მონაზვნობის შესახებ
საუბარი შორის მართლმადიდებელი ქრისტიანებისა: ერისკაცისა და მონაზვნისა
ერისკაცი . მამაო ჩემო! მივიჩნევ თავს ბედნიერად, რომ, ნაცნობობისას ჩემი თქვენთან, მე ვპოვე თქვენში პირი, წინაშე რომლისაც შემიძლია გავხსნა ჩემი გული, და რომლისგანაც გავიგონებ ჭეშმარიტ სიტყვას. მსურს, მსურს მთელი სულით და სრულად ვეკუთვნოდე მართლმადიდებელ ეკლესიას, მივდიო მის დოგმატურ და ზნეობრივ გადმოცემას. ამ მიზნით ვცდილობ ყველა საგანზე გარდამოცემისა მქონდეს განსაზღვრული წარმოდგენა. არასწორ წარმოდგენებს მივყავართ არასწორ ქმედებებთან: არასწორი ქმედებები – წყაროა ზიანისა კერძოსი და საზოგადოებრივის. აწინდელ საუბარში არ თქვათ უარი განმიმარტოთ მე მნიშვნელობა „მონაზვნობისა“ ეკლესიაში ქრისტესაში.
მონაზონი . ღმერთმა დაე დალოცოს სურვილი თქვენი. ზუსტი და სწორი წარმოდგენებიდან იშვება ყველაფერი კეთილი; უკუღმართისა და მცდარებისაგან იშვება ყველა უბედურება. ეს აზრი ეკუთვნის სახარებას. იგი გვთავაზობს ჩვენ ჭეშმარიტებას საწყის მიზეზად ხსნისა, ხოლო სიცრუეზე მიუთითებს როგორც საწყის მიზეზზე დაღუპვისა ( ინ. 8:32, 44 ). რატომ თქვენ გსურთ, რომ დღეს საგანი საუბრისა ჩვენისა იყოს სწორედ „მონაზვნობა?“.
ერისკაცი . საზოგადოებაში რომელსაც მე მოვინახულებ ხოლმე, ხშირად აღიძვრება საუბარი მონაზვნობის შესახებ, გამოითქმება სხვადასხვაგვარი თანამედროვე აზრი მასზე. ნაცნობები ჩემნი თითქმის ყოველთვის მომმართავენ მე, როგორც მყოფს კავშირში ბევრ სულიერ პირთან, გამოხატვით სურვილისა, რომ მეც გამოვხატო ჩემი აზრი. მსურს მივაწოდო მოყვასს ცნობები ზუსტნი, ხოლო ამიტომაც გთხოვთ თქვენ შემატყობინოთ მე ისინი.
მონაზონი . არ ვიცი, როგორი ხარისხით მე ვარ შემძლებელი დაგაკმაყოფილოთ თქვენ: მაგრამ მსურს ვიყო გულწრფელიც წინაშე თქვენსა, და გამოვხატო ის, რაც მომიხდა გამეგო კითხვისაგან წმინდა წერილისა და წმინდა მამათა, საუბრებიდან ღირსთა პატივისცემისა და ნდობისა ცხოვრების მიხედვით მონაზვნეთან, საბოლოოდ საკუთარი დაკვირვებებიდან და გამოცდილებებიდან. საფუძვლად საუბრისა ჩვენისა, როგორც თითქოს დადებით თავსაკიდური ქვისა საფუძველში შენობისა, ვიტყვი, რომ მონაზვნობა არის დადგენილება ღვთიური, სრულადაც არა ადამიანური.
ერისკაცი . წარმოიდგინეთ! აზრი, რომ მონაზვნობა არის საღვთო დადგენილება, მე კიდეც არ მომისმენია საზოგადოებაში.
მონაზონი . ეს მე ვიცი. ამიტომაც, როდესაც წამოიწყება საერო საზოგადოებაში საუბარი მონაზვნობის შესახებ, ერთნი ამბობენ: „მე მეჩვენება ასე“! – მეორე: – „ხოლო მე მეჩვენება აი ასე“! – სხვა: „ხოლო მე გავაკეთებდი იმას“! მეორე: – „ხოლო მე გავაკეთებდი ამას“! ისმის ათასი საწინააღმდეგო აზრი და ვარაუდები, წარმოთქმულნი ხალხის მიერ, არმქონეეების მიერ არავითარი წარმოდგენისა მონაზვნობაზე, მაგრამ მზადმყოფნი გახდნენ დამწერნი წესებისა მონაზვნობისათვის და განკარგონ მონაზვნობა თავიანთი ბრძნული გადაწყვეტით, გარეშე ყოველგვარი ცნობისა. ზოგნი იმეორებენ თვით გმობას, წარმოთქმულს მონაზვნობის შესახებ პროტესტანტების მიერ და უღმერთოებისა. გრძნობა ნაღველისა და შიშისა მოიცავს გულს ასეთი წამოძახილებისა და მსჯელობების გამო, რომლებშიც არცოდნა თელავს თავისი ჩლიქებით უძვირფასეს მარგალიტებს საღვთო გარდამოცემისა და დადგენილებისას.
ერისკაცი . ზუსტად! მიზეზი ამისა – უცოდინრობაა, როგორც თქვენ თქვით, მამაო.
მონაზონი . არ იფიქროთ, რომ უცოდინრობა არის ბოროტება უმნიშვნელო. წმინდა მამები მიიჩნევენ უცოდინრობას დიდად, საწყის ბოროტებად, რის გამოც ბოროტება იშვება სისავსეში სიუხვისა. ღირსი მარკოზ მოღვაწე ამბობს, რომ უცოდინრობა არის პირველი, მთავარი ბუმბერაზი ბოროტებისა 443 . უცოდინრობა ვერ ხედავს თავის უცოდინრობას, უცოდინრობა დაკმაყოფილებულია თავისი ცოდნით, თქვა სხვა მამამ 444 . იგი შემძლებელია გააკეთოს მრავალი ბოროტება, არაფრად არ ეჭვობით, რომ აკეთებს მას. ვამბობ ამას გრძნობიდან თანაგრძნობისა ადამიანებისადმი, ვერგამგებებისადმი, რაში მდგომარეობს ღირსება ადამიანისა, – ქრისტიანებისადმი, არმცოდნეებისადმი, რაში მდგომარეობს ქრისტიანობა, მოქმედთადმი უცოდინრობიდან თავისი საწინააღმდეგოდ თავისი თავისა. არ იფიქროთ, რომ მე მქონდეს განზრახვა დავფარო დადგენილებაში საღვთოში ადამიანური ავად გამოყენება და ადამიანური უძლურება. არა! მხილება და აცილება ადამიანური ავად გამოყენებებისა დადგენილებისა ღვთისა ემსახურება ნიშანს მოწიწებისას ამ დადგენილებისადმი, საშუალებით შენარჩუნებისა საჭირო სიწმინდეში დადგენილებისა, ნაჩუქარისა ღვთისაგან, მიცემულისა განსაკარგავად ადამიანების მიერ.
ერისკაცი . უკანასკნელი აზრი კვლავ ახალია ჩემთვის. ამ კუთხიდან მე არასდროს არ შემიხედავს მონაზვნობისათვის, და სხვაშიც არ შევხვედრივარ ამ შეხედულებას.
მონაზონი . ნათქვამი ჩემ მიერ ეხება არა მხოლოდ მონაზვნობას, არამედ მთელ ეკლესიას, როგორც ძველი აღთქმისას, ისე ახალი აღთქმისასაც. რომ ძველი აღთქმის ეკლესია დაარსებულია ღვთის მიერ, რომ იგი გადაცემულია მოქმედთათვის – იუდეველი ერისადმი, ეს გამოხატა უფალმა იგავში ვენახზე, ოცდამეერთე თავში სახარებისა მათესაგან 445 . რომ ახალი აღთქმის ეკლესია დაარსებულია ღმერთკაცის მიერ, რომ იგი გადაცემულია სხვა ერს, შემდგარს ყველა ერისაგან, ქრისტიანებს, ეს ცხადია სახარებიდან და მთელი წმინდა წერილიდან ( ეფ. 1:22-23, 2:10-11 და სხვა). იუდევლებს უნდა მიეცათ ანგარიში ღვთისათვის შენახვისათვის ნიჭისა ღვთისა, მართვაში და განკარგულებაში ნიჭით ღვთისათი. რადგან ქცევა მათი აღმოჩნდა დანაშაულებრივი, მაშინ ისინი განეყენნენ – თუმც როდესაც უკვე ისინი განეყენნენ თვითნებურად სულში – კიდეც დაექვემდებარნენ სასჯელს. მსგავსად მოითხოვება ანგარიში ქრისტიანებისაგან, როგორი მათ გააკეთეს გამოყენება საერთოდ დადგენილებიდან ღვთისა – ახალი აღთქმის ეკლესიისა – და კერძო დადგენილებებისა მასში, როგორიცაა მონაზვნობა.
ერისკაცი . არ არის განა შესაძლებლობა განვიხილოთ წმინდა წერილიდან, რითი დასრულდება ბედი ახალი აღთქმის ეკლესიისა დედამიწაზე?
მონაზონი . წმინდა წერილი მოწმობს რომ ქრისტიანები, მსგავსად იუდეველებისა, დაიწყებენ თანდათანობით გაცივებას გამოცხადებითი სწავლებისადმი ღვთისა, ისინი დაიწყებენ დატოვებას ყურადღების გარეშე განახლებას ბუნებისას ადამიანურისა ღმერთკაცის მიერ, დაივიწყებენ მარადისობის შესახებ, მთელ ყურადღებას მიაპყრობენ თავიანთ მიწიერ ცხოვრებას; ამ განწყობაში და მიმართულებაში დაკავდებიან განვითარებით თავისი მდგომარეობისა დედამიწაზე, როგორც თითქოს მარადიულის, და განვითარებას თავისი დაცემული ბუნებისას დასაკმაყოფილებლად ყველა დაზიანებული და შერყვნილი მოთხოვნებისა და სურვილებისა სულისა და სხეულისა. იგულისხმება: ასეთი მიმართულებისადმი გამომხსნელი, გამომსყიდველი ადამიანისა ნეტარი მარადიულობისათვის უცხოა. ასეთი მიმართულებისათვის განდგომა ქრისტიანობისაგან თვისობრივია. განდგომა დადგება, წინასწარმეტყველების მიხედვით წერილისა ( 1თეს. 2:3 ). დასუსტებაში ქრისტიანობისა მონაწილეობას მიიღებს მონაზვნობაც: ასო სხეულისა ვერ შეძლებს არ მიიღოს მონაწილეობა უძლურებაში, დამაზიანებელისა მთელი სხეულისა. იწინასწარმეტყველეს ეს წმინდა მონაზვნებმა უძველესი დროისა შთაგონებით მსუფევისა მათში წმინდისა სულისა 446 . როდესაც ქრისტიანობა უკიდურესობამდე შემცირდება დედამიწაზე: მაშინ დასრულდება სიცოცხლე სამყაროსი ( ლკ. 18:8 ).
ერისკაცი . როგორია მნიშვნელობა მონაზვნობისა ქრისტიანულ ეკლესიაში?
მონაზონი . მონაზვნები არსით ის ქრისტიანები არიან, რომლებიც მიატოვებენ ყველაფერს შეძლებისდაგვარად მიწიერ დაკავებულობებს დაკავებულობისათვის ლოცვით, – სათნოებით, აღმატებულისა ყველა სათნოებაზე, რათა მეშვეობით მისით შეუერთდნენ ერთ არსებად ღმერთს, როგორც თქვა მოციქულმა: რომელი შეეყოს უფალსა ერთ სულ არს ( 1კორ.6:17 ) 447 . ხოლო როგორც ლოცვა სესხულობს თავის ძალას ყველა სხვა სათნოებიდან და მთელი სწავლებიდან ქრისტესისა: ისე მონაზვნები გამოიყენებენ განსაკუთრებულ მონდომებას აღსასრულებლად სახარებისეული მცნებებისა, დართვით აღსრულებისათვის მცნებებისა, აუცილებლისა ყველა ქრისტიანისადმი აღსრულებისა ორი რჩევისა ქრისტესი: რჩევისა უპოვარების შესახებ და რჩევისა შეუუღლებაზე 448 . მონაზვნები ცხოვრებით თავიანთით ისწრაფიან მიემსგავსონ ცხოვრებას დედამიწაზე ღმერთკაცისა: ამ მიზეზით წმინდა მონაზვნები იწოდებიან – „ღირსებად“.
ერისკაცი . საიდან მონაზვნებმა მიიღეს თავიანთი სახელწოდება?
მონაზონი . სიტყვა „მონაზონი, მონასტერი, მონაზვნობა“ წარმოიშვა ბერძნული სიტყვიდან « “მონოს“, ერთი. მონაზონი ეწოდება მცხოვრებს განმარტოებით ანდა მარტოობაში; მონასტერი – განმარტოვებული, განცალკევებული საცხოვრებელია; მონაზვნობა – განმარტოვებული ცხოვრებაა. ეს ცხოვრება განსხვავდება ჩვეულებრივისაგან, ყველასათვის საერთო ცხოვრებისაგან, – არის ცხოვრება სხვაგვარი, ხოლო ამიტომ რუსულ ენაში წარმოიშვა მისთვის წოდება "ინოკობა" მონაზონი რუსულად – „ინოკია“. სიტყვა „ზოგადსაცხოვრებელი, სკიტი, განმხოლოვება, განდეგილობა, დაყუდება, მეუდაბნოობა“ აღნიშნავს სხვადასხვა სახეს სამონაზვნო ცხოვრებისას. სამონაზვნო ზოგადსაცხოვრებელად იწოდება თანაცხოვრება მეტად ანდა ნაკლებად მრავალრიცხოვანი ერთობისა მონაზონთა, მქონეთა საერთო ღვთისმსახურებისა, საერთო ტრაპეზისა და ტანსაცმლისა, მყოფი განმგებლობაში ერთი წინამძღვრისა. განმხოლოვებად იწოდება თანაცხოვრება ორი ანდა სამი მონაზვნისა განცალკევებულ კელიებში, მცხოვრებში ურთიერთ რჩევისა ანდა რჩევისადმი უფროსისა, მქონეთა საერთო ტრაპეზისა და ტანსაცმლისა, აღმასრულებელთა განმავლობაში ხუთი დღისა ღვთისმსახურებისა კელიაში, ხოლო შაბათსა და კვირას მისულები საზოგადოებრივ მსახურებაზე ეკლესიაში . განდეგილობად იწოდება ცხოვრება მონაზვნისა მარტოდ. როდესაც განდეგილი იმყოფება გამოუსვლელად კელიაში, მყოფში მონასტერში, მაშინ იგი იწოდება დაყუდებულად, ხოლო ცხოვრება მისი დაყუდებად; როდესაც კი იგი ცხოვრობს უკაცრიელ უდაბნოში, მაშინ იწოდება მეუდაბნოედ, ხოლო ცხოვრება მისი მეუდაბნოეობად.
ერისკაცი . როდის დაიწყო მონაზვნობა?
მონაზონი . დროიდან მოციქულთა, დამოწმებით ღირსი კასიანესი 449 . ღირსი კასიანე, მწერალი და მონაზონი მეოთხე საუკუნისა, მომხილველი სამონაზვნო სავანეებისა ეგვიპტისა, რომლებზეც მაშინ განსაკუთრებით ყვაოდა მონაზვნობა, გამტარებელი მნიშვნელოვანი დროისა შორის მონაზონთა ეგვიპტისა „სკიტში“, და მიმცემი შემდგომი შთამომავლობისათვის წესდებებისა და სწავლებებისა ეგვიპტის მონაზონთა, ამბობს, რომ პირველ დროებში ქრისტიანობისა მიიღეს ეგვიპტეში წოდება მონაზონთა რჩეულმა მოწაფეებმა წმინდისა მოციქულისა მახარებლისა მარკოზისა, პირველი ეპისკოპოსისა ალექსანდრიისა. ისინი გაიქცნენ ძალიან ყრუ გარეუბან ადტილებში, სადაც ატარებდნენ უაღმატებულეს ცხოვრებას წესების მიხედვით რომლებიც მისცა მათ მახარებელმა 450 . ცხოვრების აღწერაში ღირსმოწამისა ევგენიასი მოთხრობილია, რომ მეფობისას რომაელი იმპერატორისა კომოდისა – კომოდი ავიდა ტახტზე 180 წელს შობიდან ქრისტესი – დიდებული რომაელი ფილიპე გახდა მმართველი ეგვიპტისა. იმ დროს ალექსანდრიის არემარეში იყო მონასტერი; ეპისკოპოსზე იმ დროისა, წმინდა ელიაზე, მოიხსენება რომ მან ახალგაზრდობიდან შეაბიჯა მონაზვნობაში 451 . იუდეველი ისტორიკოსი ფილონი, თანამედროვე მოციქულებისა, მოქალაქე ალექსანდრიისა, აღწერს ცხოვრებას თერაპევტებისას, გაქცეულებს გარეუბანში ალექსანდრიისა, ზუსტად ისეთს, როგორითაც გამოიხატება ღირსი კასიანეს მიერ ცხოვრება პირველი ალექსანდრიელი მონაზვნებისას და უწოდებს ცხოვრებას მათსას „მონასტრებს“ 452 . აღწერილობიდან ფილონისა არ ჩანს, იყვნენ განა თერაპევტები ქრისტიანები; მაგრამ აღწერილობა ფილონისა, როგორც საერო მწერლისა, ზედაპირულია; ამასთან ამ დროს ბევრი არ განარჩევდა ქრისტიანობას იუდეველობისაგან, მიიჩნევდა პირველს სექტად მეორისა. ცხოვრების აღწერიდან ღირსი ანტონი დიდისა , რომელმაც შეადგინა თანამედროვემ მისმა, წმინდა ათანასე დიდმა , მთავარეპისკოპოსმა ალექსანდრიისამ, იხსენიება, რომ იმ დროს, როდესაც წმინდა ანტონმა შეაბიჯა მონაზვნობაში, – ანტონი მაშინ იყო დაახლოებით ოცი წლისა, – მონაზვნები ეგვიპტელნი ატარებდნენ განმარტოვებულ ცხოვრებას შემოგარენებში ქალაქებისა და სოფლებისა. ღირსი ანტონი დიდი აღესრულა სამასორმოცდამეთექვსმეტე წელს შობიდან ქრისტესი, მყოფი ასხუთი წლისა 453 . არსებობს ფაქტი, დამადასტურებელი რომ სირიაშიც მონაზვნობა არსებობდა დროიდან მოციქულთა. ღირსმოწამე ქალი ევდოკია, მცხოვრები სირიის ქალაქში ილიოპოლში, მეფობისას რომაელი იმპერატორისა ტრაიანესი, მოქცეულია ქრისტიანობაზე ღირსი გერმანეს მიერ, წინამძღვრისა მამაკაცთა მონასტრისა, რომელშიც იყო სამოცდაათი მონაზონი. ევდოკიამ, მიღების შემდეგ ქრისტიანობისა, შეაბიჯა მონასტერში ქალთაში, რომელშიც იყო ოცდაათი მონაზონი 454 . ტრაიანემ დაიწყო მეფობა ოთხმოცდამეთექვსმეტე წელს შობიდან ქრისტესი. – უკანასკნელ წლებში მესამე საუკუნისა ღირსმა ანტონი დიდმა დაუდო საწყისი მეუდაბნოეობას; ბოლოს პირველი ნახევრისა მეოთხე საუკუნისა ღირსმა პახუმი დიდმა დააარსა ტავენისიოტის ზოგადსაცხოვრებლი უდაბნოში თებაიდისაში, ხოლო ღირსმა მაკარი დიდმა – საცხოვრებელი განმხოლოვებულთა ველურ უდაბნოში სკიტში, ახლოს ალექსანდრიასთან, რის გამოც ასეთმა საცხოვრებელმა მიიღო წოდება სკიტური, ხოლო მონასტრებმა მოწყობილებმა ამ ცხოვრებისათვის, მიიღეს წოდება სკიტები. წმინდა ბასილი დიდმა , მთავარეპისკოპოსმა კესარია კაბადოკიისამ, მცხოვრებმა მეორე ნახევარში მეოთხე საუკუნისამ, შეისწავლა სამონაზვნო ცხოვრება შორის ეგვიპტელი მონაზვნებისა; დაბრუნებული მამულში თავისაში, კაბადოკიაში, გაატარა იქ, უდაბნოში, მონაზვნური ცხოვრება შებიჯებამდე თავისი მსახურებაში ეკლესიისა, და დაწერა წესები მონაზონთათვის, რომლებიც შედეგად ნაწილობრივ მიღებულია ხელმძღვანელობისათვის, ხოლო ნაწილობრივ დარიგებისათვის მთელი აღმოსავლეთის ეკლესიისა. ასეთნაირად მონაზვნობა, დამალული არემარეებში ქალაქებისა და სოფლებისა, მეოთხე საუკუნეში, გადაადგილდა უმეტესად დაუსახლებელ უდაბნოში. იქ განვითარდა და გაყვავდა იგი, როგორც დამახასიათებელ თავისა ნიადაგზე. თუმც ქალაქებშიც, და შემოგარენებში ქალაქებისა, მონასტრები კიდეც დარჩნენ, და ხელახლა მოეწყობოდნენ ხოლმე. – ღირსი კასიანე, მთქმელი დადგენის შესახებ მონაზვნობისა ალექსანდრიაში წმინდა მახარებლის მიერ მარკოზისა, ურჩევს მძებნელთ ამაზე მეტად დაწვრილებითი ცნობებისა მიმართონ საეკლესიო ისტორიას. ეს ისტორია არ მოსულა ჩვენამდე, როგორც კიდეც ყველა თითქმის წერილობითი აქტები ეგვიპტისანი: ისინი გაანადგურეს მუჰამეტანელებმა მეშვიდე საუკუნეში, რომ მათ ჩაიდინეს კიდევაც სხვა დაქვემდებარებულ მათდამი ქრისტიანულ ქვეყნებში, მაგრამ ნაკლებ ხარისხში.
ერისკაცი . როგორი იყო მიზეზი გადასახლებისა მონაზვნობისა ადგილებში დაშორებულებში ქალაქებიდან და სოფლებიდან?
მონაზონი . ეს გადასახლება აღსრულდა იმავე ზუსტად დროს, როდესაც შეწყდა ღვაწლი მოწამეობრივი, და დაიწყეს მიღება ქრისტიანული რწმენისა უკვე არა მხოლოდ რჩეულებმა, არა განსაკუთრებული მოწოდებით, არა გადამწყვეტულობით დიდი უბედურებებისადმი და სიკვდილისა, არამედ ყველამ საერთოდ, როგორც რწმენა მსუფევი, მფარველურყოფილი და გავრცელებული ხელისუფლების მიერ. ქრისტიანობა გახდა საყოველთაო; მაგრამ მან ვერ შეინარჩუნა უწინდელი თვითუარყოფა. ქრისტიანებმა ქალაქებში და სოფლებში დაიწყეს მიცემა ბევრ საყოფაცხოვრებო საზრუნავებს, დაშვება საკუთარი თავის მიმართ ფუფუნებისა, ხორციელი სიამოვნებისა, მონაწილეობისა ეროვნულ გართობებში და სხვა შემწყნარებლობები, რომელთაც პირველი აღმსარებელნი რწმენისანი უცხოობდნენ, როგორც უარყოფას ქრისტესას სულში. უდაბნომ წარმოადგინა საკუთარი თავით ბუნებრივი თავშესაფარი და ნავსაყუდელი, აუღელვებელი საცდურებით, ქრისტიანებისათვის, მსურველთათვის შეენარჩუნებინათ და გაეღვივებინათ თავიანთ თავში ქრისტიანობა მთელი მისი ძალით. „უდაბნო, – ამბობს წმინდა ისააკ ასური, – სასარგებლოა უძლურთათვისაც, და ძლიერთათვისაც: პირველებში განშორებით ნივთიერისგან არ დაიშვება აინთოს და გამრავლდეს ვნებები, ხოლო მტკიცენი, როდესაც იქნებიან გარეშე ნივთიერისა, მაშინ აღწევენ ბრძოლას მზაკვარ სულებთან“ 455 . წმინდა ბასილი დიდი და დიმიტრი როსტოველი გამოხატავენ მიზეზს განდეგილობისა წმინდა გორდისა უდაბნოში ასე: „გორდი გაექცა ხმაურს ქალაქისას, შეძახილებს ფულის გადასახურდავებლებისას, განდიდებებს თავადურთას გაექცა, მსჯავრებს მსჯავრმდებელთას, გამყიდველებს, მყიდველებს, დამფიცავებს, მატყუარებს სამარცხვინოდ მოსაუბრებს, გაექცა თამაშებს და დამცინავებს და ხუმრობებს, მყოფებს ქალაქებში, თავად სუფთა სასმენელის მქონე, სუფთა თვალებისა, და უწინარეს ყოვლისა გულისა განწმენდილისა, შემძლებელისა ხედვისა ღვთისა, და მღირსებელი საღვთო გამოცხადებისა, და დიდს დაეწაფა საიდუმლოებებს, არა ადამიანთაგან არა ადამიანები არამედ დიდი მოიხვეჭა მასწავლებელი ჭეშმარიტებისა – სული“ 456 . გადასახლებიდან მონაზვნობისა უდაბნოში გაუჩნდა მას განსაკუთრებული შესამოსელი, მიზნით საბოლოო განცალკევებისა მისი ერისკაცთაგან. დროებში დევნისა სამღვდელონიც და მონაზვნებიც იყენებდნენ უმეტესად საერთო შესამოსელს: ეს ფარავდა მათ მნიშვნელოვან წილად მდევნელთაგან.
ერისკაცი . დიდებული სწავლება, რომელსაც ეღირსა წმინდა გორდი, – გამონაკლისი საკუთრებაა საკმაოდ ცოტასი. უახლეს დროებში ქრისტიანული რწმენა დამაკმაყოფილებლად და ზუსტად გადმოიცემა სემინარიებში, ხოლო უაღმატებულესი სწავლება მასზე სულიერ აკადემიებში.
მონაზონი . შორის სწავლებისა, გადმოცემულისა სულიერ სასწავლებლებში, და სწავლებისა, რომელიც გადმოიცემა ანდა უნდა ისწავლებოდეს მონასტრებში, არის უდიდესი განსხვავება, თუმც საგანი იმისა და მეორე სწავლებისა – ერთია: ქრისტიანობა. მხსნელმა სოფლისამ, გაგზავნისას თავისი წმინდა მოციქულთა საყოველთაო ქადაგებისათვის დაავალა მათ ესწავლებინათ ყველა ერისათვის „რწმენა“, ჭეშმარიტისა ღვთისა და „ცხოვრება“ მისი მცნებების მიხედვით. „წარვედით, – თქვა მან, – მოიმოწაფენით ყოველნი წარმართნი, და ნათელს სცემდით მათ სახელითა მამისაჲთა და ძისაჲთა და სულისა წმიდისაჲთა, და ასწავებდით მათ დამარხვად ყოველი, რაოდენი გამცენ თქუენ.“ ( მთ. 28:19-20 ). სწავლება „რწმენისადმი“ უნდა წინ უსწრებდეს „ნათლობას“; სწავლება „ცხოვრებისადმი“ მცნებების მიხედვით უნდა მოსდევდეს „ნათლობას“. პირველი სწავლება – თეორიულია, მეორე – პრაქტიკული. პირველზე თქვა წმინდა მოციქულმა პავლემ: „ვითარ-იგი არარაჲ დავაყენე უმჯობესი თქუენი რომელიმცა არა გითხარ და გასწავე თქუენ ერსა წინაშე და სახლსა შინა და უწამებდ ჰურიათა და წარმართთა ღმრთისა მიმართ სინანულსა და სარწმუნოებასა უფლისა მიმართ ჩუენისა იესუ ქრისტესა.“ ( საქ. 20:20-21 ); მეორეზე: „ქრისტე თქუენ შორის, სასოებაჲ იგი დიდებისაჲ, რომელსა ესე ჩუენ ვქადაგებთ, ვასწავებთ ყოველსა კაცსა და ვჰმოძღურით ყოველსა კაცსა ყოვლითა სიბრძნითა, რაჲთა წარუდგინოთ ყოველი კაცი სრული ქრისტე იესუჲს მიერ. ( კოლ. 1:27-28 ). ღვთისგან მოცემულია ორი სწავლება ღმერთზე: სწავლება სიტყვით, მიღებული რწმენით, და სწავლება ცხოვრებით, მიღებული საქმიანობით მცნებების მიხედვით სახარებისა. პირველი სწავლება შესაძლოა შედარდეს საძირკველს შენობისას, ხოლო მეორე თავად შენობას, აღმართულს ამ საძირკველზე. როგორც შეუძლებელია აშენება შენობისა გარეშე ფუნდამენტისა მისდამი, ისე მხოლოდ ფუნდამენტი არ გამოდგება არაფრად, თუკი არ იქნება მასზე აღმართული შენობა. „სარწმუნოებაჲ თჳნიერ საქმეთასა მკუდარ არს“ ( იაკ. 2:26 ).
წმინდა მოციქული პავლე გამოხატავს აუცილებლობას პირველი სწავლებისას ასე: „სარწმუნოებაჲ სამე სმენისაგან არს ხოლო სმენაჲ სიტყჳთა ღმრთისაჲთა ვითარ-მე ჰრწმენეს რომლისაჲ არა ისმინეს? ანუ ვითარ-მე ისმინონ თჳნიერ ქადაგებისა?“ ( რომ. 10:17, 14 )? აი საწყისი კატეხიზაციური სწავლებისა. შემბიჯებელს ქრისტიანობაში მოციქულები და მათი მემკვიდრენი გადმოსცემდნენ ძირითად სწავლებას ქრისტიანობისას ღმერთზე, ღმერთკაცზე, ადამიანზე, მნიშვნელობაზე მისა დროში, მნიშვნელობაზე მისი მარადისობაში, საიდუმლოებებზე, სამოთხისეულ ნეტარებაზე, ჯოჯოხეთურ სატანჯველებზე ( ებრ. 6:1-2 ), და სხვაზე, შემადგენელზე ძირითადი, დოგმატური ქრისტიანული სწავლებისა, რისდამიც თან დაერთვოდა თეორიული სწავლებაც ცხოვრების შესახებ მცნებების მიხედვით სახარებისა ( ებრ. 11, 12, 13 ). აი საწყისი დოგმატური და ზნეობრივი ღვთისმეტყველებისა ამ უაღმატებულესი, წმინდა მეცნიერებისა თვით დროიდან მოციქულთა დაიწყო წარმოშობამ ეკლესიაში ქრისტესაში ერეტიკულმა სწავლებებმა, ესე იგი, სწავლებებმა გამოცხადების შესახებ ღვთისა ტყუილის სახელის ადამიანური მეცნიერებიდან. განცხადებულ სწავლებაში ღვთისაში არაა ადგილი მსჯელობებისათვის ადამიანურებისა: იქ ალფადან ომეგამდე – ყველაფერი ღვთისაა. წმინდა მსოფლიო ეკლესია გულდასმით ცდილობდა შეენახა ჩაბარებული მისდამი შეუფასებელი სულიერი საგანძური – განცხადებული სწავლება ღვთისა: იგი ამხელდა თავის აშკარა მტრებს – კერპთაყვანისმცემლებს წარმართ ფილოსოფოსებს და იუდეველებს იცილებდა თავდასხმებს მათსას; იგი ამხელდა თავის შინაგან მტრებს – ერეტიკოსებს, უკუაგდებდა მათს სწავლებას, ამოანთხევდა მათ თავისი წიაღიდან აფრთხილებდა მათგან შვილებს თავისას. ამ მიზეზით, განმავლობაში დროისა, ღვთისმეტყველება იღებდა დიდ და დიდ სივრცეს. შესწავლისათვის მისი გაჩნდა საჭიროება სასწავლებლებში. უძველესი და უფართოესი სასწავლებელი იყო ალექსანდრიაში; განსაკუთრებით ყვაოდა იგი მეორე და მესამე საუკუნეებში შობიდან ქრისტესი. სწავლება, მებრძოლნი საღვთო სწავლებისადმი გამუდმებით მრავლდებოდა, წარმოშობდა სხვადასხვა ფორმებში: აუცილებლობას სასწავლებლებისას, სისტემური ორგანიზაცია მათი, ხდებოდა გამუდმებით შეგრძნებითი. დასავლეთმა, გადადრეკილმა აღმოსავლეთისაგან ჩავარდნით ერესში, მიიღო განათლებულობა და ცხოვრება წარმართულნი: ამ დროიდან სწავლება მტრული მართლმადიდებელი ეკლესიისადმი, სწავლებანი ძალიან მზაკვრულადშეზავებულნი, ძალიან თავხედნი, მახინჯნი, ღვთისმგმობნი გამრავლდა უსასრულობამდე. სულიერი სასწავლებელნი გახდნენ არსებითი საჭიროებანი მართლმადიდებელი ეკლესიისათვის, როგორც სუნთქვა ცხოვრებისა. განსაჯეთ თავად: უნდა წარმოიდგინოს ნათლად მართლმადიდებელმა ქრისტიანმა განსაკუთრებით იმან, ვინც ემზადება იყოს მღვდელი, ჭეშმარიტი სწავლებაც მართლმადიდებლური ეკლესიისა, და მთელი გამარჯვებამოსილი ბრძოლა მისი ფარული და აშკარა მტრებით, დაფარულებითა და განცხადებულებით, ბრძოლა, გაგრძელებული 18 საუკუნე, გაღვივებული მეტად და მეტად. საჭიროა გადმოცემა გზააბნეულობისა არიოზისაც მაკედონისაც, ნესტორისაც ევტიქისაც, ხატთმებრძოლთაც, პაპისტებისაც, პროტესტანტიზმისაც აურაცხელი მათი განშტოებებით, დაგვირგვინებულით ათეიზმით და უახლესი ფილოსოფიით; საჭიროა გადმოცემა დამაკმაყოფილებელი უკუგდებისა ყველა ამ სწავლებათა შესწავლა ღვთისმეტყველებისა მოითხოვდა მოკლე დროს პირველ დროებში ქრისტიანობისა, – იგი მოითხოვს ახლაც დროს განგრძობადს; უწინ შესაძლებელი იყო შესწავლება სწავლებებში, წარმოთქმულში ტაძარში ღვთისაში, – საჭიროა ახლა სისტემატური სწავლება განმავლობაში რამდენიმე წლისა. მოტანა ამ შესწავლისა, სრულ მის მოცულობაში, – აი მიზანი ჩვენი სულიერი სემინარიებისა და აკადემიებისა: ისინი დაასწავლიან შემეცნებას ქრისტიანობაზე საფუძვლიანს, საშესავლოს, როგორც უწოდა მათ ღირსმა მარკოზ მოღვაწემ 457 , ასწავლიან მათ ახალგაზრდობას, ჯერ კიდევ არ შემბიჯებელთ საზოგადოებრივ მსახურებაში, მომზადებულს მისდამი მხოლოდ თეორიულად, არანაცნობს შემეცნებებთან, მონიჭებულთან გამოცდილების მეშვეობით ცხოვრებისა. თეორიულ შემეცნებებზე რწმენის შესახებ უნდა იყოს დაშენებული შემეცნებები ქმედითნი, ცოცხალნი, მადლისმიერნი. მოსაპოვებლად ამ შემეცნებისა მოცემულია მიწიერი ცხოვრება ადამიანისათვის. ქრისტიანი, მცხოვრები შორის ერისა მცნებების მიხედვით სახარებისა, აუცილებლად გამდიდრდება შემეცნებებით არა მხოლოდ გამოცდილებითნით, არამედ კიდეც მადლისმიერნითაც განსაზღვრული ხარისხით. შეუდარებლად მეტად უნდა გამდიდრდეს მისით ის, ვინც დატოვა რა ყველა მიწიერი საზრუნავი, გამოიყენებს მთელს დროს თავისას, მთელს ძალებს სხეულისას და სულისას ღვთის სათნოყოფისათვის, ესე იგი, მონაზონი. სწორედ იგია წოდებული სახარებაში „მქონედ“ მცნებათა უფლისათა, იმიტომ რომ მცნებები უფლისანი შეადგენენ მთელ ქონებას მისსას. „რომელსა აქუნდენ მცნებანი ჩემნი – თქვა მხსნელმა სოფლისამ, – და დაიმარხნეს იგინი, იგი არს, რომელსა უყუარ მე. ხოლო რომელსა უყუარდე მე, საყუარელ იყოს მამისა ჩემისა მიერ და მეცა შევიყუარო იგი და გამოუცხადო მას თავი ჩემი“ ( ინ. 14:21 ). ამ მიზეზით უგულმოდგინესი ქრისტიანები ყველა საუკუნისა, ასრულებდნენ რა განათლებას თავიანთსას სასწავლებლებში, შედიოდნენ და აქამდე შედიან მონაზვნობაში მოსახვეჭად იმ განათლებისა, რომელიც მოიხვეჭება მონაზვნობით. ვინ იყვნენ დიდი მასწავლებლები ეკლესიისანი ყველა დროისანი? მონაზვნები. ვინ განმარტა წვრილმანებამდე მისი სწავლება, ვინ შეინარჩუნა მისი გადმოცემა შთამომავლობისათვის, ვინ ამხილა და გათელა ერესები? – მონაზვნებმა. ვინ აღბეჭდა თავისი სისხლით მართლმადიდებლური აღმსარებლობა რწმენისა? – მონაზვნებმა. ეს ძალზედ ბუნებრივია. ქრისტიანები, მცხოვრებნი შორის ერისა, შემოხლართულნი კავშირებით მისით, დაკავებულნი სხვადასხვაგვარი საზრუნავებით, ნებაყოფლობითნით და უნებლიეებით ვერ შეძლებენ გამოყონ ბევრი დრო, ვერ შეძლებენ მიუძღვნან მთელი სიყვარული თავიანთი ღმერთს. „უქორწინებელი იგი ზრუნავს უფლისასა, ვითარ-ძი სათნო-ეყოს უფალსა, ხოლო ქორწინებული ზრუნავს სოფლისასა,“ ( 1კორ. 7:32-33 ). ქროწინებული ვერ შეძლებს გამუდმებით და გაძლიერებულად მიეწებოს უფალს ლოცვით, განშორებულს ყველაფერი მიწიერისაგან, და შეერთდეს „ერთ სულ“ად ( 1კორ.6:17 ), როგორც ეს შესაძლებელია და თვისობრივი მონაზვნისათვის. პირადი წარმატებისათვის ქრისტიანულისა არაა საჭიროება სწავლულობაში ადამიანურში, საჭიროში მოძღვართათვის ეკლესიისა: ბევრმა წერა კითხვის უცოდინარმა ქრისტიანმა, სხვათა შორის ღირსმა ანტონი დიდმაც , შეაბიჯეს მონაზვნობაში, მიაღწიეს ქრისტიანულ სრულყოფილებას, ჩაღვრიდნენ ნათელს სულიერს თანამედროვეებში მაგალითით, ბაგისმიერი სწავლებით, მადლისმიერი ბოძებებით თავიანთით. „ვინ, ამბობს წმინდა იოანე კიბისაღმწერელი , შორის ერისკაცთა იყო სასწაულთმოქმედი? ვინ აღადგენდა მკვდრებს? ვინ განდევნიდა ეშმაკებს? ვერავინ; ყველა ეს – მონაზვნების პატივია, რომელთაც სოფელი დატევნას ვერ შეძლებს“ 458 .
ერისკაცი . არა ყველა მონაზონი აღწევს ასეთ დიდ მდგომარეობას, არა ყველა აღასრულებს თავის დანიშნულებას. აღასრულებენ მას იშვიათნი.
მონაზონი . ის მონაზვნები, რომლებიც ატარებენ ცხოვრებას წესების მიხედვით მონაზვნურისა, აუცილებლად იხვეჭენ მადლს აღთქმის მიხედვით ღვთისა. აღთქმა ღვთისა არ შეიძლება არ აღსრულდეს, თავად თვისების მიხედვით სიტყვისა ღვთისა და მცნებებისა სახარებისა, თვისებისა გადასცეს მოქმედთ თავიანთსას სული ღვთისა. საწინააღმდეგოდ ამისა, მონაზვნები, არად ჩამგდებნი ღვთის მიერ მოცემული დადგენილებებისა მონაზვნობისათვის, გამტარებელნი ცხოვრებისა თვითნებურისა, გაფანტულისა, ავხორცულისა და ამასოფლისმოყვარულისა, გარეშე რჩებიან სულიერი წარმატებისა. მსგავსი აღესრულება ყველა ქრისტიანთან. ისინი ქრისტიანთაგან, რომლებიც ატარებენ ცხოვრებას ქრისტიანულს, გადარჩებიან, ხოლო ისინი, რომლებიც, წოდებულნი ქრისტიანებად, ატარებენ ცხოვრებას წარმართულს, იღუპებიან. უწინ იყო გაცილებით მეტი წმინდანი შორის მონაზვნებისა და გადარჩენილთა შორის ქრისტიანთა, ვიდრე ახლა. მიზეზი ამისა – საერთო დასუსტება რწმენაში და ზნეობრიობაში. მაგრამ ახლაც არის ჭეშმარიტი მონაზვნები და ჭეშმარიტნი ქრისტიანები. გიმეორებთ თქვენ: არიან მონაზვნები, უღირსნი თავიანთი სახელისა და წოდებისა; მაგრამ ეს – ბოროტად გამოყენებაა დადგენილებისა ღვთისა. დადგენილება ღვთისა არ წყვეტს იყოს დადგენილებად ღვთისად, მიუხედავად ავად გამოყენებაზე მისით ადამიანების მიერ. ასე ქრისტიანობაც არ რჩება გარეშე თავისი დიდი ღირსებისა იმ მიზეზით, რომ ზოგიერთი ანდა ბევრიც ქრისტიანები ატარებენ ცხოვრებას საწინააღმდეგოს სწავლებისა ქრისტესას. როგორც ქრისტიანობაზე, ისე მონაზვნობაზეც უნდა იმსჯელო ჭეშმარიტი ქრისტიანებით და მონაზვნებით. ეს არაა ადვილი: ღვთისმოსაობა და სათნოება როგორც მთლიანბრძენნი ქალწულნი, ყოველთვის საფარველ ქვეშ არიან კელიისაც და უცნობობისა, როგორც თითქოს საფარველქვეშ ქსოვილებისა; საწინააღმდეგოდ ამისა მეძავნი ცდილობენ ნახევრადშიშვლები წარმოჩნდნენ სასირცხვილოდ. ხშირად მაღალი ცხოვრება მონაზვნისა იხსნება მხოლოდ აღსასრულისას მისი ანდა შემდეგ აღსრულებისა. ხშირად მონაზონს, ზიარს მადლისას ღვთისა, ავსებს სოფელი ავსიტყვაობით და ცილისწამებით სიძულვილის გამო სოფლისა სულისადმი ღვთისა ( ინ. 15:18-19 ). თავად წარმატებას აქვს სხვადასხვა ხარისხი: იმიტომ რომ, როგორც უკვე ნათქვამია ზემოთ, მონაზვნური განმარტოება, მყოფი სასარგებლო ძლიერთათვის ქრისტიანთაგან ერთი მიმართებით, სასარგებლოა უძლურთათვისაც მეორე მიზეზით. ცხადია, რიცხვი მეორეთა ყოველთვის იყო მეტი, ვიდრე რიცხვი პირველთა.
ერისკაცი . შემდგომად ყველაფრისა ნათქვამისა თქვენ მიერ, ხდება აუცილებელნი განსაზღვრული განმარტებანი და დასტურნი, რომ მონაზვნობა არის დადგენილება ღვთისა. ნათქვამს თქვენ მიერ უკვე მივყავართ ასეთ დასკვნამდე მნიშვნელოვან ხარისხში.
მონაზონი . მხსნელმა სოფლისამ უჩვენა ორი გზა, ორი სახე ცხოვრებისა მორწმუნეთათვის მასში: გზა ანდა ცხოვრება, მომტანი „ხსნისა“, და გზა ანდა ცხოვრება, მომტანი „სრულყოფილებისა“. უკანასკნელ გზასა და ცხოვრებას უფალმა უწოდა „გაყოლა თავისი“, ისე რომ ისინი ემსახურებიან უზუსტეს გამოხატულებას სწავლებისას, გადმოცემულს უფლის მიერ, და შეძლებისდაგვარ მიბაძვას იმ სახისადმი ცხოვრებისა, რომელსაც ატარებდა უფალი დროს თავისი მიწიერი მოგზაურობისა. პირობა ხსნისა მდგომარეობს რწმენაში ქრისტესი ( ინ. 3:36, 17:3 ), ცხოვრებაში მცნებების მიხედვით ღვთისა ( მთ. 19:17 ; მკ, 10:19 ), და მკურნალობაში სინანულით უკმარისობებისა აღსრულებისა მცნებათა ( ლკ. 13:3, 5 ): მაშასადამე ხსნა მოცემულია, და იგი შესაძლებელი, ყველასათვის, მოვალეობისას და მსახურებებისას შორის ერისა, არა საწინააღმდეგოსი რჯულისადმი ღვთისა. მიდევნისადმი უფლისადმი ზოგნი იყვნენ მოწოდებულნი თავად ღვთისაგან, როგორც მოციქულები მაგრამ საერთოდ მიდევნა უფლისადმი მინდობილია უფლისაგან ნებას ყოველისას 459 , რაც აშკარაა ყველა ადგილიდან სახარებისა, სადაც უფალი ამბობს ამ საგანზე. „რომელსა ჰნებავს შემოდგომად ჩემდა,“ ( მთ. 16:24 ), „უკუეთუ გნებავს, რაჲთა სრულ იყო“ ( მთ. 19:21 ), „რომელი მოვალს ჩემდა“ ( ლკ. 14:26 ), ამბობს უფალი საწყისში საკითხავისა „გაყოლაზე“ და ქრისტიანულ „სრულყოფილებაზე“. მიღება საკუთარ თავზე ცხოვრებისა დამოკიდებულია ნებაზე; მაგრამ პირობა ცხოვრებისათვის დაწესებულია უკვე უფლისაგან; გარდა შენარჩუნებისა ამ პირობისა გაყოლა უფლისა ვერ შესაძლებელია აღესრულოს. პირობა გაყოლისა, ანდა გზისა და ცხოვრებისა, მიმყვანისა სრულყოფილებამდე, უფალმა გამოხატა ასე: “ რომელსა ჰნებავს შემოდგომად ჩემდა უვარ-ყავნ თავი თჳსი და აღიღენ ჯუარი თჳსი და შემომიდეგინ მე“ ( მთ. 16:24 ). „უკუეთუ გნებავს, რაჲთა სრულ იყო წარვედ და განყიდე მონაგები შენი და მიეც გლახაკთა და გაქუნდეს საუნჯე ცათა შინა და მოვედ და შემომიდეგ მე“ ( მთ. 19:21 ), „აღიღენ ჯუარი“ ( მკ. 10:21 ). „ რომელი მოვალს ჩემდა და არა მოიძულოს მამაჲ თჳსი და დედაჲ თჳსი და ცოლი და შვილნი და ძმანი და დანი და მერმე კუალად სულიცა თჳსი, ვერ ჴელ-ეწიფების მოწაფე ყოფად ჩემდა და რომელმან არა აღიღოს ჯუარი თჳსი და შემომიდგეს მე ვერ ჴელ-ეწიფების მოწაფე ყოფად ჩემდა... რომელმან არა იჯმნეს ყოვლისაგან მონაგებისა თჳსისა ვერ ჴელ-ეწიფების მოწაფე ყოფად ჩემდა ( ლკ. 14:26-27,33 ). აქ დაწესებულნია ზუსტად ის პირობები, რომელთაგანაც შედგებიან არსებითი აღთქმანი მონაზვნობისანი; მონაზვნობა, როგორც ჩვენ ვთქვით, საწყისში თავისაში იყო არა რამე სხვა, თუ არა განმარტოვებული, დაშორებული ხმაურისაგან ცხოვრება ქრისტიანთა, მისწრაფებულთა ქრისტიანული სრულყოფილებისადმი. ქრისტიანები მრავალრიცხოვანი და მდიდარი ალექსანდრიისანი განშორდნენ გარეუბნებში ქალაქისა დარიგების თანახმად წმინდა მახარებლისა მარკოზისა; იგივე ზუსტად დამოძღვრას იძლევა წმინდა მოციქული პავლე ყველა ქრისტიანისათვის, მსურველთათვის შეაბიჯონ უმჭიდროეს ურთიერთობაში ღმერთთნ „რამეთუ თქუენ – ამბობს იგი, – ტაძარნი ღმრთისა ცხოველისანი ხართ, ვითარცა თქუა ღმერთმან: დავიმკჳდრო და ვიქცეოდი მათ შორის, და ვიყო მათა ღმერთ და იგინი იყვნენ ჩემდა ერად. ამისთჳს გამოვედით შორის მათსა და გამოეშორენით, იტყჳს უფალი, და არა-წმიდასა ნუ შეეხებით, და მე შეგიწყნარნე თქუენ. და ვიყო მე თქუენდა მამა, და თქუენ იყვნეთ ჩემდა ძეებ და ასულებ, იტყჳს უფალი ყოვლისა მპყრობელი ( 2კორ. 6:16-18 ). წმინდა იოანე კიბისაღმწერელი აკუთვნებს ამ მოწოდებას ზუსტად მონაზვნებს 460 . ზემოთმოყვანილნი სიტყვები უფლისანი ზუსტად ასე იგებოდა პირველ ეკლესიაში, როგორც ისინი ახსნილნია აქ. წმინდა ათანასე დიდმა ცხოვრების აღწერაში ღირსი ანტონი დიდისა ამბობს, რომ ანტონი, მყოფი ყრმა, შევიდა ეკლესიაში ლოცვისათვის. იმ დღეს იკითხებოდა სახარება მათესაგან ( მთ. 19 ) მდიდარ ადამიანზე, შემკითხველზე უფლისადმი ხსნის შესახებ და სრულყოფილებაზე. როდესაც წაკითხული იყო ზემოთმოყვანილი სიტყვები: „უკუეთუ გნებავს, რაჲთა სრულ იყო წადი და განყიდე მონაგები შენი“ და სხვა, ანტონიმ, რომელსაც სულში ჰქონდა შეკითხვა იმაზე, როგორი სახე ცხოვრებისა აერჩია მას, შეიგრძნო განსაკუთრებული თანაგრძნობა ამ სიტყვებისადმი, მიიჩნია, რომ თავად უფალმა უთხრა ისინი მას, ამიტომ დაუყოვნებლივ გაყიდა თავისი ქონება, და შეაბიჯა მონაზვნობაში 461 . ეს სიტყვები უფლისა ახლაც მიიჩნევა წმინდა ეკლესიის მიერ ძირითადად მონაზვნობისადმი, ყოველთვის იკითხება აღკვეცისას მონაზვნობაში 462 . – განთავსება მონაზვნობისა შორს დასახლებებისაგან, უდაბნოებში, აღსრულდა გამოცხადებით და დავალებით ღვთისათი. ღირსი ანტონი დიდი მოწოდებულია ღვთისაგან ცხოვრებისადმი ღრმა უდაბნოში; ღირს მაკარი დიდს დაავალა ანგელოზმა განთავსებულიყო უდაბნოში სკიტისაში 463 , ღირს პახუმი დიდს დაავალა ასევე ანგელოზმა დაეარსებინა უდაბნოში მონაზვნური საზოგადოება, და გადასცა წერილობითი წესები ცხოვრებისათვის მონაზონთა 464 . ნახსენებნი ღირსნი იყვნენ კაცები, აღვსებულნი წმინდით სულით, მყოფნი გამუდმებით ურთიერთობაში ღმერთთან, მსახურნი მონაზვნობისათვის „სიტყვით“ ღვთისათი, როგორც ემსახურებოდა მათ მოსე ისრაელიანებს. წმინდა სული გამუდმებით, განმავლობაში ყველა საუკუნისა ქრისტიანობისა, ანათებდა მონაზვნობაში. სწავლება წმინდისა სულისა, სწავლება ქრისტესი, სწავლება ღვთისა მონაზვნობაზე ამ მეცნიერებაზე მეცნიერებათა შორის 465 , როგორც გამოხატავენ წმინდა მამები ამ ღვთიურ მეცნიერებაზე, გადმოცემულია ღირსი მონაზვნების მიერ მთელი სიცხადით და სისრულით მათს ღვთივშთაგონებულ წერილებში. ყველა ისინი მოწმობენ, რომ დადგენილება მონაზვნობისა, ამ ზებუნებრივი ცხოვრებისა, არაფრით არაა საქმე ადამიანური: იგი – საქმეა საღვთო. იგი, მყოფი ზებუნებრივად, არ შეიძლება იყოს საქმედ ადამიანისად, არ შეიძლება არ იყოს საქმედ ღვთისად.
ერისკაცი . ზოგიერთნი მიიჩნევენ, რომ საწყისი მიზეზი მონაზვნობისა იყო დევნები, აღმართულნი კერპთაყვანისმცემლების მიერ ქრისტიანებზე პირველ სამ საუკუნეში ცხოვრებისა ქრისტიანობისა.
მონაზონი . ყოველთვის მცდარად მსჯელობს კაცების მიმართ სულიერთა ხორცის ზრახვა. სულიერ კაცებს, როგორებიც იყვნენ მონაზვნები პირველი საუკუნეებისანი, სწყუროდათ მოწამეობა, და ბევრნი მათგანნი გვირგვინდებოდა გვირგვინით მოწამეობისა, როგორიც არიან ღირსმოწამენი იონიკი 466 , იულიანე 467 , ღირსმოწამენი ქალნი ევდოკია 468 , ევგენია 469 , თებრონია 470 , და სხვანი. ნახსენები ზემოთ წმინდა მეუდებნოე გორდი, როდესაც გაცხადდა ღვაწლი სამოწამეოდ კესარია კაბადოკიისაში, მოვიდა ამ ქალაქში დროს საყოველთაო დღესასწაულისა, ამხილა გზააბნეულობა კერპთმსახურებისა, აღიარა ქრისტე, და აღბეჭდა აღმსარებლობა მოწამეობრივი სიკვდილით. როდესაც იყო აღმართული სასტიკი დევნა ქრისტიანებისადმი იმპერატორის მიერ დიოკლეტიანესი, ღირსმა ანტონი დიდი იყო უკვე მონაზონი და მეუდაბნოე. გაიგო რა რომ ქრისტიანებს ეწევათ ტანჯვები და სასჯელები აღსარებისათვის ქრისტესი, ანტონი მიატოვებს ბუნაგს და უდაბნოს, ისწრაფის ალექსანდრიაში, უერთდება მოწამეებს, საჯაროდ აღიარებს ქრისტეს, თვით საქმით ამტკიცებს სურვილს მოწამეობისას. ღირსი, ამბობს მწერალი ცხოვრებისა მისი, ზუსტად გახდა მოწამე სიყვარულის გამო თავისი და სურვილისა: თუმც მას კიდეც სურდა ვნებულიყო სახელისათვის უფლისა, მაგრამ მოწამეობა არ იყო მიცემული მისდამი უფლისაგან“. უკვე უფალი ცვლიდა მკას სიწმინდისას, რომელსაც უხვად აღასრულებდნენ მოწამენი, აღმსარებელნი მისი წინაშე კერპთაყვანისმცემელთა, სხვა უხვი მკით, რომელიც უნდა შეესრულებინათ მონაზვნებს ასპარეზზე სხვა მოწამეობისა. წამებები როგორც კი წყდებოდა, და სისხლი ქრისტიანული როგორც კი წყვეტდა დენას ქალაქის მოედნებზე და სანახაობებზე, რომ ათასობით ქრისტიანი გადასახლდა ველურ უდაბნოებში, რათა იქ ჯვარს ეცვათ სხეული თავიანთი „ვნებითურთ და გულის თქუმით“ ( გალ. 5:24 ), რათა ეღიარებინათ ქრისტე წინაშე პირისა თავად სოფლისმპყრობელთა მთავრობათა და ხელმწიფებათა ბოროტებისათა ( ეფ. 6:12 ). მიზეზად განშორებისა უდაბნოში ღირსი პავლე თებელისა იყო სურვილი თავიდან აცილებისა ბოროტგანზრახულობაზე სიცოცხლისადმი მისი დროს დევნისა, აღმართულისა იმპერატორის მიერ დეკიუსისა. შესაძლოა, კიდეც კიდევ ზოგიერთნი განმარტოვდნენ უდაბნოში იმავე მიზეზებით. სხვები განმარტოვდნენ უდაბნოში შედეგად სხვა გარემოებებისა. მაგრამ ეს – კერძო შემთხვევებია რომლის მიხედვითაც არ უნდა დავასკვნათ საერთოდ საწყისის შესახებ მონაზვნობისა. საწყისი მიზეზი მონაზვნობისა – არაა უძლურება ადამიანური – ძალაა სწავლებისა ქრისტესი. ღირსი იოანე კოლოვი, შემადგენელი ცხოვრებისა ღირსი პაისი დიდისა, წინასიტყვაობაში ამ ცხოვრების აღწერისა ამბობს: „მარადიული ზეციური სიკეთეები აღძრავენ იმათში, ვინც ეიმედებიან მიიღონ ისინი, უსაზღვრო სურვილს თავისადმი, ანაყრებენ გულს ამ მსურველთას როგორიღაც დაუნაყრებელი საღვთო სიტკბოებით, აიძულებენ მათ ყოველთვის ახსოვდეთ იქაური ნეტარება, საზღაური შრომათათვის, ნათელი მოღვაწეთა, და ახალისებენ საიდუმლო სწრაფვისადმი თავისადმი, რომ ისინი არა მხოლოდ არაფრად აგდებენ დროებითსა და ამაოს, არამედ კიდეც არ ინდობენ თავიანთ სიცოცხლეს, ჰნებავთ რა სიტყვის მიხედვით სახარებისა, დადონ ქრისტეს გამო თავიანთი საყვარელი სული. მათ უყვართ სიკვდილი ქრისტესათვის მეტად ყველა სიამოვნებებზე და ხიბლზე. მაგრამ როგორც ახლა არაა მდევნელნი, და ნანატრი სიკვდილი არ მოიპოვება სწრაფად, ამიტომ ისინი ცდილობენ იტვირთონ იგი სხვა სახით, დადგენით თავიანთი თავისათვის განგრძობითი და ძალდატანებითი მოკვდინება საკუთარი თავისა. ისინი ყოველდღიურად ითმენენ ათასობით სნეულებებს მარხვისას. მოღვაწეობით სხვადასხვაგვარად ბრძოლით უხილავ ეშმაკებთან, გამუდმებით დაძალებით ბუნებისადმი თავიანთისა, შემოსილნი სხეულებით, შეწინააღმდეგებით უხორცო მტრებისადმი 471 .
ერისკაცი . თქვენ ადარებთ ღვაწლს მონაზვნობისას ღვაწლებთან მოწამეობისებთან.
მონაზონი . ეს – ერთი და იგივე ღვაწლია, სხვადასხვა სახეში. მოწამეობაც და მონაზვნობაც დაფუძნებული არიან ერთი და იგივე გამონათქვამებზე სახარებისაზე; ესეცა და მეორეც სრულადაც არ გამოგონილია ადამიანების მიერ, არამედ ნაჩუქარია კაცობრიობისათვის უფლის მიერ; ერთიცა და მეორეც სხვაგვარად არ შესაძლებელია იყოს აღსრულებული, თუ არა ყოვლადძლიერი დახმარებით ღვთისათი, მოქმედებით საღვთო მადლისა. ამაში დარწმუნდებით, თუკი წაიკითხავთ ცხოვრებას ღირსთა ანტონი დიდისა , მაკარი დიდისა , თეოდორე სტუდიელისა, მარიამ ეგვიპტელისა, იოანე მრავალვნებულისა, ნიკონი სუხოისა და სხვა მონაზონთა, რომელთა ღვაწლიც და ტანჯვაც იყო ზებუნებრივნი. წმინდა სვიმონი, ახალი ღვთისმეტყველი ამბობს თავის მოძღვარზე, სვიმონ მოკრძალებულზე , მონაზონზე სტუდიის მონასტრისაზე, რომ იგი მწუხარებებით და ტანჯვებით ხორციელებით მიემსგავსა მრავალ მოწამეს 472 .
ერისკაცი . ამიხსენით მამაო ჩემო, როგორი მნიშვნელობა აქვს უქორწინებელ ცხოვრებას და უპოვარებას სამონაზვნო ღვაწლში? ეს ბნელია მცხოვრებისათვის შორის ერისა, მშრომელისა საზოგადოებრივი სარგებლისათვის, გამცემისა უხვად მოწყალებისა და აღმასრულებლისა ბევრი კეთილი საქმისა, მითითებულისა და მოწონებულისა სახარების მიერ. უკმარისებისას განმარტებისა სამონაზვნო ცხოვრება წარმოიდგინება ცხოვრებად უსაქმურად, გარეშე დარჩენილად მოღვაწწეობისა და სარგებლისა.
მონაზონი . ნახსენები თქვენ მიერ საქმიანობა ერისკაცთა, შემდგარი აღსრულებისაგან სახარებისეული მცნებებისა ქმედებების მეშვეობით სხეულისა, აუცილებელია „გადარჩენისათვის“, არასაკმარისია „სრულყოფილებისათვის“. არაფერი არ უშლის ხელს დაკავებულობას ასეთი საქმიანობებისათვის შორის საზრუნავებისა და ვალდებულებებისა ერისა. თვით მიწიერი წარმატებაც იძლევა შესაძლებლობას აკეთო მეტი კეთილი საქმეები: ასე მდიდარს შეუძლია მეტად დაეხმაროს ღატაკ ძმებს მოწყალებით, ხოლო დიებულს შეუძლია დაეხმაროს მათ დაცვით ძალადობისაგან, შუამდგომლობით სასამართლოებზე. ამ საქმიანობისას საჭიროა თავის დაცვა მოქმედებისაგან საკუთარი თავისაგან 473 , როგორც მოქმედებდა ნახსენები, სახარებაში ფარისეველი ( ლკ. 18 ), რომელიც ზუსტადაც აკეთებდა ბევრ კეთილ საქმეებს, მაგრამ არასწორი შეხედულებით თავის საქმიანობაზე. ამისგან იგი ჩავარდა არასწორ წარმოდგენაში საკუთარ თავზე და მოყვასზე; კეთილი საქმიანობა მისი გახდა არასათნო ღვთისათვის. მოციქული ამბობს, რომ აღმასრულებელნი კეთილი საქმეებისა უნდა აღასრულებდნენ მათ, „ვითარცა კეთილი მნენი მრავალ-ფერისა მის ნიჭისა ღმრთისანი“ ( 1პეტ. 4:10 ). მდიდარი დაე გასცემდეს მოწყალებას ქონებიდან, არა როგორც თავისიდან, არამედ როგორც მინდობილისაგან მისდამი ღვთისაგან. დიდებული დაე კეთილს უყოფს დიდი მდგომარეობიდან, არა როგორც საკუთარისაგან არამედ როგორც მონიჭებულისაგან მისდამი ღვთის მიერ. მაშინ შეხედულება ზიზღისა საქმიანობაზე მოყვასისა, თუმც იგი ყოფილიყოს არასაკმარისი, განადგურდება; მაშინ დაიწყება გამომჟღავნებას სინდისში შეკითხვისა საკუთარი საქმიანობის შესახებ, როგორც ეს იყო მართალ იობთან ( იობ. 1:5 ), აკმაყოფილებს კი იგი მოთხოვნებს ღვთისას? არაა კი მასში დიდი ანდა ნაკლები უკმარისობები? მაშინ ცოტ-ცოტათი დაიწყება წარმოშობა წარმოდგენისა ცხოვრების შესახებ მეტად სრულყოფილზე. დამეთანხმეთ, რომ სამონაზვნო ცხოვრება წარმოუდგებათ მოკლებულად საქმიანობისა და სარგებლისა სწორედ მათ, ვინც დიდად, ესე იგი, მცდარად, აფასებენ თავიანთ საქმიანობას. სწორი ქრისტიანული საქმიანობის ნიშანია – სიმდაბლე: სიამაყე და თვითწარმოდგენა – ზუსტი ნიშანია არასწორი საქმიანობისა, მითითების მიხედვით თავად უფლისა. წარმოთქმული თქვენ მიერ აზრით ცხადდება არცოდნა ქრისტიანობისა, უკუღმართი, გამრუდებული გაგებულისა. ქრისტიანული სრულყოფილება წარმოადგინა თავად ღმერთკაცმა რჩეული მოწაფეებისათვის თავისი. სრულყოფილება იწყება იქ, სადაც კეთილი საქმეები, მიწერილი ერისკაცებისადმი, მიაღწევენ სრულ სისრულეს თავისას. შეისწავლეთ ქრისტიანობა, გაიგებთ, რაში მდგომარეობს სრულყოფილება მისი, – და თქვენ მიხვდებით მნიშვნელობას მონაზვნობისას, გაიგებთ სრულ უაზრობას ღვთისმგმობი დადანაშაულებისა უსაქმურობაში იმ ხალხისა, რომლებიც ისწრაფიან აღსრულებისათვის უაღმატებულესი ანდერძისა სახარებისა, მიუწვდომელისა ერისკაცთა მიერ. ჩამფლავნი საყვედურებით და გმობებით მონაზვნობისა აუცილებლობით გმობენ კიდეც თავად დადგენილებას ქრისტიანული სრულყოფილებისას უფლის მიერ.
ერისკაცი. . თანახმა ვარ, თანახმა ვარ! გაშალეთ ჩემთვის ნათლად მნიშვნელობა უპოვარებისა და უქორწინებელი ცხოვრებისა გზაზე ქრისტიანული სრულყოფილებისა.
მონაზონი . მნიშვნელობა მათი – არაჩვეულებრივი დიდი მნიშვნელობისაა. შევეცდები ძალების მიხედვით ჩემთა გავხადო იგი გასაგები თქვენთვის. ის, ვინც გასცა ქონება ღატაკებისათვის იმისთვის, რომ გაეწია სრული მორჩილება მხსნელისადმი, და მთლად გაყოლოდა მას, ვინც თავად გახდა ღატაკი, რათა დაემორჩილებინა თავი უკმარისობებისათვის, შეერთებულთან სიღარიბესთან და უხვად მომნიჭებელთან სიმდაბლისა, ანადგურებს ამ ქმედებით მთელ იმედს თავისას ამა სოფელზე, თავს უყრის მას ღმერთში. გული მისი მიწიდან გადასახლდება ზეცაში ( მთ. 6:21 ), – და იგი იწყებს სვლას ზემოთ წყალთა ცხოვრებისეული ზღვისა, შეკავებული რწმენის მიერ. საზრუნავი მისი დადებულია უფალზე, რომელიც, დავალებით უახლოესთა მოწაფეთათვის თავისისა გაცემისა ქონებისა ( ლკ. 12:33 ) და გადადებისა ზრუნვისა მისაღებად ხორციელი საჭიროებებისა, აღგვითქვა, რომ მძებნელისათვის „სასუფევლისა ღვთისა და სიმართლისა მისი“ ყველა ეს მოთხოვნილებები „მოეცემათ“ განგებულებით ზეციერი მამისა ( მთ. 6:33 ). დაიშვება მსახურთათვის ღვთისა სხვადასხვა მწუხარებები, რომლის დროსაც განგებულება ღვთისა მათზე როგორც თითქოს იმალება, და მოქმედება სოფლისა იღებს განსაკუთრებულ ძალას: მაგრამ ეს აუცილებელია სასწავლებლად მათისა ცოცხალი რწმენისადმი ღმერთში, რომელიც გამოცდილებების მიერ განუწყვეტლივ იზრდება და მტკიცდება. გამოცდილებები ამხელენ მცხოვრებს დაცემულ ბუნებაში ურწმუნოებას; ისინი ამხელენ მცხოვრებს დაცემულ ბუნებაში განდგომილებას და უარყოფას ღვთისას: იმიტომ რომ გული, მცირედ დასუსტებისას ზედამხედველობისა მისდამი, სამწუხარო სიბრმავით მიიქანება დაადოს მოიმედეობა საკუთარ თავზე, ამა სოფელზე, ნივთიერზე, და განდგეს მოიმედეობისაგან ღმერთზე ( მთ. 14:22, 33 ). ჩანს, ამ მოკლე განმარტებიდან ხდება აშკარა, რომ მიტოვებას ქონებისას აჰყავს მოღვაწე ქრისტესი აღმატებულ სულიერ მდგომარეობაში, რომელიც განაშორებს მას ძმათაგან, მხოვრებთა შორის ამა სოფლისა, და ვერ შესაძლებელია იყოს ცნობილი მათთვის გამოცდილებითად. თუმცა ეს აღმატებული მდგომარეობა არის ამასთან მდგომარეობა გამუდმებული ვნებულობისა სხეულისათვის და მთელი დაცემული ბუნებისა: უწოდა მას უფალმა „ჯვარი“.
სულიერ დამოკიდებულებაში გავლენისადმი უპოვარებისა მსგავსია გავლენაც უქორწინებელი ცხოვრებისა. სწრაფვას დაძლიო თვისება ბუნებისა; თუმც კი დაცემულისა, აჰყავს ისეთ ღვაწლამდე, როგორიც წარმოდგენაც არ შეუძლიათ გამოუცდელებს მიისას. ღვაწლით ამით, რომლითაც აღესრულება განშორება ბუნებისაგან, შეივსება ჯვარცმა და ჯვარი; მოტანილნი უპოვარებით, რომლის დროსაც აღესრულება მხოლოდ განდგომა ქონებისაგან. ამ ღვაწლს ჩაჰყავს სიღრმეში სიმდაბლისა, მოჰყავს ცოცხალ რწმენამდე, აჰყავს მდგომარეობამდე მადლისმიერამდე. ამ ღვაწლისას, როგორც ჩანს ცხოვრებიდან ღირსი ანტონი დიდისა , იოანე მრავალვნებულისა და სხვათა, მოდიან დასახმარებლად დაცემული ბუნებისათვის დაცემული სულები, ცდილობენ დააკავონ ადამიანი არეში დაცემულობისა. შესაბამისად სირთულეებისა ბრძოლისა გამარჯვება არის ხოლმე მრავალნაყოფიერი 474 : იგი მოაქვს და მას მისდევს განახლებული ბუნება წარმოქმნილი გულში ეგრეთ წოდებული წმინდა მამების მიერ სულიერი შეგრძნებების მიერ 475 . ბუნება რჩება ისეთივე ბუნებად ადამიანურად, მაგრამ შეგრძნებები მისი (ერულად გემო) იცვლება 476 : როგორც ფურცელი, გაჟღენთილი ზეთით, არ იღებს უკვე თავის თავში წყალს, არა იმიტომ, რომ ბუნება ფურცლისა შეიცვალა, არამედ იმიტომ, რომ შესაძლებლობა მისი გაჯერებულია სხვა ნივთიერებით, არ მქონეთი ფიზიკური ნათესაობისა წყალთან 477 .
ერისკაცი . ახლა ძალიან ბევრი ამტკიცებს, რომ უქორწინებელი ცხოვრება არაბუნებრივია ადამიანისათვის, შეუძლებელია მისთვის, რომ დახშვა ჯანონიერი კარებისა ბუნებისათვის მხოლოდ აიძულებს ბუნებას ეძიოს კარები არაკანონიერნი.
მონაზონი . თვისობრივია ყოველი ადამიანისათვის განსაჯოს საკუთარი გამოცდილების მიხედვით. უცნობი და გამოუცდელი წარმოდგება შეუძლებლად ხოლო ცნობილი და გამოცდილი წარმოდგინდება კუთვნილებად ყველასი. წმინდა მამები, მწერლები ამ საკითხზე, თანახმა არიან, რომ უქორწინებელი ცხოვრება არაბუნებრივია დაცემული ბუნებისათვის, რომ იგი იყო ბუნებრივი ადამიანისათვის მის დაცემამდე ( დაბ. 2:25 ), რომ განახლების შემდეგ ბუნებისა შემძლებლობა ქალწულებისადმი და უქორწინებელი ცხოვრებისადმი დაბრუნებულია ბუნებისადმი, რომ ქალწულება და უქორწინებელი ცხოვრება პატივცემულია მეტად ქორწინებაზე, თუმც კი ცოლქმრული ცხოვრება აყვანილია ქრისტიანობის მიერ მეტად მაღალ საფეხურზე, ვიდრე რომელზეც იგი იდგა ქრისტიანობამდე ( ეფ. 5:32 ). ღმერთკაცი ატარებდა ცხოვრებას ქალწულებრივს; წმინდა დედა მისი იყო და დარჩა ქალწულად; წმინდა მოციქულები იოანე ღვთისმეტყველი, პავლე, ბარნაბა და, უდავოდ, ბევრი სხვანიც იყვნენ ქალწულები. წარმოშობისას ქრისტიანობისა გაჩნდენენ ლეგიონები ვაჟიშვილთა და ქალწულთა. ეს ღვაწლი იყო ზედმიწევნით იშვიათი განახლებამდე ბუნებისა გამომსყიდველის მიერ. მეშვეობით გამომსყიდველისა წყალობა ღვთისა გადმოიღვარა ადამიანებზე, როგორც სამართლიანად იგალობეს ანგელოზებმაც ( ლკ. 2:14 ), და ფანწმინდა ადამიანები მრავალსახეობრივი ნიჭებით მადლისა. მადლისმიერი სიმდიდრე ქრისტიანთა ფერმწერულად გამოიხატება სწავლებაში, რომელიც, ეკლესიური წესდების მიხედვით უნდა წაიკითხოს მღვდელმა ახალდაქორწინებულთათვის დასასრულს წესისა ქორწინებისა. „დიდი ყანა ეკლესიისა დიდებული მფლობელისა ღვთისა, სამი სახით დამუშავდება, სამი სახით ირთვება სამკალით და ნაყოფით. პირველი ნაწილი ამ ყანისა მოიწევა შემყვარებელთა მიერ ქალწულებისა და დამცველთაგან მისი განუხრწნელად ბოლომდე ცხოვრებისა, და მოაქვს მას ბეღელში უფლისაში ნაყოფები სათნოებათა ას წილად. მეორე ნაწილი ყანისა მოიწევა თავშეკავებით ქვრივობისა, და მოაქვს ნაყოფები სამოცდაათ წილად. მესამე მოიწევა თანამცხოვრებთაგან შეერთებულთა მეუღლეობით, და თუკი ისინი ატარებენ ცხოვრებას სათნოს, შიშით ღვთისათი, მაშინ ყანას ნაყოფი გამოაქვს ოცდაათ წილად. ერთ ყანაში იმყოფებიან სხვადასხვა სხვადასხვა ნაყოფებით დანაყოფები, მაგრამ ყველა ისინი ნეტარნი არიან და სანაქებონი, შესაბამისად დანიშნულებისა თავისი. ამბობს ღვთისთვის ბრძენი ამბროსი: ქალწულება ვიქადაგოთ ისე, რომ ქვრივებიც არ განვაგდოთ; ისე პატივი ვცეთ ქვრივებს, რომ ქორწინებულები დავიცვათ თავიანთ ღირსებაში 478 ”.
ერისკაცი . როგორ შეუძლია ქრისტიანმა იცოდეს შემძლებელია კი იგი, ანდა ვერშემძლებელი უქორწინებელი ცხოვრებისადმი? ჩემი აზრით, ეს კითხვა უნდა ძალიან დაამძიმოს ყველა, განმზრახველი შეაბიჯოს მონაზვნობაში.
მონაზონი . შემძლებელია – მსურველი 479 . როგორც უბიწო მდგომარეობაში ადამიანისა იყო მიცემული მისი ნებისათვის ყოფილიყო ამ მდგომარეობაში, ანდა გამოსულიყო იქიდან: ისე განახლების შემდეგაც ბუნებისა მიცემულია მისი ნებისათვის გაითავისოს თავის თავში ბუნება განახლებული სრული მისი განვითარებით, ანდა ისარგებლოს მხოლოდ განსაზღვრული ხარისხით, საჭიროთი გადარჩენისათვის, ანდა დარჩეს მდგომარეობაში დაცემისა და გააღვივოს თავის თავში დაცემული ბუნება. განახლება ბუნებისა არის ნიჭI გამომსყიდველისა. ამ მიზეზით ყოველი სახარებისეული სათნოება აირჩევა კეთილი ნებით, მაგრამ ენიჭება ქრისტესაგან მსურველს როგორც ნიჭი. ნება-მყოფელობა დასტურდება დაძალებით თავისა სათნოებისადმი, ხოლო სათნოება გამოითხოვება ღვთისაგან გულდასმითი და მომთმენი ლოცვით. ყველა სახარებისეული სათნოებები არათვისობრივნია დაცემული ბუნებისათვის; ყველასთვის მოღვაწემ უნდა დააძალოს თავი; ყველა უნდა გამოითხოვოს ღვთისაგან მდაბალი, შეერთებული გულისმიერ მგლოვარებასთან ლოცვით 480 . მსგავსად სხვა სახარებისეული სათნოებებისა, უქორწინებელი ცხოვრება ირჩევა ნება-მყოფლობით; ბრძოლით მისწრაფებებისადმი დაცემული ბუნებისა, ალაგმვით სხეულისა ღვაწლებით მტკიცდება გულწრფელობა ნება-მყოფლობისა; გამოითხოვება ნიჭი სისუფთავისა ღვთისაგან აღიარებით შეუძლებლობისა დაცემული ბუნებისა სისუფთავისადმი 481 და უთბილესი აღსავსე ლმობიერებით ლოცვით 482 ; გადმოდის ნიჭი მოფენით საღვთო მადლისა, შემცვლელი, განმაახლებელი ბუნებისა. ნეტარი თეოფილაქტე ბულგარელი , განმარტავს რა ასეთნაირად შემძლებლობას ადამიანისას უქორწინებელი ცხოვრებისადმი ( მთ. 19:12 ), ამთავრებს განმარტებას შემდეგი სიტყვებით უფლსათი: „ყოველი რომელი ითხოვდეს მოიღოს, და რომელი ეძიებდეს, პოოს“ ( მთ. 7:8 ) 483 . განიხილეთ ის ცხოვრებანი წმინდათა, რომლებშიც აღწერილია ღვაწლი მათი წინააღმდეგ დაცემული ბუნებისა: თქვენ დაინახავთ, რომ ყველა წმინდა გადავიდა ჩვეულებრივი მდგომარეობიდან რომელშიც ადამიანი ვერ შემძლებელია უქორწინებელი ცხოვრებისადმი, მდგომარეობაში, რომლისთვისაც უქორწინებლობა ჩვეულია, შემდგომად გაძლიერებული ბრძოლისა წინააღმდეგ სურვილებისა და მისწრაფებებისა დაცემული ბუნებისა; თქვენ დაინახავთ, რომ უმთავრეს იარაღად მათისა იყო ლოცვა და მგლოვარება; თქვენ დაინახავთ, რომ არა მხოლოდ ვაჟიშვილებმა განაშორეს თავნი აუცილებლობისაგან ქორწინებისა, ქვრივებმა, განმეორებისაგან მისი, არამედ კიდეც თავად გახრწნილმა ხალხმა, აღსავსეებმა ვნებებით, დამლაქავებლებმა თავებისა დანაშაულებებით, შემოხლართულებმა და შებორკილებმა როგორც ჯაჭვებით, ცოდვიანი ჩვევებით, ამოვიდნენ და აფრინდნენ უხრწნელ სისუფთავემდე და სიწმინდემდე. გიმეორებთ: ახალი აღთქმის ეკლესიაში ათასი ათასობით ვაჟიშვილია და ქალიშვილი, უბიწო ქვრივნი და ქვრივნი ქალნი მრუშნი და მეძავნი, გადაქცეულებად ჭურჭლებად მთელცნობობისა და მადლისა, უცილობლად ადასტურებენ, რომ ღვაწლი მთელცნობობისა არა მხოლოდ არაა შეუძლებელი, არამედ კიდეც არაა ისე ძნელი, როგორიც იგი წარმოიდგინება თეორისტების მიერ, მსჯელობელთა მისდამი გარეშე გამოცდილებითი ცოდნისა, გარეშე ცოდნისა მონიჭებულით ზნეობრივი გადმოცემისა ეკლესიისა, თეორისტებისადმი მსჯელობელთა და დამასკვნელებისადმი – ვიტყვი გულახდილად – თავიანთი გარყვნილებიდან, ბრმა და შეუპოვარი წინასწარშექმნილი აზრიდან სიძულვილიდან მონაზვნობისადმი და საერთოდ მართლმადილებელი ქრისტიანობისადმი. სამართლიანად სწერდა ღირსი ისიდორე პელუსიელი წმინდა კირილეს პატრიარქს ალექსანდრიისას: „წინასწარშექმნილი აზრი ვერ ხედავს ცხადად, ხოლო სიძულვილი – სრულად ბრმაა“ 484 .
ერისკაცი . საჭიროა თუმც გამოვტყდეთ, რომ საცდურებიც უხვად და მკვეთრად წამოწეულნი, ემსახურებიან მიზეზს ხმებისა წინააღმდეგ მონასტრებისა და მონაზვნებისა.
მონაზონი . ამასთან მე თანახმა ვარ. არ იფიქროთ, რომ მე მსურს დავფარო ბოროტება, მავნებელი ყველასათვის. საწინააღმდეგოდ მე ვისურვებდი გულწრფელად, რომ ბოროტება ყოფილიყოს აღმოფხვრილი ყანისაგან ქრისტესი, რომ ამ ყანას ნაყოფად გამოჰქონდეს მხოლოდ სუფთა და მწიფე თავთავი. გიმეორებთ თქვენ: აუცილებელია განსაზღვრა მთელი სიზუსტით საღვთო დადგენილებისა, განშორება მისი ბოროტად გამოყენებისაგან ადამიანურებისაგან, რათა წარმატებით ვიმოქმედოთ წინააღმდეგ ბოროტად გამოყენების მიმართ აუცილებელია გვქონდეს სწორი შეხედულება ბოროტების მიმართ, რათა მივიღოთ წინააღმდეგ მისისა სარწმუნო საშუალებები, რათა არ ჩავანაცვლოთ ბოროტება ბოროტებით, გზააბნეულობა გზააბნეულობით, ბოროტად გამოყენება ბოროტად გამოყენებით, რათა არ გავთელოთ, არ განვაგდოთ, არ გავამრუდოთ საღვთო დადგენილება, როგორც მოიქცნენ პროტესტანტები მიმართებაში რომაულ ეკლესიასთან. აუცილებელია ვიცოდეთ თავად ხერხები და ხელოვნება მკურნალობისა, რათა გამოვიყენოთ წამლები ზუსტად სასარგებლონი და მოქმედნი, რათა არასწორი მკურნალობით არ შევცვალოთ სნეულისათვის სნეულება სიკვდილით.
საერთოდ შეხედულება თანამედროვე ერისკაცთა მონაზვნებისადმი ძალზედ არასწორია იმიტომ სწორედ, რომ პირველნი ძალიან განაშორებენ თავიანთი თავისაგან მონაზვნებს, ზნეობრივ და სულიერ მიმართებაში. შორის ქრისტიანებისა, მცხოვრებთა მონასტრებში, და ქრისტიანებში, მცხოვრებში შორის ერისა – უმჭიდროესი ზნეობრივი კავშირია. მცხოვრებნი მონასტრებისანი არ ჩამოფრენილან იქ მთვარიდან, ანდა რომელიღაც სხვა პლანეტიდან; ისინი მოვიდნენ წიაღიდან დედამიწისა, ცოდვილი მსოფლიოსი. ზნეობრიობა, რომელსაც განიკითხავენ მონასტრებში, ჩამოყალიბდა შორის ერისა, იკვებება, ნარჩუნდება ურთიერთობებით ერთან. დაკნინება ზნეობრიობისა მონაზონთა იმყოფება უმჭიდროეს კავშირში დაკნინებასთან ზნეობრიობისა ერისკაცთა; დაკნინება ზნეობრიობისა მონასტერში არის პირდაპირი შედეგი დაკნინებისა ზნეობრიობისა და რელიგიისა გარემოში ერისკაცთა. მონაზვნობა დაფუძნებულია ქრისტიანობაზე, შენდება და ემყარება მას, წარემატება და სუსტდება შესაბამისად წარმატებისა ანდა დასუსტებისა ქრისტიანობისა. არსი საკითხისა – ქრისტიანობაა: მონაზვნობა – სახეა მისი, განსაკუთრებული გამოვლინება. სნეულება – საერთოა! დავიტიროთ იგი ერთად და ერთად ვიზრუნოთ განკურნებისათვის მისი! გამოვხატოთ თანაგრძნობა კაცობრიობისადმი, გამოვხატოთ სიყვარული! მივატოვოთ ხისტი, ურთიერთ განკითხვა – ეს გამოხატვა სიძულვილისა და ფარისევლობისა – მისწრაფებული განადგურებისადმი სნეულებებისა სნეულებში დარტყმების მეშვეობით მათი დვირეებით!
ერისკაცი . თქვენი წარმოდგენა ზნეობრივ კავშირზე მონაზვნებისა ერისკაცებთან – ჩემთვის კვლავ სიახლეა. ჩაწვდომილ ვარ რომ იგი მონიჭებულია თქვენთვის გამოცდილებითად. ამის გარეშე იგი ვერ შეძლებდა ყოფილიყო ასეთი ღრმა, არ განსხვავდებოდა ასე მკაფიოდ ზედაპირული შეხედულებებისაგან თეორიისა. არ თქვათ უარი გადმოსცეთ იგი უფრო დაწვრილებით.
ბერი . თქვენ არ ცდებით. წარმოდგენა წარმოთქმული ჩემ მიერ, ნაწილობრივ არის ნაყოფი ჩემი საკუთარი დაკვირვებებისა, ნაწილობრივ მოწოდებულია ჩემდამი პიროვნებების მიერ, ღირსთა სრული ნდობისა. სანკტ-პეტერბურგის მიტროპოლიტმა სერაფიმემ, საუბრისას თანამედროვე მისდამი გამრავლებაზე გაყრების საქმეზე კონსისტორიაში, მითხრა მე, რომ როდესაც იგი იყო ეპისკოპოსი მოსკოვში, მაშინ მოსკოვის კონსისტორიაში იყო გაყრის საქმე ერთი, ბევრი ბევრი ორი, წელიწადში; ბერები კი მღვდელმთავრები იმ დროისანი ეუბნებოდნენ მას, რომ მათს ახალგაზრდობაში გაყრის საქმეები საერთოდ არ არსებობდა. აი ფაქტი, ფერმწერულად აღმწერი ზნეობისა უწინდელი დროისა და სვლა მისი მონაზვნური მდგომარეობისადმი, სვლა ჩქარი, არამანუგეშებელი. უწყება სხვა ბერებისა მონაზონთა ადასტურებენ დასკვნას, რომელიც გამომდინარეობს მონათხრობიდან მიტროპოლიტისა სერაფიმესი. ჯერ კიდევ დასაწყისს აწინდელი საუკუნისა შედიოდა მონასტრებში ბევრი ვაჟოშვილი ბევრი პირი, არმცოდნენი გემოსი ღვინისა, არ მიმღებნი არავითარი მონაწილეობისა ერულ გართობებში, არ მკითხველნი არავითარი ერული წიგნისა, განათლებულნი უხვი კითხვით წმინდა ნაწერებისა და ნაწერებისა მამათა, მომპოვებელნი ჩვევისა გამოუტოვებელი მონახულებისა ეკლესიისა ღვთისა, აღსავსენი სხვა ღვთისმოსავი ჩვევებითაც. მათ მოჰქონდათ მონასტრებში ზნეობრიობა მთლიანი, არამერყევი ავი ჩვევებით; მათ მოჰქონდათ მონასტრებში არადაზიანებულნი ავადმოხმარებით ჯანმრთელობა, შემძლებელი გადატანისადმი ღვაწლთა, შრომათა, მოკლებათა. მკაცრი ღვთისმოსავობა სოფლისა აღზრდიდა და ამზადებდა მკაცრ და ძლიერ მონაზვნებს სულით და სხეულით
ახლა დასუსტებული ქრისტიანობა ამზადებს და მოაქვს, შესაბამისად თავისი მდგომარეობისა, სუსტ მონაზვნებს. ახლა შებიჯება ვაჟიშვილისა მონასტერში – უდიდესი იშვიათობაა! ახლა შებიჯება პირისა, მომხვეჭისა მავნე ჩვევათა, – იშვიათობაა! ახლა შებიჯება შემნარჩუნებლისა დაუზიანებელი ჯანმრთელობისა, შემძლებელისა მონასტრული ღვაწლებისათვის, – იშვიათობაა! უმეტესად შეაბიჯებენ სუსტები, დაზიანებულნი სხეულით და სულით: შეაბიჯებენ აღმვსებნი მეხსიერებისა და წარმოსახვისა კითხვით რომანებისა და სხვა მსგავსი წიგნებისა: შეაბიჯებენ დანაყრებულნი შეგრძნებითი სიამოვნებებით, მიმღებნი გემოვნებისა ყველა საცდურისადმი, რომლებითაც ახლა აღსავსეა სამყარო; შეაბიჯებენ ფესვგადგმული მანკიერი ჩვევებით, სინდისით დაბლაგვებულით, მოკვდინებულით უწინდელი სახით ცხოვრებისათი, რომლის დროსაც ნება დაერთვოდათ ყველა უკანონობას და ყველა ტყუილს დასაფარად უკანონობისა. ამ პიროვნებებისათვის ბრძოლა საკუთარ თავთან ძალზედ გაძნელებულია. გაძნელებულია იგი მიზეზითაც ფესვგადგმული მათში მანკიერი ჩვევებისაგან, და მიზეზით დაკარგვისა გულწრფელობისა შეუძლებლობისა მისდამი. ამ მიზეზით გაძნელებულია დარიგებაც მათი. შეაბიჯეს მათ მონასტერში, გაიხადეს ერული ტანსაცმლები, შეიმოსნენ შავ ტანსაცმელში მონაზვნობისა; მაგრამ ჩვევები და განწყობა, მიღებულნი ერულ ცხოვრებაში დარჩა მათთან, და დარჩენილი დაუკმაყოფილებლად, იღებენ ახალ ძალებს. ცოდვილი ჩვევები და განწყობები მაშინ მხოლოდ შეძლებენ დასუსტდნენ, როდესაც მოცული მის მიერ მოქმედებს წინააღმდეგ მათი აღსარებით მათისა და ბრძოლით წინააღმდეგ მათი მითითების მიხედვით სიტყვისა ღვთისა. საწინააღმდეგო შემთხვევაში, როგორც კი წარმოუდგება მოშიმშილე ჩვევას შემნარჩუნებელს მთელი ძალაუფლებისა ადამიანზე, ხელსაყრელობა დაკმაყოფილებისათვის თავისი – იგი აღასრულებს ამას სიხარბით, გახელებით. ბევრი ნავმისადგომნი, მყოფნი უწინ საიმედო ნავმისადგომად გაწამებულებისათვის ზნეობრივი ავადმყოფობისაგან განმავლობაში დროისა შეიცვალნენ, დაკარგეს თავიანთი ღირსება. ნავმისადგომებს ვუწოდებ მონასტრებს. ბევრი მონასტერი, აშენებულნი დამფუძნებლებისაგან თავიანთისა ღრმა, ანდა, უკიდურესად დაშორებულ ამა სოფლისაგან უდაბნოში, ახლა, გამრავლების გამო მოსახლეობისა, უკვე დგანან შორის ერისა, შორის აურაცხელი საცდურისა. ცოტაა ეს, ავადმყოფი, ვერ შემძლებელი წარუდგნენ საცდურს პირისპირ ხვდება მას გარდაუვალობით როგორც კი გამოვა მონასტრის ჭიშკარში, – თავად საცდური ძალდატანებით და გაშმაგებით შემოიჭრება მონასტერში, იწვევს ზნეობრივ მოოხრებას და ბოროტმოქმედებას. სული სიძულვილისა მონაზვნობისადმი მიიჩნევს ზეიმად თავისთვის შეტანას საცდურისას მონასტერში. წარმატებით გამოიწვევა ხმამაღალი ხარხარი, ტაშის დაკვრა, როგორც თითქოს მოპოვებისაგან სახელოვანი გამარჯვებისა, შორის ამათსა, როგორც ცოდვა და უბედურებაც – საერთოა თანამედროვე ზნეობრიობაში და მიმართულებაში მსოფლიოსი, მონასტრები მეტად, ვიდრე როდესღაც, საჭიროა იდგნენ მოშორებით ერისაგან. როდესაც ცხოვრება ერისა შეერთებული იყო ცხოვრებასთან ეკლესიისა, როდესაც სოფელი ცხოვრობდა ცხოვრებით ეკლესიისა, როდესაც ღვთისმოსავობა ერისკაცთა განსხვავდებოდა გარეგნულად ღვთისმოსავობისაგან მონაზონთა მხოლოდ ქორწინებულობით და ქონებით; მაშინ თვისობრივი იყო მონასტრებისათვის მყოფილიყვნენ შორის ქალაქთა, და ქალაქის მონასტრებმა დაადასტურეს ეს, აღზრდით ბევრი წმინდა მონაზონისა. მაგრამ ახლა საჭიროა იყოს მიქცეული განსაკუთრებული ყურადღებისა ზემოთმოყვანილი შეგონებისადმი მოციქულისა ( 2კორ. 6:16:16-18 ), და დადებული აქვს განსაკუთრებული გულმოდგინება აღსრულებისათვის მისი.
ერისკაცი . მნიშვნელოვან საშუალებად, აზრით ბევრისა, დასუსტებისათვის საცდურებისა გამოდგებოდა დადგენილება „კანონისა“, ამკრძალავი შებიჯებისათვის მონაზვნობაში ახალგაზრდა ხალხისათვის, რომლებზეც საცდურები გარედან მოქმედებენ განსაკუთრებული ძალით, რომლებშიც დუღს ვნებები, – კანონი, რომელიც შესთავაზებდა სამონაზვნო ცხოვრებას მხოლოდ ხალხისთვის მოწიფული ასაკისა და ბერებისა.
მონაზონი . საზომი, გარეგნულობით ამდენად კეთილგონივრული, ჯეროვანი გათვალისწინებით თეორიისა ხორციელი ზრახვისა დასაცავად და აღსამაღლებლად მონაზვნობისა, არსით არის არაფერი სხვა, თუ არა საზომი ძლიერი და გადამწყვეტი გასანადგურებლად მონაზვნობისა. მონაზვნობა არის მეცნიერება მეცნიერებათა შორის. მასში თეორია პრაკტიკასთან შეთანხმებულია ხელ და ხელ. ეს გზა მთელ განმავლობაში თავისაში ნათლდება სახარების მეშვეობით; ამ გზით გარეგნული საქმიანობისაგან დახმარებით ზეციერი ნათლისა გადადიან თვითშეფასებისაკენ. სისწორე თვითშეფასებისა, მოინიჭება სახარების მეშვეობით, უდავოდ დასტურდება შინაური გამოცდილებებით. დადასტურებული იგი დამარწმუნებლად ადასტურებს ჭეშმარიტებას სახარებისას. მეცნიერებას მეცნიერებათა შორის მონაზვნობას მოაქვს – გამოვხატავთ ენით მეცნიერთა ამა სოფლისა – სრულად დაწვრილებითი, საფუძვლიანი, ღრმა და აღმატებული შემეცნება ექსპერიმენტულ ფსიქოლოგიაში და ღვთისმეტყველებაში, ესე იგი ქმედითი, ცოცხალი შემეცნება ადამიანისა და ღვთისა, რამდენადაც ეს შემეცნება ხელმისაწვდომია ადამიანის მიერ მეცნიერებებისადმი ადამიანურებისადმი უნდა მივუდგეთ ახალი უნარებით, სრული ამთვისებლობით, დაუხარჯავი სულიერი ენერგიით: მით უფრო აუცილებელია ყველაფერი ეს წარმატებული შესწავლისათვის მეცნიერებისა მეცნიერებათა შორის – მონაზვნობისა. მონაზონს მოუწევს ბრძოლა ბუნებასთან. საუკეთესო ასაკი შებიჯებისათვის ამ ბრძოლაში არის ახალგაზრდობა. იგი ჯერ კიდევ არ შებოჭილია ჩვევებით; მასში ნება-მყოფელობას აქვს დიდი თავისუფლება! გამოცდილება მოწმობს, რომ საუკეთესო მონაზვნები არიან ისინი, რომლებმაც შეაბიჯეს მონაზვნობაში სათუთ ახალგაზრდობაში. უმეტესი მონაზვნები ჩვენი დროისანი შედგება შემბიჯებლებისაგან მონაზვნობაში ახალგაზრდობაში. წლებში მოწიფული ასაკისა შეაბიჯებენ ძალიან ცოტანი, ხოლო მოხუცებულობაში ძალიან იშვიათნი. შემბიჯებელნი ნონასტერში მოწიფულ ანდა მოხუცებულ წლებში ძალიან ხშირად ვერ უძლებენ მონაზვნურ ცხოვრებას, და ბრუნდებიან ერში. თვით ვერ შეცნობით, რას ნიშნავს მონაზვნობა. იმათში, ვინც დარჩნენ მონასტერში, შეინიშნება თითქმის მხოლოდ ზედაპირული მოწიწება და ზუსტი აღსრულება გარეგნული მონაზვნური წესებისა, ამდენად მოწონებული ერისკაცების მიერ და სრულად დამაკმაყოფილებელი მათი: მათში არაა არსებითი მონაზვნობა, ანდა გვხვდება იგი ძალიან, ძალიან იშვიათად, როგორც გამონაკლისი საერთო წესრიგიდან.
გადავიდეთ დარიგებასთან, რომელსაც ჩვენ გვაძლევს წმინდა ეკლესია . „შვილო, – ამბობს ბრძენი სიბრძნით ნაბოძებით ღვთისაგან, – სიყრმიდან შენისა აირჩიე სასჯელი და თვით ჭაღარებამდე მოიპოვებ სიბრძნეს. როგორც კი მთესავი მიადექი მას და ელოდე კეთილ ნაყოფებს მისსას“ ( სირ. 6:18-19 ). იხარე ყრმაო, ვიდრე ნორჩი ხარ; მიჰყევ შენს გულს თვალთა მზერას ( ეკლ. 11:9 ). ( ). ეს გამონათქვამები წმინდა წერილისანი მიეკუთვნება წმინდა მამების მიერ მეცნიერებას მეცნიერებათა შორის – სამონაზვნო ცხოვრებას; ზოგადად ყველასათვის ცხადია, რომ ისინი ეკუთვნის არა სიბრძნეს დასწავლულს საწყისების მიერ სოფლისა და სოფლისმპყრობელისა. მესამე მსოფლიო კრება, მთქმელმა მე40 კანონში, რომ საკმაოდ გადამრჩენელია მიეწებო ღმერთს მეშვეობით მიტოვებისა ამასოფლისეული ხმებისა, დაგვავალა თუმც აღსრულება აღკვეცისა საჭირო გარჩევის შემდეგ, და არა უწინ „ათი წლისა“, როდესაც უკვე გონებრივი შესაძლებლობები მიიღებენ შესაბამის განვითარებას. ცხოვრებიდან ღირსთა მონაზონთა ჩანს, რომ უმეტესნი მათმა შეაბიჯეს მონასტერში ოციწლის ასაკში. სიბერე იყო მიჩნეული წმინდა მამებისაგან ვერშემძლებლად სამონაზვნო ცხოვრებისადმი. ვერშემძლებელია ამ ცხოვრებისადმი სიბერე! გამტკიცდა იგი ჩვევებში, სახეში აზრებისა, დაბლაგვებულია მისი შესაძლებლობები! ღვაწლი ახალგაზრდობრივი არათვისობრივია მისადმი! ღირსი ანტონი დიდმა პირველად უარი თქვა მიღებაზე მონაზვნობაში სამოციწლის პავლე ყოვლადუბრალოსი, თქმით მისდამი, რომ იგი ვერშემძლებელია მონაზვნური ცხოვრებისადმი სწორედ მოხუცებულობის გამო. საწინააღმდეგოდ ამ აზრისა მამებმა შეაბიჯეს მონასტერში ბავშვობის ასაკში, და მიაღწიეს დიდ სულიერ წარმატებას მიზეზით სიმრთელისა ნება-მყოფლობისა, უბიწოებისა, პირდაპირი სწრაფვისა სიკეთისადმი. და ამთვისებლობისა ამდენად თვისობრივისა ბავშვური ასაკისადმი 485 .
ერისკაცი . სიმტკიცე ნებისა, ნება-მყოფელობა გადაჭრით მიმართული თავისი მიზნისაკენ, აუცილებელნია სულიერი წარმატებისათვის. სწორედ ისინი კიდეც უნდა მივიღოთ დროულად და განვსაზღვროთ მსურველისათვის მიმღებისა მონაზვნობისა.
მონაზონი . სამართლიანი შემჩნევაა! მისაღებად მონასტერში უწინდელიდან შეინიშნებოდა, ხოლო ახლა კიდევ მეტად შეინიშნება სიფრთხილე: განსაკუთრებით მრავალრიცხოვანი ფორმალობები შებიჯებისას პირთა არა სულიერი წოდებიდან ხდიან პროცესს შებიჯებისას ძალზედ განგრძობითს და ხშირად ძალზედ გაძნელებულს. მაგრამ სიმტკიცე ნებისა ანდა ჭეშმარიტი ნება-მყოფელობა მჟღავნდება ზოგჯერ მხოლოდ შემდგომად საკმაოდ მნიშვნელოვანი დროისა, საკმაოდ ხშირად წარმოიდგინება სხვაგვარად პირველი გამოცდილებისას, ხოლო სხვაგვარად შედეგად. ზოგიერთნი, შებიჯებისას მონასტერში, თავიდან გამოიჩენენ მოწიწებას, თვითუარყოფას, მაგრამ შემდეგ სუსტდებიან. საწინააღმდეგოდ ამისა სხვანი თავიდან გამოიჩენენ ხოლმე დაუფიქრებლობას, მაგრამ შემდეგ იწყებენ ათვისებას თავისში მეტად და მეტად მონაზვნურ ცხოვრებას, საბოლოოდ ხდებიან მკაცრნი და გულმოდგინე მონაზონნი 486 . ამბობს წმინდა ისააკ ასური: „როგორც ხშირად ხდება, რომ ადამიანი არის ხოლმე გარყვნილი, გამუდმებით მოწყლული და დამხობილი მიზეზით არასაკმარისი გამოცდილებითი შემეცნებისა მონაზვნურ ცხოვრებაში, იმყოფება გამუდმებით დასუსტებაში სულიერში, მაგრამ შემდგომად ამისა უეცრად მოიტაცებს ბაირაღს ხელთაგან მეომართა ძეთაგან ბუმბერაზთა, სახელი მისი განდიდდება, და იდიდება იგი გაცილებით მეტად, ვიდრე სახელი მოღვაწეთა, ცნობილთა თავიანთი გამარჯვებებით; იგი იღებს გვირგვინს და ძვირფას საჩუქრებს სიჭარბეში წინაშე ყველა მეგობართა თავიანთთა. ამ მიზეზით დაე არ დაუშვას თავისათვის, ვინც კი იგი არ იყოს სასოწარკვეთა; მხოლოდ არ ვიყოთ დაუდევარნი ლოცვისათვის, და არ დავიზაროთ ვთხოვოთ უფალს მფარველობა“ 487 . ხშირად უდიდესი ცოდვილები იქცეოდნენ ხოლმე უდიდეს მართლებად. მონასტერი არის ადგილი სინანულისა. შეუძლებელია უარი უთხრა სინანულისათვის მსურველს და მაძიებელს სინანულისას, თუმც კი მას არ შეეძლოს ფლობდეს თავის თავს მსგავსად ეშმაკეულისა, როდესაც სინანული მოცემულია ღვთისაგან, და თავშესაფარი, ნავმისადგომი მისი – „მონასტერი“ არ წართმეულია ღვთისაგან. წმინდა იოანე კიბისაღმწერელი , მცხოვრები მეექვსე საუკუნეში შობიდან ქრისტესი, ჩამოთვლისას შემაგულიანებელი მიზეზებისა შესაბიჯებლად განმხოლოვებულ ცხოვრებაში, გაცილებით მეტად მიუთითებს სურვილზე აცილებისა ცოდვისა და განშორებისა საკუთარი უძლურებისა ცდუნებებისაგან, რომლებთანაც იგი ვერ შეძლებს შეწინააღმდეგებას, ვიდრე სურვილს ქრისტიანული სრულყოფილებისას, სურვილი, რომლითაც ხელმძღვანელობდნენ უძურნი 488 . ახლა, როდესაც შორის ერისა გამრავლდა საცდურები და ცოდვილობა, როდესაც ადამიანური ძალა გამოილია წინაშე ძალისა გავრცელებული და მომცველი სოფლისა საცდურებისა, როდესაც გრძნობა შეგნებისა ცოდვილობისა და სურვილი განთავისუფლებისა მისგან კიდევ არ ჩამქრალა ყველა ადამიანში, – უმრავლესნი შემბიჯებელნი მონასტერში შეაბიჯებს გახდისათვის თავიდან ცოდვიანი ტვირთისა, დახმარებისათვის თავისი უძლურებისა, ალაგმვისათვის თავისა. უკვე წმინდა იოანე კიბისაღმწერელი უწოდებდა მონასტერს საავადმყოფოს 489 : მით მეტად ახლა მონასტრებმა მიიღეს ეს ხასიათი. განა უნდა უარი ითქვას ადამიანისათვის დახმარებაზე, ადამიანისათვის, წვალებულისადმი ზნეობრივი სნეულებებისაგან? თუკი ვზრუნავთ გულმოდგინებით მოწყობისათვის თავშესაფართა დასახიჩრებულთათვის, მოხუცებულთათვის, ავადმყოფებისათვის ხორციელად: მაშინ რატომ არ იარსებონ თავშესაფრებმა ავადმყოფობებისათვის დასახიჩრებულობისათვის, დასუსტებულობებისათვის სულიერთა? განმსჯელნი მონასტრების შესახებ საფუძველზე თავიანთი მცდარი შეხედულებებისაგან მოითხოვენ, რომ ამ საავადმყოფოებში სუფევდეს აყვავებული ჯანმრთელობა, რათა აქ არ იყოს კიდეც კვალი ავადმყოფობისა. ეძებეთ აქ წარმატებული კურნება! მაშინ მოთხოვნები თქვენნი იქნება სამართლიანი. ხორცშესხმა ამ აზრისა მე მომიწია დამენახა გამოცდილებით. კალუჟის ეპარქიაში, ახლოს ქალაქისა კოზელსკისა იმყოფება ზოგადმცხოვრებულთა ოპტინის უდაბნო. იქ, 1829 წელს მოვიდა საცხოვრებლად ცნობილი ცოდნის მიხედვით ქმედითი სამონაზვნო ცხოვრებაში სამღვდელოსქემმონაზონი ლეონიდე; შედეგად შეუერთდა მას უახლოესი მოწაფე მისი, სამღვდელოსქემმონაზონი მაკარი. ორივე ბერი იყო ნასაზრდოები კითხვით მამათა წერილებით მონაზვნური ცხოვრებისათვის, თავად ხელმძღვანელობდნენ ამ წერილებით, უხელმძღვანელებდნენ მათით სხვა, მოქცეულთ მათდამი დასამოძღვრავი რჩევისათვის. ასეთ სახეს ცხოვრებისას და ქცევას ისინი სესხულობდნენ თავიანთი მოძღვართაგან; იგი დაიწყო პირველი მონაზონთაგან, მიაღწია მემკვიდრეობით ჩვენს დრომდე, შეადგენს ძვირფას მემკვიდრეობას და საკუთრებას მონაზონთას, ღირსთა თავიანთი სახელისა და დანიშნულებისა. საძმომ ოპტინის უდაბნოსამ დაიწყო დაუყოვნებლივ გამრავლება მნიშვნელოვან ზომებში, და დახელოვნება ზნეობრივ მიმართებაში. გულმოდგინე ძმებისადმი ბერებმა აუხსნეს სწორი და მოხერხებული ხერხი მოღვაწეობისა; მერყევნი მათ ხელი წააშველეს და გაამხნევეს; უღონონი გაამტკიცეს; დაცემულნი შეცოდებებში და ცოდვიან ჩვევებში მოიყვანეს სინანულში, და განკურნეს. მდაბალ ქოხებში სქემმონაზონთასაში დაიწყო მიდენა მრავლად ერის სახეები ყველა წოდებისანი, გააშიშვლეს წინაშე მათსა ტანჯვა სულისა, ეძიებდნენ კურნებას, ნუგეშს, განმტკიცებას, კურნებას. ათასობით დავალებულია მათით ღვთისმოსავი მიმართულებით თავისით და გულისმიერი მშვიდობით. თანაგრძნობით უყურებდნენ ისინი ტანჯულ კაცობრიობას; უმსუბუქებდნენ წინაშე მისსა მნიშვნელობას ცოდვისას, განმარტავდნენ მნიშვნელობას გამომსყიდველს, და მნიშვნელობისაგან გამომსყიდველისა განმარტავდნენ აუცილებლობას ქრისტიანისას მიტოვებისადმი ცოდვიანი ცხოვრებისა; იყვნენ ისინი შემწყნარებელნი უძლურებისადმი ადამიანურისათვის, და ამასთან ძლიერ მკურნალობდნენ ამ უძლურებას! ასეთია სული მართლმადიდებელი ეკლესიისა; ასეთი იყვნენ მისი „წმინდანნი“ ყველა დროისანი. ღირსი სისოი დიდს, მონაზონს მეოთხე საუკუნისა, რომელიღაც ძმამ აღიარა თავისი შეუწყვეტელი დაცემები. ღირსმა გაამხნევა იგი, ურჩია მას ყოველი დაცემა უმკურნალოს სინანულით, და იმყოფოს ღვაწლში 490 . საფუძვლიანია განა რჩევა? როგორ უნდა მოქცეულიყო აქ აზრით უახლესი თეორისტებისა? ალბათ უკვე როგორღაც სხვაგვარად. მოვინახულე მე ოპტინის უდაბნო პირველად 1828 წელს, უკანასკნელად 1856 წელს იგი იყო ძალიან მოყვავილე მდგომარეობაში; საძმო მისი ვრცელდებოდა 200 ადამიანამდე. სამღვდელოსქემმონაზონი ლეონიდე იხსენიებოდა რიცხვში ნეტარად შესვენებულთაში, სამოცდაათწლიანი სამღვდელოსქემმონაზონი მაკარი დაკავებული იყო სულიერი ხელმძღვანელობით საძმოსი და დარიგებით მრავალრიცხოვანი მომსვლელებისა მონასტრისა. მიუხედავად სულიერი წარმატებისა და მრავალრიცხოვნობისა საძმოსი, ცოტანი, ძალიან ცოტა მათგანი გამოამჟღავნებდა ხოლმე შემძლებლობას გამხდარიყო მკურნალნი, ხელმძღვანელნი სხვათა, რისთვისაც საჭიროა მტრული შემძლებლობა, და სული, გამომუშავებული ჭეშმარიტი მონაზვნური ღვაწლის მეშვეობით. ასეთია საერთო თვისება საავადმყოფოებისა: იქ ექიმები ცოტაა, ავადმყოფები ბევრი. აწინდელ დროში რაოდენობა ექიმთა თანდათანობით მცირდება, ხოლო რაოდენობა ავადმყოფთა გამუდმებით იზრდება. კვლავ ამის მიზეზია – ერი. შეხედეთ, ვის ის გამოყოფს მონასტრებში? ესაა – არა განათლებული ქრისტიანები, როგორც ეს იყო დასაწყისში ქრისტიანობისა და მონაზვნობისა; ესაა – არა ასონი, მიკუთვნებულნი განათლებულ წოდებას ამა სოფლისას. აწინდელ დროს მონასტრები ივსება თითქმის გამონაკლისად წევრებისაგან დაბალი წოდებისა, – და როგორი წევრებისა? უმეტესად ვერშემძლებლებისაგან მსახურებისადმი იმ წოდებაში, რომელიც დაითხოვს ხოლმე მათ მონასტრებში. ძალიან ბევრი დაბალი წოდებიდან შეაბიჯებენ ჩვევებით მანკიერებებისადმი, თვისობრივისა წოდებისა, განსაკუთრებით იმ სისუსტისა, რომელიც კიდევ მოციქულთასწორმა თავადმა ვლადიმერმა მიიჩნია საეროდ. დაავადებულნი ამ სისუსტით მიდიან მონასტრებში განზრახვით თავშეკავებისა თავისა მისგან, თუმც ძალდატანებით; მაგრამ ჩვევა იღებს თავისას, და დროდადრო გამოაჩენს ძალაუფლებას დამონებულზე მისდამი გაუფრთხილებლად და უგუნურად. ბევრი, შესანიშნავი თვისებებისანი, საკმაოდ ღვთისმოსავნი ხალხი დაქვემდებარებულია ამ სისუსტეს: დაცემებს თავიანთსას ისინი დასტირიან მწარედ, ცდილობენ გამოასწორონ შენანებით. მგლოვარება საიდუმლოდ კელიაში და შენანება საიდუმლოდ გულში არაა დასანახი ადამიანებისათვის, როგორც ჩანს დაცემები. ამ დაცემებით ცდუნდება განათლებული წოდება, უპირატესად ცდუნებული მონასტრების მიმართ; მას აქვს თავისი სისუსტეები, რომლებსაც ადვილად ჰპატიობს, და აპატიებდა მას, თუკი იპოვიდა მათ მონასტერში; მაგრამ, შებიჯებისას მონასტრის ზღუდეში თავისი ჩვეულებებითა და თავისი შეხედულებებით, შეხვედრისას იქ სისუსტეებისა უბრალო ხალხისა, იგი ცდუნდება მისით, ვერ გათვლით, რომ მან შეაბიჯა საცხოვრებელში უბრალო ხალხისა. იგი ხედავს მონაზვნებს – არსებებს, სრულად განშორებულებს ერისკაცთაგან; პირველნი, ყველა გამონაკლისის გარეშე უნდა იყვნენ მაგალითნი სრულყოფილებისანი; მეორეთათვის ყველაფერი დაშვებულია და ნება დართული. უბრალო ხალხი სხვაგვარად უყურებენ თავიანთ წოდებრივ უძლურებას. რომელიღაც მონასტერში, განშორებულში ერისაგან, ცხოვრობდა დასაწყისში აწინდელი საუკუნისა ბერი, დაკავებული დამოძღვრით მოყვასისა. შემდეგ მისსა დარჩა წერილობითი დარიგებანი შეპყრობილთათვის სიმთვრალის ვნებით. ბერი იყო უბრალო ყოფიდან, და, სრული თანაგრძნობით ვნებული ძმებისადმი, ამბობს, რომ შეუძლებელია დამკარგველთა მიერ ძალაუფლებისა საკუთარ თავზე განიკურნოს, თვით თავი შეიკავოს ვნებისაგან, შორის საცდურთა: ამ მიზეზით იგი ურჩევს ავადმყოფებს მოთავსებას მის სავანეში, როგორც სრულად განშორებულში საცდურთაგან. რჩევა – ძალიან კეთილიცაა, და ძალიან ჯანმრთელიც. განშორებული ერული სოფლებისაგან უდაბნოები შესაძლოა გამოდგნენ ჭეშმარიტ თავშესაფრებად და საავადმყოფოებად ავადმყოფებისათვის სულიერი სენებით, და ამასთან შეუძლიათ დაფარონ საგნები საცდურისა სნეულთაგან ჭკუასუსტი საცდურით.
ერისკაცი . ნათქვამისაგან თქვენ მიერ გამომდინარეობს თუმც პირდაპირ შედეგად, რომ აწინდელი მდგომარეობა მონასტერთა, უპირატესად ბევრისა, არ შეესაბამება მათს დანიშნულებას, რომ ზომები გამოსწორებისა სასარგებლოცაა და საჭიროც.
მონაზონი . დიახ! ჩვენს დროს, როდესაც ერული განათლებულობა სწრაფად ვითარდება, როდესაც ცხოვრება მოქალაქეობრივი განცალკევდა ცხოვრებისაგან ეკლესიისა, როდესაც მრავალი სწავლებანი, მტრული ეკლესიისა, იჭრება ჩვენთან დასავლეთიდან, როდესაც რელიგია და ზნეობრიობა შესამჩნევად სუსტდება ყველა წოდებაში, – მოყვანა მონასტრებისა სათანადო წესრიგში აუცილებელია ორი მიზეზის გამო: პირველი შესანარჩუნებლად თავად მონაზვნობისა, არსებითად საჭიროა და სასარგებლო ეკლესიები, მეორეც დასაცავად ერისა ცდუნებისაგან. ერი, ცდუნდება რა სწორად და არასწორად, თავად მეტად და მეტად სუსტდება რწმენაში. მაგრამ აქ საჭიროა არა ზერელე ცოდნა მონაზვნობისა, არამედ ზუსტი, – საჭიროა საფუძვლიანი, გამოცდილებითი ცოდნა დადგენილებებისა მონაზვნობის შესახებ წმინდისა ეკლესიისა და წმინდა მამათა, საჭიროა გულისმიერი აღიარება მნიშვნელოვნებისა და სიწმინდისა ამ დადგენილებათა. ზომები გამოსწორებისა მონაზვნობისა, მიღებულნი ზედაპირული წარმოდგენით მასზე, მყრალი საგანძურიდან ხორცის ზრახვისა, ყოველთვის იყო უკიდურესად საზიანო მისთვის. მიმართვისას ასეთი ზომებიათვის, გათელვით განუხილველად და ნაჩქარევად უწმინდესი დადგენილებებისა, ჩაგონებულთა და გადმოცემულთა წმინდისა მიერ სულისა, ამაყი და დაბნელებულ მსოფლიოს შეუძლია საბოლოოდ დაღუპოს მონაზვნობა, ხოლო მასში კიდეც ქრისტიანობა.
ერისკაცი . მიუთითეთ, მაგალითად, დადგენილება მონაზვნობაზე რომელიმე წმინდა მამისა, რომლის მიხედვითაც შესაძლო იქნებოდა შედგენა წარმოდგენისა საზომებზე გამოსწორებისაზე, რომლებსაც საჭიროებს ჩვენი მონასტრები, და რომლებიც შეიძლება იყოს გამოყენებულნი მისდამი არსებითი სარგებლისათვის.
მონაზონი . გთავაზობთ თქვენ მიაქციოთ ყურადღება „გარდამოცემას“ ანდა „წესდებას ღირსი ნილოს სორელისას », ჩვენი თანამემამულისას მცხოვრებისას მე15 საუკუნეში, უკანასკნელისა, შესაძლოა წმინდა მწერლისა სამონაზვნო ცხოვრების შესახებ. ნაწარმოებს ამას, მიუხედავად სიმოკლისა, აქვს უდამაკმაყოფილებლესი სისრულე; ნაწარმოები ეს – ღრმაა, სულიერია. იგი გამოცემულია 1852 წელს განკარგულებით წმინდა სინოდისა ათასობით ეგზემპლარად, და დაგზავნილია მონასტრებში. ღირსმა ნილოსმა შეაბიჯა მონაზვნობაში და იმყოფებოდა მასში მიზნით შესწავლისა და განვითარებისა საკუთარ თავში, გარდამოცემის მიხედვით ძველი წმინდა მამებისა, სულიერი სამონაზვნო ღვაწლისა. რათა უფრო ახლოს გაცნობოდა გარდამოცემისადმი მამათა, მან გასწია მოგზაურობა აღმოსავლეთში, მნიშვნელოვანი დრო გაატარა ათონის მთაზე, საუბრობდა რა მოწაფეებთან წმინდა გრიგოლი სინელისა და პალამასი, – ასევე იმყოფებოდა ურთიერთობაში მონაზვნებთან, მცხოვრებთა შემოგარენებში კონსტანტინოპოლისა. დაბრუნებულმა რუსეთში, იგი განთავსდა ყრუ ტყეში, მდინარეზე სორზე, და გახდა დამფუძნებელი „სკიტის საცხოვრებლისა“ მამულში ჩვენსაში. ნახსენები „წესდება“, ანდა „გარდამოცემა“, დაწერილია მის მიერ მისი სკიტისათვის. ნაწარმოები ღირსი ნილოსისა ძვირფასია ჩვენთვის განსაკუთრებით იმიტომ, რომ იგი უმეტესად გამოსაყენებელია თანამედროვე მონაზვნობისათვის, რომელიც, მიზეზით დაკნინებისა სულიერ მოძღვართა, არ შეუძლია გაიაროს ის უპირობო მორჩილება, რომელსაც გადიოდნენ ძველი მონაზვნები. ღირსი ნილოსი, ნაცვლად უპირობო მორჩილებისა სულიერი მოძღრისა, ურჩევს ხელმძღვანელად მონაზონს უახლესი დროისას წმინდა წერილს და წერილებს წმინდა მამათას, რჩევით წარმატებული ძმებისა, ფრთხილი და კეთილგონიერი შემოწმებით ამ რჩევისა წერილით. შესწავლით ჭეშმარიტი მონაზვნური ღვაწლისა, ღირსმა ნილოსმა გამოსცა თავისი მდაბალი ხმა წინააღმდეგ გადადრეკისა სწორი მონაზვნური მიმართულებიდან, რომელშიც მიეცა მაშინდელი რუსული მონაზვნობა, უბრალოების გამო თავისი და უცოდინრობისა. ამ ხმისადმი არ იყო მიქცეული ყურადღება. გატაცება შევიდა ჩვეულებაში, და, გამხდარი საყოველთაოდ, მიიღო დაუძლეველი ძალა: მან გასწია საბაბი შერყევისადმი მონასტერთა მე18 საუკუნეში. გატაცება მდგომარეობდა სწრაფვაში შეძენისა ქონებისა ფართო ზომებში.
ერისკაცი . რა განსაკუთრებით სასარგებლო შესაძლოა ამოვარჩიოთ ნაწარმოებიდან ღირსი ნილოსისა თანამედროვე მონაზვნობისთვის?
მონაზონი . უპირველეს ყოვლისა არაჩვეულებრივად სამოძღვრებოა მაგალითი მისი. მან შეისწავლა წმინდა წერილი და წერილები წმინდა მამათა სამონაზვნო ცხოვრებაზე, შეისწავლა არა მხოლოდ წერილობით, არამედ კიდეც „საკუთარი გამოცდილებით“. არ დაკმაყოფილდა რა ამით, მან მოისურვა დაენახა ცხოვრება წმინდა მონაზონთა ათონისა და ბიზანტიისა, მათი მოძღვრებებიდან და სახიდან ცხოვრებისა შეევსო თავისი ცოდნა და საქმიანობა. მიაღწია რა განსაკუთრებულ სულიერ წარმატებას, იგი არ თვლიდა თავს მიმღწევად მისი, არ ეძიებდა ყოფილიყო მოძღვარი მოყვასისა. მას თხოვდნენ, რომ არ ეთქვა უარი დამოძღვრით სიტყვაში; შემდეგ დამარწმუნებელი სათხოვარისა, დამორჩილებული სურვილს საძმოსას, მან მიიღო წოდება მოძღვრისა და წინამძღვრისა, როგორც დაკისრებული მასზე მორჩილება. – ამ ქცევიდან ღირსი ნილოსისა ჩანს, რომ დაფუძნებისათვის, დაცვისათვის, გამოსწორებისათვის მონასტრებისა აუცილებელია, რომ თავში მათისა დადგნენ და იდგნენ ღირსნი კაცნი, შემსწავლელნი წმინდა წერილისა და წერილებისა მამათასი, განმანათლებელნი საკუთარი თავებისა მათი მეშვეობით, მომხვეჭნი ცოდნისა ქმედითისა, ცოცხალისა, მომზიდველნი საკუთარ თავში საღვთო მადლისა. საჭიროა ვედრება ღვთისათვის, რათა გამოგზავნილი იყვნენ ასეთი პიროვნებები: იმიტომ რომ წმინდა მონაზვნური წესები შესაძლოა იყოს მოყვანილი აღსრულებაში სათანადოდ მხოლოდ ასეთი კაცების მიერ, რომლებიც არსებითად, თავიანთი გამოცდილებებიდან, იგებენ მათ. ღირსი კასიანე მოგვითხრობს, რომ ეგვიპტის მონასტრებში, პირველთაში მსოფლიოში, წინამძღვრობა მიენიჭებოდათ მხოლოდ ისეთ მონაზვნებს, რომლებიც თავად იმყოფებოდნენ დამორჩილებულობაში, და გამოცდილებითად შეისწავლეს გარდამოცემა მამათა 491 .
პირველი ადგილი შორის წესებისა, გადმოცემულთა ღირსი ნილოსის მიერ, უნდა მივცეთ შემოთავაზებულს მისგან ზემოთაღნიშნულ ხელმძღვანელობას წმინდა წერილით და მამათა წერილებით. წმინდა იოანე კიბისაღმწერელი განსაზღვრავს მონაზონს ასე: „მონაზონია – ის, ვინც ინახავს მხოლოდ საღვთო წესდებებს და ღვთის სიტყვებს ყოველ დროს ყოველ ადგილას ყოველ საქმეში“ 492 . ამ წესით ხელმძღვანელობდა ღირსი ნილოსი, და გადასცემდა მას მოწაფეებს თავისას. „ჩვენ გადავწყვიტეთ, ამბობს სათნომყოფელი ღვთისა, თუკი უკვე ასეთია ნება ღვთისა, მივიღოთ მომსვლელნი ჩვენთან, მაშინ, რომ მათ დაიცვან გადმოცემა წმინდა მამებისა, და დაიცვან მცნებები ღვთისანი, ხოლო არ შეჰქონდეთ გამართლებები, არ წარმოადგენდნენ პატიებებს ცოდვებისას, თქმით: ახლა შეუძლებელია ცხოვრება წერილის მიხედვით და გაყოლა წმინდა მამებისა. არა! თუმც ჩვენ კიდეც უძლურნი ვართ, მაგრამ ვალდებულნი, ძალების მიხედვით, მივემსგავსოთ და გავყვეთ მარადსახსოვარ და ნეტარ იმ მამებს, თუკი კიდეც ვერ შევძლებთ მივწვდეთ მხგავსად მათი ხარისხის მიხედვით“ 493 . ვინც საფუძვლიანად იცის რუსული მონაზვნობა აწინდელ მდგომარეობაში მისაში, იგი სისრულისაგან დარწმუნებულობისა დაამოწმებს, რომ ის ერთადერთი მონასტრები, რომლებშიც განვითარებულია წმინდა კითხვა, ყვავიან ზნეობრივ და სულიერ მიმართებაში, რომ ის ერთადერთი მონაზვნები ღირსეულად ატარებენ სახელს მონაზვნებისას, რომლებიც აღზრდილები არიან, ნაკვებნი წმინდა კითხვით. ღირსი ნილოსი არასოდეს არ იძლეოდა დარიგებას ანდა რჩევას პირდაპირ საკუთარი თავისაგან არამედ ურჩევდა მთხოვნელთ ანდა სწავლებას წერილისას, ანდა სწავლებას მამათას 494 . როდესაც კი, ამბობს ღირსი ერთ ერთ თავის წერილში, იგი ვერ პოულობდა მეხსიერებაში წმინდა აზრს რომელიღაც საგანზე: მაშინ მიატოვებდა ხოლმე პასუხს ანდა აღსრულებას იმ დრომდე, ვიდრე იპოვიდა დარიგებას წერილში. ეს მეთოდი თვალსაჩინოა ნაწარმოებიდან მღვდელმოწამე პეტრე დამასკელისა , ღირსი გრიგოლ სინელისა , წმინდა კსანთოპულოებისა და სხვა მამათაგან, განსაკუთრებით მოგვიანებითებისაგან. მას მისდევდნენ ნახსენები ჩემ მიერ სამღვდელოსქემმმონაზონნი ოპტინის უდაბნოსი ლეონიდე და მაკარი. ხსოვნა მათი იყო მდიდრად შემკული აზრებით წმინდებით. არასოდეს არ იძლეოდნენ ისინი რჩევებს საკუთარი თავიდან: ყოველთვის წარმოადგენდნენ დარიგებაში გამონათქვამს ანდა წერილისას, ანდა მამებისას. ეს აძლევდა რჩევებს მათსას ძალას: ისინი, ვისაც სურდათ შეპასუხება სიტყვისადმი ადამიანურისა, მოწიწებით ისმენდნენ სიტყვას ღვთისას, და ჰპოვებდნენ სამართლიანად დაემორჩილებინათ მისდამი საკუთარი მოსაზრებები. ასეთი სახე ქმედებათა შეიცავს უდიდეს სიმდაბლეში მიმცემისა რჩევისა, როგორც ეს აშკარაა გარდამოცემიდან ღირსი ნილოსისა: მრჩეველი ურჩევს არა თავისას, ღვთისას. მრჩეველი ხდება მოწმე ორგანო წმინდა ჭეშმარიტებისა, და სინდისში მისა ცხადდება შეკითხვა: სათანადო სათნოყოფით ღვთისადმი აღასრულებს იგი თავის საპასუხისმგებლო მსახურებას? „საღვთო წერილი და სიტყვა წმინდა მამათა, წერს ღირსი ნილოსი თავის გადმოცემაში: აურაცსელია, მსგავსად ქვიშისა ზღვისა; გამოკვლევით მათისა სიზარმაცის გარეშე, გადავცემთ მოსულებს ჩვენთან, და მსაჭიროებლებს დამოძღვრისადმი. უფრო სწორედ კი, გადავცემთ არა ჩვენ, – ჩვენ ამისი უღირსნი ვართ, – არამედ ნეტარნი წმინდა მამები საღვთო ნერილიდან“. ყველა წმინდა ასკეტური მწერალი უკანასკნელი საუკუნეებისა ქრისტიანობისა ამტკიცებს, რომ, საერთო გაღატაკებისას ღვთივშთაგონებული მოძღვრებისა, შესწავლა წმინდა წერილისა, უპირატესად ახალი აღთქმისა, და წერილებისა მამათასი, გულდასმითი და გადაუდრეკი ხელმძღვანელობა მათით სახეში ცხოვრებისა და დასამოძღვრად მოყვასისა, არის ერთადერთი გზა სულიერი წარმატებისათვის, მინიჭებული ღვთისაგან მოგვიანობითი მონაზვნობისადმი. ღირსი ნილოსი აცხადებს, რომ იგი უარს ეტყვის თანაცხოვრებისათვის თავისთან იმ ძმებს, რომლებიც არ მოისურვებენ გაატარონ ცხოვრება ამ წესისამებრ 495 , – ისე იგი მნიშვნელოვანია, ისე იგი არსებითია!
მეორე ზნეობრივი წესი, წარმოდგენილი ღირსი ნილოსისაგან, მდგომარეობს იმაში, რომ ძმები ყოველდღიურად აღიარებდნენ „ბერთან“ 496 – „ბერად“ იწოდება მონასტერებში წარმატებული სულიერ ცხოვრებაში მონაზონი, რომლისადმიც მიინდობა დამოძღვრა ძმებისა – შეცოდებები თავიანთი და ძალზედ უმნიშვნელოც, თვით გულისთქმები, და შეგრძნებები ცოდვიანნი, რომ ისინი წარმოუდგენდნენ მას განსახილველად თავისი გაოცებებისა. ეს საქმიანობა აღსავსეა არაჩვეულებრივი სულიერი სარგებლით: ვერც ერთი ღვაწლი ვერ აკვდინებს ვნებებს ასეთი მოსახერხებლობით და ძალით, როგორც ეს. ვნებები უკუიქცევიან იმისგან, ვინც დანდობის გარეშე აღიარებს მათ. ხორციელი გულისთქმა ჭკნება აღსარებისაგან მეტად, ვიდრე მარხვისაგან და მღვიძარებისა. მონაზონნი, ახალბედობაში თავიანთში გამხდელნი ჩვევად ყოველდღიური აღსარებისა, ცდილობენ კიდეც მოწიფულ წლებში როგორც შესაძლებელია ხშირად მიაშურონ ამ მკურნალობას, შეცნობით გამოცდილებიდან, როგორი მას მოაქვს თავისუფლება სულისათვის. დაწვრილებით და მკაფიოდ, მეშვეობით ამ ღვაწლისა, ისინი შეისწავლიან საკუთარ თავებში დაცემულობას კაცობრიობისას. მკურნალობენ რა თავს აღსარებით თავიანთი შეცოდებებისა, ისინი იძენენ ცოდნას და ხელოვნებას დაეხმარონ მოყვასს მათს სულიერ უხერხულობებში. ნახსენებს ზემოთ სამღველოსქემმონაზონთ ოპტინის უდაბნოსას ჰყავდათ ხელმძღვანელობის ქვეშ თავისი ბევრი მოწაფე, რომლებიც ყოველდღიურად შემდგომად მწუხრის კანონისა, უხხნიდნენ მათ თავიანთ სინდისს. ეს მოწაფენი განსხვავდებოდნენ იმათგან, რომლებიც ცხოვრობდნენ თვითნებურად, მკვეთრი ნაკვთებით. აზრი მოსალოდნელ აღსარებაზე იყო როგორც მუდმივი გუშაგი მათი ქცევისა, თანდათანობით დაასწავლა მათ სიფხიზლე საკუთარ თავებზე, ხოლო თავად აღსარებამ გახადა ისინი თავმოყრილნი საკუთარ თავში, განუწყვეტლივ ჩაღრმავებულნი წერილში, სისტემატური ასე ვთქვათ, მონაზვნები. ყოველდღიური აღსარება, ანდა ყოველდღიური გამომჟღავნება და შემოწმება სინდისისა არის უძველესი მონაზვნური გადმოცემა და საქმიანობა. იგი იყო საყოველთაო უწინდელ მონაზვნობაში, რაც ჩანს მთელი სიაშკარავით თხზულებებიდან ღირსი კასიანესი, იოანე კიბისაღმწერლისა , ბარსანუფი დიდისა, აბბა ესაიასი , აბბა დოროთესი , ერთი სიტყვით, მთელი წერილებიდან მამათასი მონაზვნობის შესახებ. იგი, მთელი ალბათობით, დადგენილია თავად მოციქულებისაგან ( იაკ. 5:16 ). მონაზონნი, აღზრდილნი გადმოცემულ აქ ორი ზნეობრივი წესით, საჭიროა შედარდეს ხალხს, გამომყენებლებთან ხედვით, სიცოცხლით, ხოლო მონაზვნები, მოკლებულნი ამ აღზრდას, – ბრმებს, მკვდრებს. ამ ორ წესს, იქნება რა შეტანილი რომელიმე თუნდაც მონასტერში, შეუძლია მნიშვნელოვნად შეცვალოს სასიკეთოდ ზნეობრივიც და სულიერიც მიმართულება საძმოსი, – ეს დადასტურებულია გამოცდილებით, – არ შეცვლისას მონასტერში არაფრისა გარეგნულად. ხორცშესხმისათვის მეორე წეისისა, აუცილებელია წარმატებილი სულიერ ცხოვრებაში, აღზრდილი ამ წესით, მონაზონი. აქ გამოცდილებითი ცოდნა – სრული აუცილებლობაა. ღირსი კასიანე რომაელი ამბობს: „სასარგებლოა გახსნა საკუთარი გულისთქმებისა მამებისადმი, მაგრამ არა როგორიც შეგხვდება იმისათვის, არამედ ბერებისათვის, სულიერთა, მქონეებისათვის განსჯის უნარისა, ბერებისათვის არა ხორციელი ასაკის მიხედვით და ჭაღარებისა. ბევრი, გატაცებული გარეგნული სახით სიბერისა, და გამოხატვით თავისი აზრებისა, ნაცვლად კურნებისა მიიღეს ზიანი გამოუცდელობის გამო მსმენელთა“ 497 .
ერისკაცი . ვხედავ, რომ თქვენ მიუთითეთ ძალიან საფუძვლიან საწყისებს ზნეობრივი კეთილმოწყობისას მონასტერთა. არ თქვათ უარი ახსენოთ კიდეც სხვა წესები და გადმოცემები წმინდა მამათა, რომლებსაც შეუძლია ხელი შეუწყოს მოტანისათვის მონასტრებისადმი მდგომარეობისა მათდამი დამახასიათებლისა.
მონაზონი . განათლება ადამიანისა იმყოფება დამოკიდებულებაში გარეგანი შთაბეჭდილებისა; იგი აღესრულება მათით. სხვაგვარად არაა შესაძლებელი იყოს: ჩვენ ასე ვართ შექმნილნი. წმინდა მამებმა სუფთა გონებებით შეაღწიეს რა ამ საიდუმლოებაში, მოუწყვეს მონაზონს, წმინდა გადმოცემით თავიანთით, ისეთი შთაბეჭდილებები, რომლებსაც ყველას შეერთებული ძალებით და ქმედებებით, მიჰყავს იგი თავისი მიზნისაკენ, განაშორეს მისგან ყველა შთაბეჭდილება, განმაყენებელი მიზნისაგან, თუმც კი გარეგნობა მათი კიდეც ყოფილიყო კეთილსახიერი. რათა ავხსნათ ეს, კვლავ მივუბრუნდებით ძვირფას წიგნს ღირსი ნილოს სორელისა . ღირსი ამბობს რომ ტაძარი ღვთისა მონასტერში უნდა იყოს გაწყობილი ძალიან უბრალოდ. იგი ეყრდნობა ამით ღირს პახუმი დიდს, , რომელსაც არ სურდა რომ მის ზოგადსაცხოვრებელში ეკლესიას ჰქონოდა სიტურფე არქიტექტურულ მიმართებაში. დიდი ამბობდა, რომ იგი განაშორებს მოხდენილობას ხუროთმოძღვრულს სამონაზვნო სავანიდან იმ მიზნით, რათა გონება მონაზონთა არ დახარბდეს მიზეზით ქებისა კაცობრივისა ეკლესიის შენობისადმი, და არ გახდეს მსხვერპლი ეშმაკისა, რომლისაც მზაკვრობა მრავალფეროვანია. ამას ამატებს ღირსი ნილოსი; „თუკი დიდი წმინდანი ასე ამბობდა და იქცეოდა, მით მეტად ჩვენ უნდა გავფრთხილდეთ: იმიტომ რომ ჩვენ უძლურნი ვართ და ვნებიანნი, გონებით ადვილადმიდრეკადი 498 .
ღირსი ნილოსი გვიანდერძებს კელიების შესახებ და სხვა მონასტრული შენობების შესახებ, რომ იგი უნდა იყოს ძალიან უბრალო, არაძვირფასი, მორთულობების გარეშე 499 . დიდმა სათნომყოფელმა ღვთისამ, იოანე წინასწარმეტყველმა, დაყუდებულმა განმხოლოვებულმა ღაზის ზოგადსაცხოვრებელში, მისცა უწინარეს სიკვდილისა თავისა უდამრიგებლობითესი რჩევები ახალდადგენილი იღუმენისადმი ზოგადსაცხოვრებლისა, თავის სულიერ ძეს. შორის სხვათა მან ამცნო იღუმენს მოეწყო კელიები, არა მომტანი მათთვის გადამეტებული მოხერხებულობისა, მაგრამ საჭიროების მოთხოვნის მიხედვით და ისიც რამდენადმე შევიწროებით, როგორც თითქოს მქონე სახისა გადასახლებისა; იმიტომ რომ შენობები საუკუნისა ამის, მიმართებაში მარადისობასთან, არა მეტია თუ არა კარავნი 500 .
ღირსი ნილოსი აკანონებს, საფუძველზე სწავლებისა და მოქცევისა უძველესი წმინდა მამათა, რომ ეკლესიის შესამოსლის საცავი და ჭურჭელი მონასტერში იყოს შეძლებისდაგვარად უბრალო, იაფი, არამრავალრიცხოვანი. მსგავსად იგი ბრძანებს, რომ ყველა ქონება სამონაზვნო იყოს უბრალო, არა სიჭარბეში, დამაკმაყოფილებელი მხოლოდ საჭიროებისა, რათა იგი არ აღვივებდეს პატივმოყვარეობას მონაზვნებში, არ იზიდავდეს თავისთან თვალღებას და განსაკუთრებულ მზრუნველობას მონაზონთას, რომელთა სულიერი ძალებიც უნდა იყოს მიმართული სრულად ღვთისაკენ 501 .
ღირსმა ნილოსმა აკრძალა შესვლა მდედრობითი სქესისა სკიტში თავისაში. ძველ დროს იყო აკრძალული, ხოლო ათონის მთაზე ახლაც აკრძალულია შესვლა მდედრობითი სქესისა ყველა საერთოდ მამაკაცთა მონასტრებში. დადგენილება არსებითად საჭიროა მსურველთათვის დაამარცხონ თვისება ბუნებისა! მათთვის აუცილებელია სრული განშორება მოქმედებისაგან საკუთარ თავზე ამ თვისებისა; დარჩენილნი გავლენის ქვეშ მისისა, ისინი ვერ შეძლებენ არ მერყეობდნენ. აწინდელ დაცემულობაში ზნეობრიობისა, სარგებელი და აუცილებლობა ამ ზომისა ხდება აშკარა 502 .
რუსეთში არსებითად საჭიროა მოცილება ღვინისა სავანეებიდან ეს ესმოდათ კეთილგონიერ და ღვთისმოსავ წინამძღვრებს, რომელთაგან შესაძლოა ჩვენება ახლახან განსვენებულ კაცზე მართალი, თეოფანეზე, მყოფზე წინამძღვრად და განმაახლებლად კირილო-ნოვოიეზერსკის მონასტრისა. იგი ცდილობდა განსაკუთრებული გულმოდგინებით განადგურებას ღვინის სმისას ჩაბარებულ მისდამი მონასტერში, მაგრამ ამაოდ. და ამაოდ დარჩება ყველა ძალისხმევა ვინც ის არ უნდა იყოს, თუკი დადგენილებები წმინდა მამებისა დამოკიდებულებაში მონასტერთა არ იქნება აღდგენილი მთელი სისრულით.
ღირსი ნილოსი განჭვრიტა რა ნონაზვნური ცხოვრება აკვანში მისსა – აღმოსავლეთში – და დაბრუნებული რუსეთში, აირჩია ცხოვრებისათვის ღრმა უდაბნო. იგი იყო კმაყოფილი არჩეული ადგილით. მიზეზს კმაყოფილებისას გამოთქვამს ერთ ერთ წერილში თავისაში „მადლით ღვთისათი, ამბობს იგი, ვიპოვე ადგილი, სასურველი ჩემი გონებისათვის, ვინაიდან ერისათვის მცირედმიწმისაწვდომია“. გამოვიყენებთ აქ სილოგიზმს ღირსი ნილოსისას: „თუკი ამდენად წმინდა ადამიანისათვის არჩეული მის მიერ ადგილი ცხოვრებისა იყო საამო იმ მიზეზით, რომ ერის კაცნი იშვიათად ინახულებდნენ მას: მაშინ ჩვენ, უძლურებისათვის ნებით და გონებით, ადვილადმიდრეკადებისა ყველა ცოდვისადმი, მით მეტად საჭიროა ავირჩიოთ ცხოვრებისათვის ჩვენისა ადგილი განმარტოვებულნი, განშორებულნი ერის სოფლებისაგან, არ მიმზიდველნი თავისთან დასთა ერისკაცთა, ხოლო მათთან ერთად დასთა საცდურებისა.
ღირსს ნილოსს სურდა, რომ მონაზონნი მისი სავანისანი თავს ინახავდნენ შრომით ხელთა თავიანთთა, ხოლო თუკი გამოჩნდებოდა საჭიროება შემწეობაში მოწყალებით ერისკაცთაგან, მაშIნ გამოითხოვდნენ მას ზომიერი რაოდენობით.
აი საწყისი წესები, მიცემულნი წმინდა მამების მიერ მონაზვნობისათვის, მიჩნეულნი წმინდა ეკლესიის მიერ. სხვა წესები, მიმართებაში წვრილმანებამდე, აქვთ ისეთივე თვისება და ისეთივე მიზანი
ერისკაცი . ჩამოთვლილი თქვენ მიერ წესებისაგან ბევრმა მონასტრებმა გადაუხვიეს მეტად ანდა ნაკლებად. მიდრეკა უნდა იყოს როდესღაც გამოსწორებული. განათლებულობა და სული ჩვენი დროისა მოითხოვენ, როგორც თქვენთვისაც ცნობილია, რომ გამოსწორება არ იყოს გადადებული. ამაზე მიდის საუბარი საზოგადოებაში. სასურველი იქნებოდა შორის ხმათა, გამოცემულისა უცოდინრობით, გამოგვეცა ხმა ჭეშმარიტისა ცოდნიდან. არ უარი თქვათ თქმისათვის რასაც ჩვენი აზრით შეეძლო ხელი შეეწყო მოყვანაში მონასტერთა თვისობრივ მისდამი მდგომარეობაში.
მონაზონი . პასუხი ამ შეკითხვაზე ძალიან გაძნელებულია, მიუხედავად იმისა, რომ იგი ჩემ მიერ თითქმის გაკეთებულია. გამახსენდა მე ახლა სიტყვა მხსნელისა ველზე, რომელზეც დათესილი იყო კარგი თესლი, მაგრამ, ამოსვლისას ამ თესლისა, წარმოიშვა მრავლად ღვარძლი არა ადამიანნი, – ანგელოზებმა გააკეთეს შეთავაზება მეუფისადმი ველისა გამარგვლისათვის ღვარძლისა. უფალმა უთხრა მათ: „ნუუკუე, შეკრებასა ღვარძლისასა, აღმოფხურათ იფქლიცა. აცადეთ თანა-აღორძინებად ურთიერთას. ვიდრე ჟამამდე მკისა“ ( მთ. 13:29-30 ). თითქმის მიმართებაში მონასტრებთან ეს საუკეთესო საზომია. ყოველ შემთხვევაში მას უნდა მივაქციოთ განსაკუთრებული ყურადღება. გამოსწორებისას დრო მოჭმული შენობებისა საჭიროა სიფრთხილე. კეთილგონიერი ექიმები უარს ამბობენ მკურნალობას ფესვგადგმული ავადმყოფობებისა, მითვისებული სხეულის წყობისათვის, ზუსტად იმიტომ, რომ შეხება ამ სენთან არის შეხება სიცოცხლესთან. მონაზვნობა და მონასტრები დადგენილნი იყვნენ წმინდა სულის მიერ მეშვეობით რჩეულთა ჭურჭელთა მისი, ღირსი მამებისა: აღდგენა მონასტრებისა უწინდელ სულიერ სილამაზეში მათსა, თუკი ეს აღდგენა შედის შემადგენლობაში წინასწარ განზრახვისა ღვთისა, შეიზლება მოსდევდეს მხოლოდ მოქმედების მიერ განსაკუთრებული მადლისა ღვთისა, მეშვეობით ასეთივე ღირსი იარაღებისა. აი ყველაფერი რაც შემიძლია ვთქვა საერთოდ გამოსწორებაზე და გაუმჯობესებაზე მონასტერთა. თუმც ნათქვამიდან ჩემისა გამომდინარეობს აშკარა შედეგი, რომ გამოსწორება და გაუმჯობესება მონასტერთა არაფრით არ შესაძლებელია იყოს საქმე ერის ხალხთა: ერის კაცები მოიქცევიან საფუძვლიანად და ღვთისმოსავად, თუკი ანდობენ ამ საქმეს იმათ, ვისთვისაც იგი მინდობილია განგებულებით ღვთისათი, და ვისგანაც იგი მოითხოვება სამსჯავროზე ღვთისაზე.
მივიჩნევ წმინდა მოვალეობად ჩემად შეგატყობინოთ თქვენ ბრძნული რჩევა, რომელიც მე მოვისმინე ოპტინის ღირსთა პატივისცემისა ბერთაგან. ისინი ეუბნებოდნენ ერისკაცებსაც და მონაზვნებსაც, მძებნელებს გულწრფელი ხსნისა: „ჩვენს დროს, რომელშიც ასე გამრავლდა საცდურები, საჭიროა განსაკუთრებულად ყურადღება მიაქციო საკუთარ თავს, არ მიაქციო ყურადღება ცხოვრებას და საქმეებს მოყვასისას, და არ განიკითხო ცდუნებულები: იმიტომ რომ მხრწნელი მოქმედება საცდურისა მოხერხებულად გადადის გატაცებულთაგან საცდურით განმკითხველებზე მათსა“. ნახსენები ბერები ურჩევდნენ ერისკაცებს იხელმძღვანელონ ცხოვრებაში სახარებით და იმ წმინდა მამებით რომლებმაც დაწერეს დარიგებები საერთოდ ქრისტიანებისათვის, როგორც გააკეთა ეს წმინდა ტიხონ ზადონელმა. მონაზვნებს ისინი ურჩევდნენ იხელმძღვანელონ ასევე სახარებით და წმინა მამებით, შემდგენლებით ნაწარმოებებისა საკუთრივ მონაზონთათვის. ნახელმძღვანელებს მამათა წერილებით მონაზონს ყოველგვარ მონასტერში ექნება შესაძლებლობა შეიძინოს ხსნა: დაკარგავს მას მცხოვრები საკუთარი ნებით და თავისი გონებით, თუმც იგი ცხოვრობდეს უღრმეს უდაბნოში. „ვაჲ სოფლისა ამის საცთურთა მათგან“, წინასწარიუწყა უფალმა; „და განმრავლებითა უსჯულოებისაჲთა განჴმეს სიყუარული მრავალთაჲ.“. მოსვლა საცდურთა შედის ჩაუწვდომელ ჩვენთვის წინასწარგანსაზღვრულობაში ღვთისაში: „უნებლიადცა მომავალ არიან საცთურნი;“ ( მთ. 18:7, 24:12 ), წარმოთქვა უფალმა. ადამიანისათვის გამოსყიდვის შემდეგ მისა მიცემული აქვს თავისუფლება არჩევაში სიკეთისა და ბოროტებისა, როგორც იგი იყო მიცემული მისდამი შექმნის შემდეგ. ადამიანმა, როგორც შექმნის შემდეგ აირჩია, ისე გამოსყიდვის შემდეგ ირჩევს უმეტეს წილად ბოროტებას. შორის სამოთხისა გამოცხადდა ბოროტება შემოსილად ნიღბით სიკეთისა, მოსახერხებულობისათვის ცდუნებისა: იგი ცხადდება წიაღში წმინდისა ეკლესიისა შენიღბულად და მორთულად მიმზიდველ სხვადასხვაობაში საცდურებისა, მწოდებელი მათი უბრალოებად გართობებად და გამხიარულებებად, მწოდებელი განვითარებისა ხორციელი ცხოვრებისა და განადგურებისა წმინდა სულისა წარმატებად და განვითარებად კაცობრიობისა, „ადამიანები“ იქნებიან „განხრწნილნი გონებითა“, მიზეზით კეთილგანწყობილებისა მათისა უმართლობისადმი, კაცნი განხრწნილნი გონებითა, გამოუცდელნი სარწმუნოებითა. აქოუნდეს ხატი ღმრთის მსახურებისაჲ, ძალსა მისსა უარ-ჰყოფენ ( 2ტიმ. 3:8 ). მიმღებთათვის ამ ძალისა, და ნებაყოფლობით განმგდებთათვის მისი, ძნელია დაბრუნება მისი ( ებრ. 10:26 ), მიზეზით დაკარგვისა თვით კეთილი ნება-მყოფლობისა რაც გამუდმებით მოჰყვება განზრახულ უგულებელყოფას ნიჭისას ღვთისას. „ხატმა ღმრთის მსახურებისამ“ შესაძლოა როგორღაც დააბრმავოს ხრიკები ადამიანურნი; მაგრამ აღდგენა „ძალათა ღვთისმოსაობისა“ ეკუთვნის იმას, ვინც შემოსავს ადამიანებს „ძალით მაღლით“ ( ლკ. 24:49 ). მოძველებული დაძველებული ხე იშვიათად არის ხოლმე დაფარული და მორთული ხშირი საფარით მწვანე ფოთოლთა, კიდევ გამოხატავს მოცულობითი ტანით სიმტკიცეს და ჯანმრთელობას მაგრამ შინაგანი მისი უკვე გაიხრწნა პირველი ქარიშხალი მოტეხს მას.
Next