებით თან ახლავს მას, მუდმივად და ყველგან აღმძვრელი მისი ლოცვისათვის, აღსრულებულისათვის სულიერ საუნჯეში, მითითებით შორიდან აზრობრივი მტრებისა და თავდამსხმელებისა, მოგერიებით და დამარცხებით მათი ყოვლადძლიერი მარჯვენით თავისით.

სიდიადე სულიერი ნიჭისა, მშვიდობისა ქრისტესი, მისი გამოცხადება რჩეულ ერში ღვთისა, ახალ ისრაელში, ქრისტიანებში, ძალისა მისი განკურნოს სულები, ძალისა შეეშველოს ჯანმრთელობას სულთა, საწყისი ამ ნიჭისა ღმერთკაცისაგანაა, გაცემა ამ ნიჭისა რმერთკაცისაგან, აღწერილია წმინდა წინასწარმეტყველის მიერ ესაიასაგან ასე: „ღმერთი ძლიერი“, – ამბობს წინასწარმეტყველი განკაცებულ უფალზე, – ჴელმწიფე, მთავარი მშვიდობისა, მამა მერმეთა საუკუნოსა. რამეთუ მოვიღო მშვიდობაჲ მთავართა ზედა,“, წარმატებულ ქრისტიანებზე, გამამარჯვებლებზე ვნებებზე და ამიტომ დამმსახურებელთა წოდებისა მთავრებისა, „მშვიდობაჲ და სიმართლე მისა. დიდ არს მთავრობა მისი, და მშვიდობისა მისისა არა არს საზღვარ. საყდარსა ზედა დავითისსა დაჯდეს და მეფობასა მისსა წარმართებად მისსა. და სიმართლისა მიერ და მსჯავრისა შეწევნად მისსა ამიერითგან და უკუნისამდე შურმან უფლისა საბაოთისმან ყვნა ესენი“ ( ეს. 9:6, 7 ). „გამოაბრწყინვოს დღეთა მისთა სიმართლე და მრავალი მშჳდობაჲ“ ( ფს. 71:7 ); „უფალმან აკურთხოს ერი თჳსი“ – ქრისტიანები – „მშჳდობით“ ( ფს. 28:11 ), მშჳდრთა დაიმკჳდრონ ქუეყანა და იშუებდენ მრავლითა მშჳდობითა“ ( ფს. 36:11 ). როგორც წმინდა სული აცხადებს ძეს ( ინ. 16:14 ): ასე მოქმედება ადამიანში წმინდისა სულისა, მშვიდობა ქრისტესი, აცხადებს, რომ გულისთქმებმა ადამიანისამ შეაბიჯეს ყოვლადწმინდა არეში საღვთო სიმართლისა და ჭეშმარიტებისა, რომ სახარება მიღებულია მისი გულით: „წყალობაჲ და ჭეშმარიტებაჲ შეიმთჳნეს, სიმართლემან და მშჳდობამან ამბორს-უყუეს. ( ფს. 84:11 ). მოქმედება მშვიდობისა ქრისტესი ადამიანში არის ნიშანი მყოფობისა მისი მცნებებში ქრისტესაში, გარეთ ცდომილებისა და თვითცდუნებულობისა: საწინააღმდეგოდ ამისა შეცბუნება, ძალიან უფაქიზესი, როგორითაც კი იგი არ დაიფარებოდეს გამართლებებით, წარმოადგენს ზუსტ ნიშანს გადახრისა ვიწრო გზიდან ქრისტესი გზაზე ფართოზე, მიმყვანზე დაღუპვისაკენ ¹⁸¹ . არ განიკითხო არც ბიწიერი, არც აშკარა ბოროტმოქმედი: თჳსისა უფლისა დგეს, გინა თუ დაეცეს“ ( რომ. 14:4 ). არ შეიძულო არც ცილისმწამებელი შენი, არც მძაგებელი, არც ქურდი, არც მკვლელი: ისინი ჯვარს გაცვამენ შენ მარჯვნივ უფლისა, მიუწვდომელი მოწყობის მიხედვით ბედისწერათა ღვთისა, რათა შენ, გულისმიერი შეგნებისაგან და დარწმუნებულობისა შეგეძლოს თქვა ლოცვაში შენსაში უფლისადმი: „სამართლად ღირსი, რომელი ვქმენით, მოგუეგების, მომიჴსენე მე, უფალო, ოდეს მოხჳდე სუფევითა შენითა.“. ჩაწვდი დაშვებული შენ მიმართ მწუხარებებიდან შენი გამოუთქმელი კეთილდღეობა, შენი რჩეულობა ღვთის მიერ, და ილოცე უთბილესი ლოცვით იმ კეთილისმყოფელებზე შენსა, მეშვეობით რომელთაც მოგენიჭება შენ კეთილდღეობა, ხელებით რომელთაც შენ წყდები ამა სოფელს და კვდები მისთვის, ხელებით რომელთაც შენ ადიხარ ღმერთამდე. შეიგრძენი მათდამი მოწყალება მსგავსად იმ მოწყალებისა, რომელსაც გრძნობს უბედური, ჩაძირულის მიმართ ცოდვებში კაცობრიობისადმი ღმერთი, რომელმაც მისცა ძე თავისი გამომსყიდველურ მსხვერპლად მტრული ქმნილებისათვის შემოქმედი, ცოდნით, რომ ეს ქმნილება უმრავლესობაში თავისაში დასცინებს კიდეც ამ მსხვერპლს, უგულებელყოფს მას. ასეთ მოწყალებას, გადაჭიმულს სიყვარულამდე მტრებისადმი, გადმოღვრილს ცრემლიან ლოცვებში მათზე, მიჰყავს გამოცდილებით შემეცნებამდე ჭეშმარიტებისა. ჭეშმარიტება არის სიტყვა ღვთისა, სახარება: ჭეშმარიტება არის ქრისტე. შემეცნებას ჭეშმარიტებისას შეჰყავს სულში საღვთო სიმართლე, გაძევებით სულისაგან დაცემული და შებილწული ცოდვით სიმართლისა ადამიანურისა: შესვლას საკუთარს სულში საღვთო სიმართლე ამოწმებს ქრისტეს მშვიდობით. მშვიდობა ქრისტესი ხდის ადამიანს ტაძრადაც და მღვდლადაც ღვთისა ცოცხლისა: „ მშჳდობით ადგილი მისი“ (ღვთისა), „და სამკჳდრებელი მისი სიონს. რამეთუ მუნ შემუსრნა ძალნი მშჳლდთანი, საჭურველი და მახჳლი და ბრძოლაჲ“ ( ფს. 75:3-4 ).

ნეტარ შეერთებაზე ადამიანისა თავის თავთან მოქმედებისაგან მშვიდობისა ქრისტესი მოწმობენ უდიდესი მოძღვარნი მონაზვნობისა. წმინდა იოანე კიბისაღმწერელი ამბობს: „ღაღად-ვყავ ყოვლითა გულითა ჩემითა“, ესე იგი, სხეულით, სამშვინველითა და სულით: „სადაცა იყვნენ ორნი“ ეს უკანასკნელნი შეკრებულნი, იქაა ღმერთიც „შორის მათსა“ ( ფს. 118:145 ; მთ. 18:20 ) ¹⁸² . ღირსი ესაია განდეგილი: „თუკი შენ, მსგავსად ბრძენი ქალწულებისა, იცი, რომ ჭურჭელი შენი აღვსებულია ზეთით, და შენ შეგიძლია შესვლა სასახლეში, ხოლო არ უნდა დარჩე გარეთ; თუკი შენ შეიგრძენი, რომ სული შენი, სამშვინველი და სხეული შეერთდნენ უბიწოდ, და აღდგნენ შეუბილწავნი დღეს უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესი, თუკი სინდისი არ გამხილებს და არ განგსჯის შენ, თუკი შენ გახდი ჩვილი სიტყვის მიხედვით მხსნელისა, მთქმელისა: „აცადეთ ყრმებსა მაგას მოსლვად ჩემდა და ნუ აყენებთ მაგათ, რამეთუ ეგევითართაჲ არს სასუფეველი ცათაჲ“ ( მთ. 19:14 ): მაშინ ჭეშმარიტად შენ გახდი საცოლე (ქრისტესი); წმინდა სულმა დაივანა შენზე, თუმც შენ კიდეც იმყოფები კიდევ სხეულში“ ¹⁸³ . წმინდა ისააკ ასური : „არ შეადარო მოქმედნი ნიშნებისა, სასწაულებისა და ძალებისა შორის ამა სოფლისა განმხოლოვებულებს გონიერად. შეიყვარე უქმობა განმხოლოვებისა მეტად ვიდრე დაპურება მშიერთა სამყაროში და მოქცევა ბევრი წარმართისა თაყვანსაცემად ღვთისადმი. უმჯობესია შენთვის გაათავისუფლო შენი თავი ბორკილებისგან ცოდვისა, ვიდრე გაათავისუფლო მონები მონობისაგან. უმჯობესია შენთვის შეურიგდე სულით შენით თანამოაზრეობაში მქონე შენში სამებაში – ვამბობ: სხეულისა, სამშვინველისა და სულისა – ვიდრე შეარიგო სწავლებით შენით განსხვავებულად მოაზრენი“ ¹⁸⁴ . წმინდა მშვიდობა არის ის უძრაობა გონებისა, შობილი აღსრულებისაგან სახარებისეული მცნებებისა, ნახსენები წმინდა ისააკ ასურის მიერ 55 სიტყვაში, რომელიც შეიგრძნეს წმინდა გრიგოლ ღვთისმეტყველმა და წმინდა ბასილი დიდმა , და, შეგრძნებისას, განეშორნენ უდაბნოში. იქ, დაკავებულნი შინაგანი თავიანთი ადამიანით და საბოლოოდ ჩამოყალიბებით მისი სახარების მეშვეობით, ისინი გახდნენ მაყურებელნი საიდუმლო ხილვებისა სულისა. აშკარაა, რომ უძრაობა გონებისა, ანდა გაუფანტავობა (განადგურება გაფანტულობისა) მოიხვეჭება გონების მიერ შეერთებისას მისი სულთან. გარეშე ამისა იგი ვერ შეძლებს თავი შეიკავოს გაფანტულობისაგან და ხეტიალისაგან ყველგან. როდესაც გონება, მოქმედებით საღვთო მადლისა, შეერთდება გულთან, მაშინ იგი მიიღებს ლოცვით ძალას, რომლის შესახებაც საუბრობს ღირსი გრიგოლ სინელი: „თუკი მოსე არ მიიღებდა ღვთისაგან ჯვერთხს ძალისას, მაშინ ვერ დაამარცხებდა მის მიერ ღმერთი ფარაონს და ეგვიპტეს: ისე გონებაც, თუკი არ გექნება ხელში ლოცვითი ძალები, მაშინ ვერ შეძლებს შემუსროს ცოდვა და მოპირისპირე ძალები“ ¹⁸⁵ . არაჩვეულებრივი სიცხადით და უბრალოებით გამოხატულია სწავლება ქრისტესმიერ მშვიდობაზე, ნაჩვენებია სიმაღლე და მნიშვნელოვნება ამ ნიჭისა სულიერ დარიგებებში მღვდელმონაზვნისა სერაფიმე საროველისა , იქ ყველაფერი აღებულია პირდაპირ გულისმიერი წმინდა გამოცდილებიდან „როდესაც გონება და გული შეერთდება ლოცვაში და გულისთქმანი სულისა გაუფანტავნია, მაშინ გული თბება სითბოთი სულიერით, რომელშიც ამობრწყინდება ნათელი ქრისტესი, აღვსებით მშვიდობითა და სიხარულით მთელი შინაგანი ადამიანისა“ ¹⁸⁶ . არაფერია უმჯობესი ქრისტეში მშვიდობისა, მასშივე ნადგურდება ყოველგვარი ბრძოლა ჰაერისა და მიწიერი სულებისა. ნიშანი გონიერი სულისა, როდესაც ადამიანი ძირავს გონებას შიგნით თავისა და აქვს საქმიანობა გულში თავისაში. მაშინ მადლი ღვთისა მოეფინება მას, და იგი არის მშვიდობიან განწყობილებაში, ხოლო მეშვეობით ამისა მშვიდობამდელში: მშვიდობიანში, ესე იგი, სინდისით კეთილით: მშვიდობამდელში კი, რადგან გონება ჭვრეტს თავის თავში მადლს წმინდა სულისას, სიტყვის მიხედვით ღვთისა: „ მშჳიდობით ადგილი მისი“ ( ფს. 75:3 ). როდესაც ვინმე მშვიდობიან განწყობაში დადის, იგი თითქოს როგორც მცირე კოვზით ხაპავს სულიერ ნიჭებს. როდესაც ადამიანი მოვა მშვიდობიან განწყობაში, მაშინ შეძლებს თავისი თავიდან და სხვებზეც გადასცეს ნათელი გონებისა. ეს მშვიდობა, როგორც რაღაც ფასდაუდებელი საუნჯე, დაუტოვა უფალმა ჩვენმა იესო ქრისტემ მოწაფეებს თავისას, სიკვდილის წინ თავისა თქმით: მშჳდობასა დაგიტევებ თქუენ, მშჳდობასა ჩემსა მიგცემ თქუენ“ ( ინ. 14:27 ). ჩვენ უნდა მთელი ჩვენი ძალები, სურვილები და მოქმედებები შემოვკრიბოთ იმისათვის, რათა მივიღოთ მშვიდობა ღვთისა და ეკლესიასთან ერთად ყოველთვის ვიღაღადოთ: უფალო ღმერთო ჩვენო! მშვიდობა მოგვეცი ჩვენ ( ეს. 26:12 ). მთელი ძალებით უნდა ვცდილობდეთ, რათა შევინარჩუნოთ მშვიდობა სულიერი და არ აღვშფოთდეთ შეურაცხყოფებით სხვებისაგან: ამისათვის საჭიროა ყოველგვარად ვეცადოთ შევაკავოთ მრისხანება და დავიცვათ მეშვეობით ყურადღებისა გონება და გული უშვერი მოძრაობებისგან. შეურაცხყოფა სხვებისგან საჭიროა გადავიტანოთ გულგრილად და შევეჩვიოთ ასეთ განწყობილებას სულისას, თითქოს შეურაცხყოფა მათი მიეკუთვნებოდეს არა ჩვენ, არამედ რომელიმე პირთაგანს უცხოს ჩვენდამი. ასეთმა ვარჯიშმა შესაძლოა მოუტანოს სიჩუმე გულს ადამიანურს და გახადოს იგი სავანე თავად ღვთისა. როგორნაირად გავიმარჯვოთ მრისხანებაზე, შესაძლოა დავინახოთ ცხოვრებიდან პაისი დიდისა. იგი თხოვდა გამოცხადებულს მისდამი უფალს იესო ქრისტეს, რათა გაეთავისუფლებინა იგი მრისხანებისაგან. და უთხრა მას ქრისტემ: თუკი მრისხანებისა და მძვინვარებისა ერთბაშად დამარცხება გსურს, არაფერი მოისურვო, არ მოიძულო ვინმე, არ დაამცირო ¹⁸⁷ . რათა შეინარჩუნო მშვიდობა სულიერი, საჭიროა განიშორო შენგან გულგატეხილობა და ეცადო გქონდეს მხიარული სული, ხოლო არა მწუხარე, სიტყვებისამებრ ზირაქისა: „მწუხარება ბევრისა მოკალი, და არაა სარგებელი მათში“ ( ზირ. 30:25 ). შესანარჩუნებლად მშვიდობისა სულიერისა საჭიროა ყოველნაირად თავიდან აცილება განკითხვისა სხვებისა. განუკითხველობით და მდუმარებით ნარჩუნდება მშვიდობა სულიერი: როდესაც ასეთ განწყობაში იმყოფება ადამიანი, მაშინ იღებს საღვთო გამოცხადებებს“ ¹⁸⁸ . „სასუფეველი ღმრთისაჲ – სიმართლე და მშჳდობა და სიხარულ სულითა წმიდითა. რამეთუ რომელი ამათ შინა ჰმონებდეს ქრისტესა, სათნო არს იგი ღმრთისა“ ( რომ. 14:17-18 ).

მშვიდობა ქრისტესი არის წყარო განუწყვეტელი გონიერი, გულისმიერი, სამშვინველისეული, მადლისმიერი, სულიერი ლოცვისა ლოცვისა, მიძღვნილისა მთელი არსებიდან ადამიანურისა, მოქმედებით წმინდისა სულისა; მშვიდობა ქრისტესი არის მუდმივი წყარო მადლისმიერი, აღმატებული გონებაზე ადამიანურზე, სიმდაბლისა ქრისტესი. არ შესცოდავს იგი, ვინც იტყვის, რომ მადლისმიერი ლოცვა არის მადლისმიერი სიმდაბლე, და მადლისმიერი სიმდაბლე არის მუდმივი ლოცვა. ვცნობთ აუცილებლად გადმოვცეთ აქ უმჭიდროესი კავშირი ლოცვისა სიმდაბლესთან. რა არის – სიმდაბლე? „სიმდაბლე, – თქვეს მამებმა, – საღვთოა და მიუწვდომელი“ ¹⁸⁹ . არა იმასვე ეს ნიშნავს, რასაც ნათქვამი მოციქულის მიერ: „მშჳდობამან ღმრთისამან, რომელი ჰმატს ყოველთა გონებათა“? ( ფილ. 4:7 ). ჩვენ უშეცდომოდ განვსაზღვრავთ სიმდაბლეს, თუკი ვიტყვით: სიმდაბლე არის მიუწვდომელი მოქმედება მიუწვდომელისა მშვიდობისა ღვთისა, მიუწვდომლად მიწვდომადი მხოლოდ ნეტარი გამოცდილებით. შედგენისადმი ასეთი განსაზღვრებისა სიმდაბლისათვის ჩვენ გვაქვს ხელმძღვანელად თავად უფალი. „მოვედით ჩემდა ყოველნი მაშურალნი და ტჳრთმძიმენი, – თქვა უფალმა, – და მე განგისუენო თქუენ. აღიღეთ უღელი ჩემი თქუენ ზედა და ისწავეთ ჩემგან, რამეთუ მშჳდ ვარ და მდაბალ გულითა: და ჰპოოთ განსუენებაჲ სულთა თქუენთაჲ“ ( მთ. 11:28-29 ). ღირსი იოანე კიბისაღმწერელი , განმარტებისას ამ სიტყვებისა მხსნელისა, ამბობს: „ისწავეთ“ არა ანგელოზისაგან, არა ადამიანისაგან, არა წიგნიდან, არამედ „ ჩემგან“, ესე იგი, ჩემი თქვენში მყოფობისაგან, ელვარებისაგან და მოქმედებისაგან, „რამეთუ მშჳდ ვარ და მდაბალ გულითა“, გულისთქმითაც და ათვისებული სახითაც აზრებისა, და ჰპოოთ განსუენებაჲ ბრძოლათაგან და შემსუბუქება ვნებიანი გულისთქმებისაგან „სულთა თქუენთაჲ“ ¹⁹⁰ . ეს სწავლება – საქმიანია, გამოცდილებითი, მადლისმიერი! შემდეგ სიტყვაში სიმდაბლის შესახებ წმინდა იოანე კიბისაღმწერელი , ჩამოთვლით სხვადასხვა ნიშნებისა სიმდაბლისა, რომლებიც შესაძლოა იყოს ცნობილი და მიწვდომადი არა მხოლოდ მფლობელის მიერ ამ სულიერი საგანძურისა, არამედ კიდეც მისი ახლობლებისათვის და მეგობრებისათვის უფალში, ამატებს: „არსებობს ნიშნები მფლობელისათვის ამ დიდი ნეტარებისა (სიმდაბლისა) სულში მისსა ( რომლის მიხედვითაც მას შეუძლია შეიცნოს, რომ გახდა მფლობელი სიმდაბლისა), აღმატებულისა ყველა ზემოთთქმულზე. რადგან ის ყველა, გამოკლებით ამისა, შესაძლებელია იყოს დანახული გარეშე მაყურებლის მიერ. შენ გაიგებ და არ მოტყუვდები, რომ შენში ეს ღირსი (სიმდაბლე) იმყოფება სიმრავლით გამოუთქმელი ნათლისა და გამოუთქმელი მზრუნველობის მიხედვით ლოცვისადმი“. წმინდა ისააკ ასური კითხვაზე: „როგორია განმასხვავებელი ნიშნები სიმდაბლისა?“ – პასუხი: „როგორც ამაღლება სულისა არის მისი გაფლანგვა, მაიძულებელი მისი გაფანტულობისადმი (მეშვეობით წარმოშობილისა მის მიერ მეოცნებეობისა) და არ შეწინააღმდეგებული მისდამი ფრთიანდება ღრუბლებით თავისი გულისთქმებისა, რომლებშიც იგი მოსავს მთელ ქმნილებას, ასე ( საწინააღმდეგოდ განდიდებისა) სიმდაბლე კრებს სულს განმხოლოვებაში; მეშვეობით სიმდაბლისა სული შემოიკრიბება თავის თავში თავად. როგორც სული უცნობია და უხილავი ხორციელი თვალებით, ისე მდაბალბრძენი არ შეიცნობა, მყოფი შორის ადამიანებისა. როგორც სული დაფარულია შიგნით სხეულისა ხედვისაგან ადამიანების მიერ და ურთიერთობისა მათთან, ისე ჭეშმარიტად მდაბალბრძენს არა მხოლოდ არ სურს იყოს ხილული და ცნობილი ადამიანების მიერ მიზეზით თავისი განშორებულობისა და განდგომისაგან ყველაფრისაგან, მაგრამ თვით იგი ისურვებდა კიდეც თავად საკუთარი თავისგან ჩაღრმავებულიყო შიგნით თავისა, ეცხოვრა და ემყოფა განმხოლოვებაში, სრულად დაევიწყებინა უწინდელი თავისი აზრები და გრძნობები, გამხდარიყო როგორიღაც არარსებული და არ დამწყები არსებობისა, თვით უცნობი თავად სულისათვის თავისი, ასეთი იმდენად დაფარულია, დამალული და განშორებული ამა სოფლისგან, რამდენადაც მთლიანად არის თავის მეუფეში“ ¹⁹¹ . როგორია ეს მდგომარეობა, თუ არა მდგომარეობა, წარმოშობილი მადლისმიერი გონიერი, გულისმიერი და სულიერი ლოცვის მიერ? შესაძლებელია კი მყოფობა უფალში სხვაგვარად, თუ არა არ შეერთებით მასთან სუფთა ლოცვით? ამავე სიტყვაში მოთავსებულია პასუხი წმინდა ისააკისა შეკითხვაზე: „რა არის ლოცვა?“ – წმინდამ თქვა: „ლოცვა არის დაცარიელება და უქმობა აზრისა ყველაფრისგან აქაურისა და გული, სრულად მიმმართველი მზერათა თავისთა ნასასოები მომავლისადმი“. ასე არა ესაა კი მოქმედებების მიხედვით და შედეგებისა, ჭეშმარიტი ლოცვაცა და ჭეშმარიტი სიმდაბლე? ლოცვა არის დედა სათნოებათა და კარი ყველა სულიერი ნიჭებისადმი. გულსასმითი მოთმინებითა და იძულებით თავისა აღსრულებული ყურადღებიანი ლოცვით შეიძინება მადლისმიერი ლოცვაცა და მადლისმიერი სიმდაბლეც. მიმცემი მათი სული წმინდაა, მომცემი მათი ქრისტეა: როგორ ისინი არ იყვნენ ამდენად მსგავსნი ერთმანეთ შორის, როდესაც წყარო მათი ერთია? როგორ ასეთი წყაროდან არ დაიბადოს ყველა საერთოდ სათნოება, საოცარ თანხმობაში და თანაფარდობაში ერთმანეთს შორის? მოულოდნელად ისინი ცხადდებიან იმ ქრისტიანში, შინაგან საუნჯეში რომლისაც შევიდა ქრისტე ყურადღებისადმი მგლოვარებისა ჩაკეტილისა საუნჯეში და მოშორებისათვის მიზეზებისა მგლოვარებისა. „ლოცვა არის დედა სათნოებათა, – თქვა ღირსმა მარკოზ მოღვაწემ , – იგი შობს მათ შეერთებისაგან ქრისტესთან“ ¹⁹² . წმინდა იოანე კიბისაღმწერელმა უწოდა ლოცვას დედა სათნოებათა, ხოლო სიმდაბლეს – დამღუპველი ვნებებისა ¹⁹³ .

საჭიროა ახსნა და გახდა რამდენადმე გასაგები შეერთებისა გონებისა, სულისა და სხეულისა ვერ შემგრძნებთათვის მისი, რათა მათ შეიცნონ იგი, როდესაც იგი, წყალობით ღვთისა, დაიწყებს გამომჟღავნებას მათში. ეს შეერთება სავსებით აშკარაა, სავსებით საგრძნობია, არა როგორიღაც მეოცნებეური ანდა ათვისებული მაცდუნებელი აზრით. მას შეუძლია რამდენადმე განიმარტოს საპირისპირო მდგომარეობიდან, რომელშიც ჩვეულებრივ ყველა ჩვენ ვიმყოფებით. საწინააღმდეგო მდგომარეობა – განცალკევება გონებისა, სულისა და სხეულისა, შეუთანხმებელი მათი მოქმედება, ხშირად გადაქცეული უკუქმედებად ერთი მეორისადმი – არის მწარე შედეგი ჩვენი დაცემულობისა პირველმშობლებში ჩვენსაში ¹⁹⁴ . ვინ ვერ ხედავს თავის თავში ამ შეუთანხმებელ მოქმედებას? ვინ ვერ გრძნობს შინაგან ბრძოლასა და წარმოშობილს მის მიერ ტანჯვას? ვინ ვერ მიიჩნევს ამ ბრძოლას ამ ტანჯვას – ხშირად აუტანელს – ჩვენს სენად, ნიშნად, დამარწმუნებელ დასტურად დაცემულობისა? გონება ჩვენი ლოცულობს ანდა იმყოფება ფიქრში და განზრახვაში ღვთისმოსავში, ხოლო გულში და სხეულში მოძრაობენ სხვადასხვა ბიწიერი სურვილები, სხვადასხვა ვნებიანი მისწრაფებები მიზიდავენ ძალდატანებით გონებას მისი ვარჯიშისაგან და უმეტეს წილად იტაცებენ! თავად ხორციელი გრძნობები, განსაკუთრებით მხედველობა და სმენა, ეწინააღმდეგება გონებას: მინიჭებით მისდამი განუწყვეტელი შთაბეჭდილებებისა ნივთიერი სამყაროსი, მათ მოჰყავთ იგი გართობაში ად გაფანტულობაში. როდესაც კი, გამოუთქმელი გულმოწყალებით ღვთისათი, გონება დაიწყებს შეერთებას ლოცვაში გულთან და სულთან, მაშინ სული, თავიდან ცოტ-ცოტათი ხოლო შემდეგ კიდეც მთლად დაიწყებს მისწრაფებას გონებასთან ერთად ლოცვაში. საბოლოოდ მიისწრაფება ლოცვაში თავად ხრწნადი ჩვენი სხეულიც, შექმნილი სურვილით ღვთისა, ხოლო დაცემულობისაგან დაავადებული სურვილით პირუტყვულით. როდესაც გრძნობები ხორციელნი რჩებიან უმოქმედობაში: თვალები უყურებენ და ვერ ხედავენ, ყურები ისმენენ და ამასთან ვერ ესმით ¹⁹⁵ . მაშინ მთელი ადამიანი არის მოცული ლოცვით: თავად ხელები მისი, ფეხები და თითები, გამოუთქმელად, არამედ სრულად აშკარად და საგრძნობად მონაწილეობენ ლოცვაში და არიან აღსავსე აუხსნელი სიტყვებით ძალისა. ადამიანი, მყოფი მდგომარეობაში მშვიდობისა ქრისტეში და ლოცვისა, არაა მისადგომი არც როგორიღაც ცოდვილი გულისთქმებისაგან – ის თავად ადამიანი, რომლისთვისაც უწინ ყოველგვარი ბრძოლა ცოდვასთან იყო უეჭველი დამარცხება. სული გრძნობს, რომ უახლოვდება მას მოძულე: მაგრამ ლოცვითი ძალა, მისი ამვსები, არ უშვებს მტერს მიუახლოვდეს და შებილწოს ტაძარი ღვთისა. მლოცველმა იცის, რომ მოდიოდა მასთან მტერი, მაგრამ არ იცის, როგორი გულისთქმით, როგორი სახით ცოდვისა, თქვა წმინდა იოანე კიბისაღმწერელმა : „გარემიქცევა ბოროტისა ჩემგან მე არა უწყოდე“ ( ფს. 100:4 ), ანდა როგორ მოდიოდა იგი, ანდა რისთვის მოდიოდა, ანდა როგორ გამცილდა, მაგრამ ასეთ შემთხვევებში ვიმყოფები გარეშე ყოველგვარი შეგრძნებისა, შეერთებული ღმერთთან აწ და ყოველთვის“ ¹⁹⁶ . შეერთებისას გონებისა სულთან სრულად მოსახერხებელია დაკავება ხსოვნით ღვთისათი, განსაკუთრებით ლოცვით იესოსით: მისას გრძნობებს ხორციელთ შეუძლიათ დარჩნენ უმოქმედობაში, ხოლო ასეთი უმოქმედობა მათი უკიდურესად ხელს უწყობს უღრმეს ყურადღებას და მის შედეგებს. კითხვა ლოცვითი ფსალმუნებისა და სხვა ლოცვისმეტყველებებისა არა მხოლოდ შეიძლება, არამედ კიდევაც საჭიროა წარმოითქვას შეერთებისას, როგორც განსაკუთრებით ხელის შემწყობებისა ყურადღებისადმი. მაგრამ როგორც ფსალმუნთგალობისას გონებას წარმოუდგება სხვადასხვაგვარი აზრები, მაშინ მას ფსალმუნთგალობისას არ შეუძლია იყოს ისე სუფთა გაფანტულობისგან. როგორც მოკლე ერთსახოვან ლოცვაში. კითხვისას წმინდა წერილისა და წიგნებისა მამებისა ასევე საჭიროა შეერთება გონებისა სულთან – კითხვა იქნება გაცილებით ნაყოფიერი. „მოითხოვება გონებისაგან, – ამბობს წმინდა იოანე კიბისაღმწერელი , – ყოველი მისი ლოცვისას (ხოლო ამიტომ კიდეც კითხვისასაც, რომლითაც იკვებება ლოცვა და რომელიც შეადგენს განშტოებას ლოცვისას და გონიერი საქმიანობისას) გამოვლენა იმ ძალისა, რომელიც ნაჩუქარია მისდამი ღვთისგან – რის გამოც საჭიროა ყურადღება“ ¹⁹⁷ .

ძმაო! თუკი შენ კიდევ არ შეგიგრძნია შეერთება გონებისა, სულისა და სხეულისა, მაშინ დაკავდი ყურადღებიანი ლოცვით, შეერთებით ბაგისმიერი და დროდადრო ხმოვანისა გონებასთან. იმყოფე სახარებისეულ მცნებებში, მოთმინებით და მრავლისმთმენობით ბრძოლით წინააღმდეგ ვნებებისა, არ მოსვლით დაღვრემილობაში და უსასოობაში დამარცხებისას შენსა გულისთქმებით და შეგრძნებებით ცოდვილებით, თუმც, კიდეც არ დაუშვა თავისთვის ნებაყოფლობითი დამარცხებები. დაცემისას, ადექი, კვლავ დაცემისას, კვლავ ადექი, სანამ არ დაისწავლი სიარულს შეუბრკოლებლად. თასს უძლურებისას აქვს თავისი სარგებელი: ცნობილ დრომდე იგი დაიშვება განგებულების მიერ ღვთისა მოღვაწეზე განწმენდისათვის სიამაყისაგან, მრისხანებისა, ავმეხსიერებისაგან, განკითხვისაგან, მზუაობრობისაგან და პატივმოყვარეობისა. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია დანახვა საკუთარ თავში მოქმედებისა პატივმოყვარეობისა და ალაგმვა მისი. სანამ იგი მოქმედებს, მანამ ადამიანი არაა შემძლებელი შეაბიჯოს ქვეყნად ცხოვრებისა სულიერისა, რომელშიც შესასვლელი არის უთვალღებობა, ჩუქებული მოსვლით მშვიდობისა ქრისტესი. თუკი შენ შეგრძენი, რომ შეერთდა გონება შენი სულთან და სხეულთან, რომ შენ უკვე არ ხარ გაპობილი ცოდვის მიერ ნაწილებად, არამედ შეადგენ რაღაც ერთიანს და მთელს, რომ წმინდა მშვიდობამ ქრისტესმა დაჰბერა შენში, მაშინ დაიცავი ყოველნაირი გულმოდგინებით ნიჭი ღვთისა. დაე იყოს მთავარი შენი საქმე ლოცვა და კითხვა წმინდა წიგნებისა, სხვა საქმეებს მიეცი მეორეხარისხოვანი მნიშვნელობა, ხოლო საქმეებისადმი მიწიერთა იყავი ცივი, თუკი შესაძლებელია უცხო მათთვის. საღვთო მადლი, როგორც ქროლვა წმინდა სულისა, ფაქიზია, დაუყოვნებლივ განდგება სულისაგან, მომქცევისაგან გაუფრთხილებლად თანდასწრებისას მისი, დამრღვევისაგან მოწიწებისა, დამრღვევისაგან ერთგულებისა მოდუნებულობით ცოდვის მიმართ, დამშვებისაგან საკუთარი თავისადმი დაუდევრობისა. მშვიდობასთან ერთად ქრისტესი განდგება უღირსი სულისაგან მადლისმიერი ლოცვა, და შემოიჭრება სულში, როგორც მშიერი მხეცები, ვნებები, იწყებენ ჯიჯგნას თვითონ მიცემულ მსხვერპლს, მიცემულს საკუთარი თავისადმი განდგომილი მისგან ღვთის მიერ ( ფს. 103:20-21 ). თუკი შენ დანაყრდები, განსაკუთრებით, დათვრები, წმინდა მშვიდობა შეწყვეტს შენში მოქმედებას. თუკი განრისხდები, დიდი ხნით შეწყდება მისი მოქმედება. თუკი დართავ ნებას საკუთარ თავს კადნიერებისა, იგი შეწყვეტს მოქმედებას. თუკი შეიყვარებ რაიმე მიწიერს, დასნეულდები თვალღებით საგნისადმი, როგორიღაც ხელსაქმის მიმართ ანდა განსაკუთრებული დამოკიდებულებით ადამიანისადმი, წმინდა მშვიდობა აუცილებლად განდგება შენგან. თუკი დაუშვებ საკუთარი თავისთვის დატკბობას სიძვის გულისთქმებით, იგი დიდი ხნით, საკმაოდ დიდი ხნით დაგტოვებს შენ, როგორც ვერ მომთმენი რაიმენაირი სიმყრალისა ცოდვილისა, განსაკუთრებით სიძვისა და პატივმოყვარეობისა. მოძებნი მას და ვერ მონახავ. იგლოვებ დაკარგვისათვის მისი, მაგრამ იგი არ მოგქცევს რაიმე ყურადღებას მგლოვარებას შენსას, რათა შენ ისწავლო მისცე ნიჭს ღვთისას სათანადო ღირებულება და დაიცვა იგი სათანადო გულმოდგინებით და მოწიწებით. შეიძულე ყველაფერი მიმზიდველი შენი ძირს, გართობაში, და ცოდვაში. ჯვარს ეცვი ჯვარზე მცნებებისა სახარებისა, გამუდმებით შეინახე შენი თავი მილურსმული მასზე. მამაცურად და მხნედ განაგდე ყველა ცოდვილი გულისთქმა და სურვილი, მოიკვეთე საზრუნავები მიწიერნი, იზრუნე გაცოცხლებაზე შენში სახარებისა გულმოდგინე აღსრულებით ყველა მისი მცნებისა. ლოცვის დროს კვლავ ჯვარს ეცვი, ჯვარს ეცვი ჯვარზე ლოცვისა. აიცილე შენგან ყველა მოგონება, ყველაზე უმნიშვნელოვანესები, მოსულნი შენთან ლოცვის დროს, უგულებელყავი ისინი. არ იღვთისმეტყველო, არ გატაცდე გადასინჯვისას აზრთა ბრწყინვალეთა, ახალთა და ძლიერთა, თუკი ისინი დაიწყებენ მოულოდნელად მომრავლებას შენში. საღვთო მდუმარება, მოგვრილი გონებაზე ლოცვის დროს შეგრძნებით დიდებულებისა ღვთისა, ქადაგებს ღმერთის შესახებ უაღმატებულესად და უძლიერესად ყოველგვარ სიტყვაზე. „თუკი შენ ჭეშმარიტად ლოცულობ, – თქვეს მამებმა, – მაშინ შენ – ღვთისმეტყველი ხარ“ ¹⁹⁸ . გაქვს განძი! ხედავენ ამას უხილავი ქურდები, ხვდებიან მის შესახებ დაკარგვით თავიანთი გავლენისა შენზე ¹⁹⁹ ( ფს. 125:1-2 ). ფსალმუნში ყველგან სახელად წარმართთა იგულისხმებიან, საიდუმლოებერივი მნიშვნელობით, დემონები. მაშინ მოღვაწე შეიცნობს გათავისუფლებას თავისსას დამონებლობისაგან დემონებზე, როდესაც გონება მისი შეწყვეტს გატაცებას მოტანილი მათგან გულისთქმებით და ოცნებებით, როდესაც იგი დაიწყებს ლოცვას სუფთა ლოცვით, ყოველთვის შეერთებულით სულიერ ნუგეშისცემასთან. ეს განთავისუფლება გასაგებია დემონებისთვისაც: „მაშინ თქუან წარმართთა შორის: განადიდა უფალმან ყოფა მათ თანა“.. მათ შიათ მოგტაცონ ნიჭი ღვთისა! ისინი გაწაფულნი არიან, მდიდარნი და გამოცდილნი და გამომგონებლობით ბოროტნი. იყავი ყურადღებიანი და ფრთხილი. დაიცავი შენში და გაზარდე გრძნობა სინანულისა, არ დატკბე საკუთარი მდგომარეობით, უყურე მას როგორც საშუალებას მოხვეჭვისათვის ჭეშმარიტი სინანულისა. სიგლახაკე სულისა დაიცავს შენში ნიჭს მადლისას და შემოგზღუდავს ყველა მტრული ხრიკისაგან და ცდუნებისა: „გული შემუსრვილი და დამდაბლებული ღმერთმან არა შეურაცხ ყოს“ ( ფს. 50:19 ) მიცემით მისი ძალაუფლებაში მტრისა და წართმევით ხსნისა და მადლისა. ამინ.

Next