ფარისეველი

ძმებო დავცქიროთ სახარებაში ხასიათს უფლისას ღმერთისა მხსნელისა ჩვენისა იესო ქრისტესას. ჩვენ დავინახავთ, რომ იგი არასოდეს არ ბრკოლდებოდა ცოდვილების მიმართ, როგორც კი მათი ცოდვები არ ყოფილიყო მძიმენი. ასევე არაა ნიმუში მთელ სახარებაში, რომ წმინდა მოციქულნი დაბრკოლებულიყვნენ რომელიღაცაზე. საწინააღმდეგოდ ამისა ფარისევლები ბრკოლდებიან განუწყვეტლივ, ბრკოლდებიან თავად ყოვლადსრულყოფილისადმი განკაცებული ღმერთის მიმართ; ბრკოლდებიან იქამდე, რომ განიკითხავენ მას, როგორც დამნაშავეს, მისცემენ სიკვდილს სააუგოს; მხსნელს ჯვარს აცვამენ ჯვარზე შორის ორი ავაზაკისა! აქედან ბუნებრივად გამომდინარეობს ის დასკვნა, რომ მიდრეკილება დაბრკოლებისადმი არის მძიმე სენი სულისა, არის ნიშანი ფარისევლისა. საჭიროა გულდასმით ყურება გულისადმი, და მოკვდინება მასში გრძნობისა დაბრკოლებისა მოყვასისადმი სულიერი განსჯით, ამოღებულით სახარებიდან.

სახარება – წმინდა და ყოვლადწმინდა წიგნია! როგორც სუფთა წყლებში აღიბეჭდება მზე, ისე სახარებაში გამოსახულია ქრისტე. მსურველმა განჭვრიტოს ქრისტე, დაე განიწმინდოს გონება და გული სინანულით! იგი დაინახავს სახარებაში ქრისტეს, ჭეშმარიტ ღმერთს, მხსნელს დაცემული ადამიანებისას; დაინახავს სახარებაში, როგორი თვისებები უნდა ჰქონდეს მოწაფეს იესოსას, მოწოდებულს ისწავლოს სიმშვიდე და სიმდაბლე თავად უფლისაგან. ამ ღვთისმიმბაძავ სათნოებებში იგი იპოვის ნეტარ განსვენებას სულისას თავისას.

ნაწილი პირველი

ავიდა როდისღაც უფალი სახლში მეზვერისა მათესი, გადააქცია რა მეზვერე მოციქულად, ინახით დაჯდა განხორციელებული ღმერთი სუფრაზე ცოდვილებთან ერთად. ფარისეველები, დაინახეს რა ეს, დაბრკოლდნენ. „რატომ“, ამბობდნენ ისინი მოწაფეების მიმართ იესოსი, „რაჲსათჳს მეზუერეთა და ცოდვილთა თანა ჭამს მოძღუარი თქუენი?“ ( მთ. 9:11 ).

თქვით მანამდე, ფარისევლებო, რატომ თქვენ უწოდებთ ამ ხალხს ცოდვილებს? არა უფრო ადვილია განა ისინი იწოდნონ ბედნიერნი და ნეტარნი, ანგელოზები, ქერუბიმები, იმიტომ რომ კეთილინება ინახით ჯდომა მათს საზოგადოებაში ღმერთმა? არა უმჯობესია განა თქვენთვის თქვათ: „ ჩვენც ცოდვილები ვართ! ჩვენც მიგვიღე, გულმოწყალე იესო, ტერფებთან შენთან. ეს ცოდვილები შენ, გულთამხილველო და ჭეშმარიტო მოსამართლევ, გვამჯობინე ჩვენ, გვერდი აგვიარე რა ჩვენ, შენ ინახით დაჯექი მათთან. ჩანს – ცოდვანი ჩვენნი წინაშე შენსა უფრო მძიმენი არის მათს ცოდვებზე. მათთან შენ ინახით ზიხარ: ჩვენ ნება დაგვრთე თუნდაც გავერთხათ ტერფებთან შენსა.“.

არაა წმინდა ნება სიმდაბლისა ბნელ მართლებში, მდიდრებში სიმართლით დაცემული ადამიანური ბუნებისა, სიმართლით ყალბით ამა სოფლისა, სიმართლით ეშმაკეულისა. ისინი თავხედად განიკითხავენ უფალს, განიკითხავენ მიღებულს მათ მიერ ცოდვილებს, გამხდართ ასეთნაირად ჭეშმარიტ მართლებად, – უარყოფენ უფალს, ამბობენ: „მოძღუარი თქუენი“. აჩვენებენ ამით, რომ ისინი არ აღიარებენ მას „მოძღურად თავიანთად“.

პასუხი უფლისა – პასუხია ყველა საწყისზე დაფარულისა სენისა ფარისეველთა ყველა მდგომარეობაზე მათი სულისა. პასუხი ეს მოიცავს თავის თავში საშინელ განკითხვას და უარყოფას პირისაგან ღვთისა ყოველგვარი მოჩვენებითი მართლობისას ადამიანურისას, შეერთებულს განკითხვასთან მოყვასისა. „არა უჴმს, – თქვა უფალმა, – ცოცხალთა მკურნალი, არამედ სნეულთა. წარვედით და ისწავეთ რაჲ არს: წყალობაჲ მნებავს, და არა მსხუერპლი. არა მოვედ წოდებად მართალთა, არამედ ცოდვილთა“ ( მთ. 9:12-13 ).

ერთხელ, დღეს შაბათისას, მიდიოდა უფალი წმინდა თავის მოწაფეებთან ერთად და მოციქულებთან შორის ყანისა, დათესილი პურით. მოწაფეებმა იგრძნეს შიმშილი, დაიწყეს მოკრეფა თავთავებისა; ფშვნეტდნენ რა მათ ხელებით, წმენდნენ მარცვალს, რომლებსაც იყენებდნენ საკვებად. ფარისევლებმა, დაინახეს რა ეს, უთხრეს უფალს: „აჰა მოწაფენი შენნი იქმან, რომელი არა ჯერ-არს შაბათსა შინა საქმედ.“ ( მთ. 12:2 ). უფალმა ახსენა რა დავითი და მღვდლები რომელთაგან პირველმა დაარღვია საწესჩვეულებო კანონი შემთხვევისათვის ხოლო მეორენი გამოწერილობის მიხედვით რჯულისა არღვევენ რჯულს, კვლავ უმეორებს ფარისევლებს მრისხანე შემჩნევას: „უკუეთუმცა გეცნა, რაჲ არს: წყალობაჲ მნებავს, და არა მსხუერპლი, არამცა დასაჯენით უბრალონი“ ( მთ. 12:7 ).

გრძნობა დაბრკოლებისა – როგორი შარიანია, როგორი ბოროტგანმზრახველი! თავს იკატუნებს წვრილმანური მკაფიოობით იცავდეს ფორმებს რჯულისას, ხოლო არსს რჯულისას თელავს. ფარისეველო ბნელო და ბრმაო! მოისმინე, რას გეუბნება შენ უფალი: „წყალობაჲ მნებავს“. დაინახავ რა ნაკლს მოყვასისას, შეიწყალე მოყვასი შენი: ეს ასოა შენი! უძლურება, რომელსაც შენ ხედავ დღეს მასში, ხვალ შეიძლება გახდეს შენი უძლურება. შენ ბრკოლდები მხოლოდ იმიტომ რომ შენ ამაყი ხარ და ბრმა! შენ აღასრულებ რომელიღაც გარეგნულ წესებს რჯულისას, და ამის გამო თავს იწონებ; არად აგდებ, განიკითხავ მოყვასს, რომლებშიც ამჩნევ დარღვევას რომელიღაც წვრილმანთა, და არ ამჩნევ აღსრულებას დიდებისას, დაფარულ სათნოებებს, შეყვარებულს ღვთისაგან, უცნობებს შენი ქედმაღლური, ულმობელი გულისათვის. შენ არ ჩაგიხედავს შენს თავში დიდი ხანია; შენ არ დაგინახავს შენი თავი: მხოლოდ ამის გამო არ აღიარებ შენს თავს ცოდვილად. მის გამო არ შემუსვრილა შენი გული, არ აღვსებულა სინანულით და სიმდაბლით: ამის გამო შენ ვერ შეიგნე, რომ, თანასწორად ყველა სხვა ადამიანებთან, საჭიროებ წყალობას ღვთისას, ხსნას. საშინელია – არ მიჩნევა თავისა ცოდვილად! ვერ მიმჩნევს თავისა ცოდვილად უარყოფს იესო: „არა მოვედ – ამბობს იგი, – წოდებად მართალთა, არამედ ცოდვილთა რაჲთა შეინანონ“. როგორი ნეტარებაა მიჩნევა თავისა ცოდვილად! მიმჩნევი თავისა ცოდვილად იღებს დაშვებას იესოსთან. როგორი ნეტარებაა – დაინახო ცოდვანი საკუთარნი! როგორი ნეტარებაა – ჩაიხედო გულში საკუთარში! ვინც ჩაიხედება გულში თავისაში, იგი დაივიწყებს, რომ დედამიწაზე იმყოფებიან ცოდვილები, გარდა მისი ერთადერთისა. თუკი იგი კიდეც შეხედავს როდესმე მოყვასს: მაშინ ყველა მას ეჩვენება უბიწონი, შესანიშნავნი, როგორც ანგელოზნი. ყურებისას საკუთარ თავში, ყურებისას საკუთარი ცოდვილი ლაქებისათვის, იგი რწმუნდება, რომ ხსნისათვის მისი ერთადერთი საშუალებაა – წყალობა ღვთისა, რომ იგი მონაა უხმარი, არა მხოლოდ დარღვევის გამო არამედ არასაკმარისი აღსრულების გამო მცნებათა ღვთისა, აღსრულების გამო მეტად მსგავსისა გამრუდებისა ვიდრე აღსრულებისა. მსაჭიროები თავად წყალობისა, იგი უხვად აფრქვევს მას მოყვასზე, აქვს მათთვის – ერთი წყალობა. უკეთუმცა გეცნა რაჲ არს: წყალობაჲ მნებავს და არა მსხუერპლი, არმცა დასაჯენით უბრალონი. არა მოვედ წოდებად მართალთა, არამედ ცოდვილთა“ ( მთ. 12:7, 9:13 ).

გულმოწყალე მხსნელი ჩვენი უფალი იესო ქრისტე, არ უარმყოფელი მონანულ მეზვერეთა და მეძავთა, არ უგულებელყოფდა ფარისევლებსაც: იგი მოვიდა განეკურნა ადამიანი ყველა მისი სნეულებისაგან, ხოლო შორის მათსა ფარისევლობისაგანაც, განსაკუთრებულად არამარტივადსაკურნებელისა მხოლოდ იმიტომ, რომ ეს სნეულება მიიჩნევს და აცხადებს თავს აყვავებულ ჯანმრთელობად, უარყოფს ექიმს და მკურნალობას, თავად სურს მკურნალობა სნეულებათა სხვათა, იყენებს რა ამოსაღებად ძლივს შესამჩნევი მარცვლისა ნაზი თვალისაგან დარტყმებს მძიმე დირეებისას.

რომელიღაც ფარისეველმა მიიწვია უფალი გასაყოფად მასთან ტრაპეზისა. „და შევიდა სახლსა მას ფარისევლისასა და დაჯდა“ ( ლკ 7:36 ), მოგვითხრობს სახარება გულმოწყალე უფალზე. ჩანს, რომ ფარისეველმა თუმც კი ჰქონდა გულმოდგინება და როგორიღაც რწმენა უფლისადმი, მაგრამ მიღებისას მისი მისცა გასაქანი ანგარიშს, როგორი ხარისხი მისალმებისა გაეწია სტუმრისათვის. თუკი არ იქნებოდა ანგარიში, დაფუძნებული შეგნებაზე საკუთარი მართლობისა და ღირსებისა, რაღა ხელს შეუშლიდა ფარისეველს გაქცეულიყო შესახვედრად საღვთო მომსვლელისაკენ, გულის ფანცქალით ჩავარდნოდა წმინდა ტერფებში მისა, დაეგო ფეხებთან მისსა სული, გული. ეს არ იქნა გაკეთებული; ფარისეველმა გაუშვა ხელიდან ნეტარი შემთხვევა პატივი ეცა მხსნელისადმი, როგორც მხსნელისადმი. ხელიდან გაშვებულს მოიტაცებს თავისთვის რომელიღაც ქალი იმ ქალაქისა, ცნობილი ცოდვილი. ჩქარობს იგი ჭურჭლით სურნელოვანი ნელსაცხებლისა სახლში ფარისევლისა, შედის შენობაში, სადაც იყო ტრაპეზი, იწყებს განბანვას ცრემლებით ფეხებისა მხსნელისა, და გამშრალება მათი თმებით თავისა მისისა, – კოცნა ფეხებისა მხსნელისა, და ცხება მათი ნელსაცხებლით.

ვერ ხედავს ბრმა ფარისეველი სათნოებას, აღსრულებულს წინაშე მის თვალთა, მამხილებელისა სიცივისა, სიმკვდარისა მისი გულისა. დაბრკოლება და განკითხვა მოძრაობენ სულში მისა. იგი ფიქრობს: „ესე უკუეთუმცა იყო წინასწარმეტყუელი, უწყოდამცა, ვინ და რაბამი დედაკაცი შეეხების მას, რამეთუ ცოდვილ არს.“ ( ლკ. 7:39 ). რატომ შენ ამცირებ ღმერთს, უწოდებ რა მას მხოლოდ წინასწარმეტყველს? რატომ შენ უწოდებ ცოდვილს იმას, ვინც უმჯობესად, ვიდრე შენ, პატივს სცემს ღმერთს? შეშინდი, დადუმდი: გესწრებათ შემოქმედი! მას ეკუთვნის მსჯავრი ქმნილებებზე მისა; მისთვის – ერთნაირად შესაძლებელია მიტევება ხუთასი და ორმოცდაათი დრაჰკნისა ცოდვილი ვალისა: იგი ყოვლისშემძლეა და მდიდარი უსასრულოდ. ფარისეველი ჩვეულებრივ უშვებს ამას თავისი ანგარიშიდან! ხედავს რა მოვასის ხუთას დინარს ვალს, იგი არ აქცევს ყურადღებას თავის ორმოცდაათს, თვით არ მიიჩნევს მათ ვალად, მათ შორის განსაზღვრება საღვთო მსჯავრისა აცხადებს, რომ ორივეს მათ გადახდა ვერაფრით შეუძლიათ, რომ ორივე ისინი თანაბრად საჭიროებენ მიტევებას ვალისას. „ვითარ არარაჲ აქუნდა მათ, ორთავე მიუტევა“ ( ლკ. 7:42 ). უკმარისობა სიმდაბლისა, რომლისგანაც სნეულებაა ფარისევლობისა, უკიდურესად აბრკოლებს სულიერ წარმატებას. იმ დროს, როდესაც დაცემულნი მძიმე ცოდვებში, ცხარე გულმოდგინებით და შემუსვრილებით სულისა ნანობენ, ივიწყებენ მთელ მსოფლიოს, ხედავენ გამუდმებით ცოდვას თავიანთს, და დასტირიან მას წინაშე ღვთისა, – მზერანი ფარისევლისანი იყოფა. ცოდვა მისი, მოჩვენებული წინაშე მისსა უმნიშვნელოდ, არ იქცევს თავისთან მთელ ყურადღებას მისსას. მას ახსოვს, იცის რომელიღაცა კეთილი საქმეები თავისი, და მათზე ამყარებს იმედებს. იგი ხედავს ნაკლს მოყვასისას; შედარებით მათი თავისებთან, მიიჩნევს თავისებს მსუბუქებად, საპატიოებად. რაც მეტად იზრდება თვალებში მისა საკუთარი სიმართლე, მით მეტად მცირდება გამართლება მადლისმიერი, „უსაფუძვლოდ“ მინიჭებული მონანულთადმი. ამის გამო სუსტდება, ნადგურდება გრძნობა სინანულისა. დასუსტებით გრძნობისა სინანულისა ძნელდება სვლა სულიერი წარმატებისაკენ; განადგურებით გრძნობისა სინანულისა გზას ასცდება ადამიანი გადამრჩენელი გზიდან გზაზე მაღალი თვითწარმოდგენისა და თვითცდუნებისა. იგი ხდება უცხო წმინდა სიყვარულისა ღვთისადმი და მოყვასისადმი. „მიეტევნენ მაგას ცოდვანი მაგისნი მრავალნი, – თქვა უფალმა ნეტარ ცოდვილზე, – რამეთუ შეიყუარა ფრიად. ხოლო რომელსა მცირედი მიეტეოს, მცირედცა შეიყუაროს“ ( ლკ. 7:47 ).

დაავადებული სენით ფარისევლობისა გარეშე რჩება წარმატებისა სულიერისა. ხისტია ნიადაგი მისი გულის ყანისა, არ მოაქვს სამკალი: სულიერი ნაყოფიერებისათვის აუცილებელია გული, დამუშავებული სინანულით, დარბილებული, დანესტიანებული ლმობიერებით და ცრემლებით. გარეშე დარჩენა წარმატებისა – უკვე საგრძნობი ზარალია! მაგრამ ზიანი მომავალი ფარისევლობისაგან, არ იზღუდება უნაყოფობით სულისა: სასიკვდილე სენი ფარისევლობისა უმეტეს წილად შეერთებულია შედეგებთან ყველაზე დამღუპველთან. ფარისევლობა არა მხოლოდ ხდის უნაყოფოს ადამიანისათვის კეთილ საქმეებს მისსას, არამედ მიმართავს მათ საზიანოდ სულისა მისისა, მისი განკითხვისათვის წინაშე ღვთისა.

გამოხატა ეს უფალმა იგავში „ფარისეველისა და მეზვერისა“ მლოცველთა ერთად ტაძარში ღვთისაში ( ლკ. 18:10-14 ). ფარისეველი, ყურებისას თავის თავზე, ვერ პოულობდა მიზეზებს სინანულისათვის, გრძნობისათვის გულისმიერი შემუსვრილებისა; საწინააღმდეგოდ ამისა იგი ჰპოვებდა მიზეზებს ყოფილიყო კმაყოფილი თავისი თავით, დამტკბარიყო თავისი თავით. იგი ხედავდა თავისში მარხვას, გაცემას მოწყალებისას; მაგრამ ვერ ხედავდა იმ ნაკლს, რომლებსაც ხედავდა, ანდა ეგონა ხედავდა სხვებში, რომლებითაც ბრკოლდებოდა. ვამბობ „ეგონა ხედავდა“: იმიტომ რომ დაბრკოლებას თვალები დიდი აქვს; იგი ხედავს ისეთ ცოდვებსაც კი მოყვასში, რომლებიც საერთოდაც მასში არ არის, რომლებიც მოყვასისათვის შეთხზა მისმა წარმოსახვამ, ტარებულმა მზაკვრობით. ფარისეველი თვითცდუნებულობაში თავისა, სწირავს თავისი სულიერი მდგომარეობისათვის ქებას ღმერთს. იგი მალავს თავის განდიდებას, და იგი იმალება მისგან, ნიღბის ქვეშ მადლიერებისა ღვთისადმი. ზედაპირული შეხედულებით რჯულზე, მას ეჩვენებოდა, რომ იგი – აღმსრულებელია რჯულისა, მაამებელი ღვთისა. მან დაივიწყა, რომ მცნება უფლისა, გამოხატულების მიხედვით ფსალმუნთმგალობლისა, „ფართო არს ფრიად“ ( ფს. 118:96 ), რომ წინაშე ღვთისა თავად „ცაჲ არაწმიდაჲ არს“ ( იობ. 15:15 ), რომ ღმერთს არ სურს მსხვერპლნი, არც კიდევაც ყოვლადდასაწველი, როდესაც მათ არ თან ახლავს და არ თანაქმედებს შემუსვრილება და სიმდაბლე სულისა ( ფს. 50 ), რომ რჯული ღვთისა უნდა ჩაინერგოს თვით გულში მისაღწევად ჭეშმარიტი, ნეტარი, სულიერი მართლობისა. გამოვლენა ამ მართლობისა იწყება ადამიანში შეგრძნებით სიგლახაკისა სულისა ( ფს. 39:9 ; მთ. 5:3 ). პატივმოყვარე ფარისეველი ჰგონებს ჰმადლობდეს, ადიდებდეს ღმერთს: ღმერთო, გმადლობ შენ, – ამბობს იგი, – რამეთუ არა ვარ, ვითარცა სხუანი კაცნი, მტაცებელ, ცრუ და მემრუშე, ( ლკ. 18:11 ). იგი ჩამოთვლის აშკარა შეცოდებებს, რომლებიც შესაძლოა იყოს ხილული ყველას მიერ; მაგრამ სულიერ ვნებებზე, სიამაყეზე, მზაკვრობაზე, სიძულვილზე, შურზე, პირმოთნეობაზე, არ ამბობს არც ერთ სიტყვას. ხოლო ისინი ზუსტად შეადგენენ ფარისეველს! ისინი სწორედ აბნელებენ, აკვდინებენ სულს, ხდიან მას ვერშემძლებლად სინანულისა! ისინი სწორედ ანადგურებენ სიყვარულს მოყვასისადმი, და შობენ აღვსებულს სიცივით, სიამაყითა და სიძულვილით – ცდუნებას! პატივმოყვარე ფარისეველი ჰგონებს ჰმადლობდეს ღმერთს თავისი კეთილი საქმეებისათვის; მაგრამ ღმერთი პირს იბრუნებს მისგან; ღმერთი წარმოთქვამს წინააღმდეგ მისა საშინელ განაჩენს: „ყოველმან რომელმან აღიმაღლოს თავი თჳსი იგი დამდაბლდეს“ ( ლკ. 18:14 ).

როდესაც ფარისევლობა გაძლიერდება და მომწიფდება, მოიცავს სულს: მაშინ ნაყოფები მისი – საშინელია. არაა ურჯულოება წინაშე რომლისაც იგი შეირყეოდა, რომელსაც არ გადაწყვეტდა. ფარისევლებმა გაბედეს დაეგმოთ წმინდა სული. ფარისევლებმა გაბედეს ეწოდებინათ ძისათვის ღვთისა ეშმაკეული. ფარისევლებმა ნება დართეს თავს ემტკიცებინათ, რომ განკაცებული ღმერთი, მოსული დედამიწაზე მხსნელი, საშიშია საზოგადოებრივი კეთილდღეობისათვის; სამოქალაქო ყოფაცხოვრებისათვის იუდეველთა. და რისთვისაა ყველა ეს გადახლართული მონაგონნი? იმისათვის, რათა საფარის ქვეშ გარეგნული სამართლიანობისა, ნიღბის ქვეშ დაცვისა ეროვნულობისა, კანონებისა, რელიგიისა, გაეძღოთ გაუმაძღარი სიძულვილი თავიანთი სისხლით, შეეწირათ სისხლი მსხვერპლად შურისათვის და პატივმოყვარეობისა, რათა აღესრულებინათ ღვთისმკვლელობა. ფარისევლობა – საშინელი შხამია; ფარისევლობა – საშინელი სულიერი სნეულებაა.

შევეცდებით მოვხაზოთ გამოსახულება ფარისევლისა, სესხებით ფერწერისა სახარებიდან, რათა ყოველმა, ჩახედვით ამ საშინელ, შემზარავ გამოსახულებაში, შეძლოს გულდასმით თავი დაიცვას ანდერძის მიხედვით უფლისა „ცომისაგან ფარისეველთა“ ( მთ. 16:6 ): სახისაგან აზრთა, წესთაგან, განწყობისაგან ფარისეველთა.

ფარისეველი, კმაყოფილდება რა აღსრულებით გარეგანი წესებისა რელიგიისა და აღსრულებით რომელიღაც ხილული კეთილი საქმეებისა, არა უცხოსი წარმართთათვისაც, მონურად ემსახურება ვნებებს, რომელსაც ცდილობს გამუდმებით დამალოს, რომელთაც მნიშვნელოვან წილად ვერ ხედავს თავის თავში და ვერ იგებს, რომლებიც წარმოშობენ მასში სრულ სიბრმავეს მიმართებაში ღვთისა და მთელი საღვთო სწავლებისადმი. შეცნობა, და ამიტომაც კიდეც ხედვა საკუთარ თავში მოქმედებისა სულიერი ვნებებისა მიიღწევა სინანულით; მაგრამ ფარისეველი გრძნობისათვის სინანულისა მიუწვდომელია. როგორ შეუძლია შეიმუსვროს, მოლბეს, დამდაბლდეს გული, დაკმაყოფილებული თავისი თავით? ვერშემძლებელი სინანულისადმი, იგი ვერშემძლებელია ჭვრეტდეს ნათელს მცნებებისას ღვთისას, განმანათლებლებს თვალთა გონებისა. თუმც იგი კიდეც დაკავებულია კითხვით წერილისა, თუმც ხედავს მასში ამ მცნებებს, მაგრამ დაბნელებულობაში თავისაში არ ჩერდება მათზე: ისინი სხლტება მზერათაგან მისა, და იგი ცვლის მათ თავისი მსჯელობებით, უაზროებით, დამახინჯებულებით. რა შესაძლოა იყოს უფრო უცნაური, უშეუსაბამოესი ფარისევლურ აზროვნებაზე, ნახსენებზე სახარებაში! „რომელმან ფუცოს ტაძარსა ამას, – ამტკიცებდნენ ფარისევლები, – არარაჲ არს; ხოლო რომელმან ფუცოს ოქროსა მას ტაძრისასა, ჯერ-არს. “ ( მთ. 23:16 ). ფარისეველი, მიტოვებით აღსრულებისა მცნებათა ღვთისათა, შემადგენელთა არსისა რჯულისა, ისწრაფის გაფაქიზებული აღსრულებით ზედაპირული წვრილმანებისა, თუმც კი ეს ყოფილიყოს აშკარა დარღვევა მცნებათა. წმინდა ღვთის მცნებანი, რომლებშიც ცხოვრებაა საუკუნო, მიტოვებულია ფარისევლების მიერ გარეშე ყოველგვარი ყურადღებისა, სრულად დავიწყებულია! „ათეულსა მიიღებთ, – ეუბნებოდა მათ უფალი, – პიტნაკისასა და ცერეცოჲსასა და ძირაკისასა და დაგიტებებიეს უმძიმესი შჯულისაჲ: სამართალი და წყალობაჲ და სარწმუნოებაჲ... წინამძღუარნო ბრმანო, რომელი დასწურავთ ბურნაკსა, ხოლო აქლემსა შთანთქამთ“ ( მთ. 23:23-24 ).

თავად დაფარული ყველა სულიერ ვნებათა შორის არის პატივმოყვარეობა. ეს ვნება მეტად ყველა სხვაზე ინიღბება წინაშე გულისა ადამიანისა, მოტანით მისდამი სიამოვნებისა, ხშირად მიღებული დამშვიდებად სინდისისა, ნუგეშად საღვთოდ, და სწორედ პატივმოყვარეობაზე დასაფუვრებულია ფარისეველი. იგი ყველაფერს აკეთებს დიდებისათვის ადამიანურისა; მას უყვარს, რომ მოწყალებასაც მისას, და მარხვასაც მისას, და ლოცვასაც მისას ჰყავდეთ მოწმენი. მას არ შეუძლია იყოს მოწაფე უფლისა იესოსი., მბრძანებელისა მიმდევართა მიმართ თავისი არად ჩააგდონ დიდება ადამიანური, ვიდოდნენ გზით დამცირებისა, უპოვარებისა, ტანჯვისა. ჯვარი იესოსი წარმოადგენს ფარისევლისათვის საცდურს. მისთვის საჭიროა მესია, მსგავსი ალექსანდრე მაკედონელისა, ანდა ნაპოლეონ პირველისა, ხმამაღალი დიდებით დამპყრობლისა, ალაფით, ნადავლით! ფიქრი დიდებაზე ზეციერზე, სულიერზე, დიდებაზე ღვთისაზე, მარადიულზე თვით მარადიულობაზე, მიუწვდომელია სულისათვის მისა, მხოხავისათვის დედამიწაზე, მიწიერ მტვერში და ხრწნილებაში. ფარისეველი ვერცხლისმოყვარეა. გული მისი იქაა, სადაც მისი საგანძურია. იქაა რწმენა მისი, იქაა გრძნობა მისი, იქაა იმედი, იქაა სიყვარული! ბაგეებით, კიდით ენისა იგი აღიარებს ღმერთს, ხოლო გულით იგი უარყოფს მას. არასოდეს იგი არ გრძნობს დასწრებას ღვთისას, ვერ ხედავს განგებულებას ღვთისას, არ იცის გამოცდილებით, რას ნიშნავს შიში ღვთისა. გულისათვის მისი არაა ღმერთი, არაა მოყვასიც. იგი – მთლად მიწიერია, მთლად ხორციელი, მთლად გავლენის ქვეშ ვნებებისა სულიერთა, მოძრაობს მათით, იმართება მათ მიერ, მიიზიდება ყოველგვარი უკანონობისაკენ, ცხოვრობს და მოქმედებს მხოლოდ თვითმოყვარეობისათვის. ამ სულში აღმართულია კერპი „მე“. კერპისთვის იკმევა განუწყვეტელი საკმეველი, იკვლება განუწყვეტელი მსხვერპლნი. როგორ შესაძლებელია ამ სულში შეერთდეს მსახურება ყოვლადწმინდა ღვთისადმი მსახურებასთან საზიზღარი კერპისა? ეს სული საშინელ გაპარტახებაშია, საშინელ წყვდიადში, საშინელ მოკვდინებულობაში. ესაა – ბუნაგი ბნელი, დასახლებული ერთადერთი მხოლოდ ულმობელი მხეცებით, ანდა კიდევ უფრო ულმობელი ავაზაკებით. ესაა – სამარე შემკული გარედან გრძნობადი თვალებისათვის ადამიანურთათვის, ასე ადვილად მოტყუებულთათვის, შიგნიდან აღსავსე მკვდართა ძვლებით; სიმყრალით, მატლებით, ყველაფრით არაწმინდათი, ღვთისთვის საძულველით.

ფარისეველს, არის რა უცხო ღვთისათვის, აქვს საჭიროება ჩანდეს წინაშე ხალხისა მსახური ღვთისა; არის რა აღსავსე ყველა უკანონობით აქვს საჭიროება ჩანდეს წინაშე ხალხთა სათნოდ; ისწრაფვის რა დაიკმაყოფილოს თავისი ვნებები, მას აქვს საჭიროება მოუტანოს საქციელებს თავისას კეთილსახიერება. ფარისევლისათვის აუცილებელია ნიღაბი. სულაც არ სურს რა იყოს ჭეშმარიტად ღვთისმოსავი და სათნო, მხოლოდ სურს ითვლებოდეს შორის ხალხისა ასეთად, ფარისეველი იმოსება პირმოთნეობით. ყველაფერი მასში – შეთხზულია, ყველაფერი – გამონაგონი! საქმეები, სიტყვები, მთელი ცხოვრება მისი – სიცრუეა გამუდმებული. გული მისი, როგორც ბნელი შხამი, აღსავსეა ყველა ვნებებით, ყველა მანკით, განუწყვეტელი ტანჯვით. და სწორედ ეს ჯოჯოხეთური გული სუნთქავს მოყვასისადმი არაადამიანური, მომაკვდინებელი გრძნობით დაბრჯოლებისა და განკითხვისა. ფარისეველი, მზრუნველი ჩანდეს მართლად წინაშე ადამიანთა, სულით მყოფი შვილი სატანისა, იჭერს რჯულისაგან ღვთისა რომელიღაც ნაკვთებს; ირთავს თავს მათით, რათა გამოუცდელი თვალმა ვერ იცნოს მასში მტერი ღვთისა და, მინდობილი მას, როგორც მეგობარს ღვთისას, გახდეს მისი მსხვერპლი. ფარისეველი განიკითხავს მოყვასში არა ბოროტებას, არა ნაკლს, არა დარღვევას რჯულისას. არა! როგორ შეუძლია მას განიკითხავდეს ბოროტებას, რომლისაც იგი მეგობარია და მესაიდუმლე? ისრები მისი მიმართულნია სათნოებისაკენ. მაგრამ, რათა უფრო საიმედო იყოს დარტყმები, იგი ცილს სწამებს სათნოებას, მიაწერს მას ბოროტებას, ცდუნდება ამ ბოროტებით, და, ერთი შეხედვით დაზიანებით მისი, კლავს მოძულებულს მის მიერ მონას ქრისტესას. ფარისეველო! შენ მიგყავს სატანჯველად უდანაშაულო დანაშაულისათვის, რომელიც შენ თავად მისთვის გამოიგონე? შენ გეკუთვნის სატანჯველი, მსგავსად როგორც დანაშაულიც! განა გამხნევებს შენ ის, რომ მოწაფე ქრისტესი, მიბაძვით ქრისტეს, მდუმარებით სვამს ფიალას ტანჯვისას, რომელიც შენ მას მოუმზადე? უბედურო! შეშინდი ამ თავად მდუმარებისაგან სულგრძელისა და საიდუმლოებრივისა. როგორც აწ იესოს გამო დუმს მიმდევარი იესოსი: ისე საშინელ, საყოველთაო სამსჯავროზე იტყვის მის მაგივრად იესო, ამხელს ურჯულოს, შეუმჩნეველს ხალხთაგან, და გააგზავნის მას სატანჯველში მარადიულში. ფარისეველებმა გამოიგონეს დანაშაულები თავად ღმერთკაცისთვის; მათ მოაწყვეს მისთვის სასჯელი; მათ იყიდეს მისი სისხლი; მათ თავი მოაჩვენეს ვერ გამგებად მისი.

უდიდესი ბოროტმოქმედება დედამიწაზე აღსრულებულია ფარისევლების მიერ. ყოველთვის იყვნენ ისინი ერთგულნი, და აქამდე ისინი არიან ერთგულნი თავიანთი ჯოჯოხეთური მოწოდებისა. ისინი – მთავარი მტრები არიან და მდევნელნი ჭეშმარიტებისანი, ქრისტიანული სათნოებისა და ღვთისმოსავობისა, არ ჩერდებიან არც წინაშე რაიმე საშუალებისა, არც წინაშე რაიმე დანაშაულისა. წინააღმდეგ მათი გრგვინავს განსაზღვრება უფლისა: გუელნო, ნაშობნო იქედნეთანო, ვითარ-მე განერნეთ სასჯელსა მას გეჰენიისასა? ამისთჳს აჰა ესერა მე მოვავლინნე თქუენდა წინაწარმეტყუელნი, ბრძენნი და მწიგნობარნი, და მათგანნი მოსწყვიდნეთ, და ჯუარს-აცუნეთ, და მათგანნი სტანჯეთ შესაკრებელთა შორის თქუენთა, და სდევნიდეთ ქალაქითი ქალაქად, რაჲთა მოიწიოს თქუენ ზედა ყოველი სისხლი მართალი, დათხეული ქუეყანასა ზედა სისხლითგან აბელ მართლისაჲთ ვიდრე სისხლადმდე ზაქარიაჲსა, ძისა ბარუქისა, რომელი მოჰკალთ შორის ტაძრისა და საკურთხევლისა. ამენ გეტყჳ თქუენ, რამეთუ მოიწიოს ესე ყოველი ნათესავსა ამას ზედა“ ( მთ. 33-36 ). აღსრულდა სიტყვები უფლისანი, და აქამდე აღესრულებიან: დაავადებულნი საფუარით ფარისევლობისა აქამდე შეურიგებელ მტრობაში არიან ჭეშმარიტ მოწაფეებთან იესოსი, დევნიან მათ, ხან აშკარად, ხან დაფარვით ცილისწამებით და დაბრკოლებით; ხარბად, მოუღალავად ეძიებენ სისხლს მათსას. „უფალო იესო ქრისტე! დაეხმარე მონებს შენსას. მიანიჭე მათ ჩაგწვდნენ შენ, და მოგდიონ შენ, შენ, რომელიც „ვითარცა ცხოვარი კლვად მიმართ მიიყვანა და ვითარცა კრავი წინაშე მრისველისა თჳსისა უჴმოჲ ( ეს. 53:7 ). მიანიჭე მათ სუფთა თვალით გონებისა გჭვრეტდნენ შენ, და, ტანჯვით ნეტარ მდუმარებაში როგორც თითქოს წინაშე შენი თვალებისა, გამდიდრდნენ მადლისმიერი ნიჭებით, შეიგრძნონ თავიანთ თავში მირონმდინარე მობერვა წმინდისა სულისა, რომელცი მოუწოდებს მონას შენსას, რომ სხვაგვარად შეუძლებელია იყოს შენი, თუ არა ზიარებით სასმისისადმი ტანჯვისა, რომელიც შენ აირჩიე ხვედრად ყოფნისა დედამიწაზე შენი და ახლობელთა შენთა“.

ნაწილი მეორე

უფალმა წარმოთქვა წმინდა სახარებაში ბევრი მცნება, შემყვანი ადამიანში აზრთა და გრძნობათა, სრულად საწინააღმდეგოსი სულის დამღუპველი კაცთმოძულე ფარისევლობისადმი. ამ მცნებებით ნადგურდება თვით საწყისნი, რომლებზეც ეფუძნება და შენდება ფარისევლობა. „ეკრძალენით, – თქვა უფალმა – საერთოდ ცომისაგან ფარისეველთაჲსა“ ( მთ. 16:6 ). ერთი მახარებელთაგანი განმარტავს, რომ სიტყვით „ცომი ფარისეველთა“ უფალმა უწოდა „სწავლება“ ფარისეველთა ( მთ. 16:12 ), ხოლო სხვა მახარებელი გულისხმობს ამ სიტყვის ქვეშ სიტყვას „ორგულებას“ მათსას ( ლკ. 12:1 ). ეს ერთი და იგივეა პირმოთნე ქცევისაგან იბადება სახე აზრთა და სწავლება ფარისევლური; და პირიქით, სწავლება და სახე აზრთა ფარისევლური აღზრდიან თვალთმაქცს, რომლისთვისაც არავითარი ცოდვა არაა საშიში, არავითარი სათნოება არაა დასაფასებელი; იგი იმედოვნებს კიდეც მიჩქმალოს ყოველი ცოდვა, გააპატიოს, გაამართლოს იგი, და შეცვალოს ყოფელგვარი სათნოება თვალთმაქცობით.

უფალმა დაასწავლა მოწაფეებს თავისას ქცევა პირდაპირი, გულწრფელი, დამყარებული წმინდა სიბრძნეზე, ხოლო არა გამართლებული მზაკვრობით, – ქცევა, რომლისგანაც უნდა ანათებდეს სუფთა სათნოება და ზეციერი სილამაზით თავისით მიიზიდოს თავისთან მზერანი და გულნი ადამიანთა. ეგრეთ ბრწყინავდინ ნათელი თქუენი წინაშე კაცთა, რაჲთა იხილონ საქმენი თქუენნი კეთილნი და ადიდებდენ მამასა თქუენსა ზეცათასა.“ ( მთ. 5:16 ). ფარისეველებს, საწინააღმდეგოდ ამისა, სურდათ მხოლოდ ჩანებოდნენ მართლებად, ზრუნავდნენ მხოლოდ იმაზე, რომ გამოეჩინათ და მუდამ გამოეჩინათ თავნი როგორც მსახურებად ღვთისა წინაშე საზოგადოებისა ხალხთა, წინაშე მასისა, ჩვეულებრივ მცირედ გამრჩევისა. და ახლაც შესაძლოა დანახვა, რომ ფარისევლები მიმართავენ ყველანაირ ხრიკს, რათა საქმე მათი, მქონე გარეგნობა კეთილი, ელვარებდეს როგორც შესაძლებელია უფრო ნათლად წინაშე თვალთა ხალხისა, ხოლო ბოროტმოქმედება იყოს ნაპატიები პოლიტიკური აუცილებლობით, ნიღბით მართლმსაჯულებისა და ბრძნული წინდახედულებისა, სურვილით გაფრთხილებისა დაშვებით ნაკლები ბოროტებისა ბოროტებისა მეტისა და სხვა გამართლებებით, ასე უხვად გამომდინარე გულიდან, აღსავსეთი მზაკვრობით. უფალი კრძალავს ასეთ ქცევას საკმაოდ ძლიერი გამოხატულებებით. თქუენ ხართ, – ამბობს იგი, – რომელნი განიმართლებთ თავსა თჳსთა წინაშე კაცთა, ხოლო ღმერთმან იცნის გულნი თქუენნი, რამეთუ კაცთა შორის მაღალი საძაგელ არს წინაშე ღმრთისა“ ( ლკ. 16:15 ). ფარისევლები ცდილობდნენ დაეფარათ გამართლებებით თავიანთი სულიერი ვნებები, ქმედებები, ნაყოფები მათი. სულიერი ვნებები, ჩრდილ ქვეშ და სიგრილისა გამართლებისა, ჩვეულებრივ იდგამენ ღრმა ფესვებს სულში, ხდებიან დონდროხა ხედ, რომელიც მოეხვევა ტოტებით მთელ საქმიანობას ადამიანისას, ესე იგი შეაღწევს ყველა მის აზრებში, ყველა გრძნობებში, ყველა ქმედებებში. წმინდა პიმენი დიდმა თქვა: „თუკი ცოდვილ ნებას ადამიანისას შეეწევა გამართლება: მაშინ იგი შეირყვნება და იღუპება ⁴²² .

ქცევისას, რომელშიც არ იძიება უანგაროდ სათნოება წინაშე თვალთა ღვთისა, მაგრამ იძიება დიდება სათნოებისა წინაშე თვალთა ხალხთა, მათს უმნიშვნელო აზრში, არამუდმივში, ცვალებადში, – ადამიანი ვერშემძლებელია შეიცნოს რწმენა ქრისტიანული, მიიღოს სწავლება ქრისტესი, რისთვისაც საჭიროა გული, მაღიარებელი თავისა ცოდვილად, აღმსარებელი ცოდვისა თავისი. „ვითარ უკუე ჴელ-ეწიფების თქუენ რწმუნებად, – ეუბნება მხსნელი ფარისევლებს, – რამეთუ დიდებასა ურთიერთარს მიიღებთ და დიდებასა მხოლოჲსა ღმრთისასა არა ეძიებთ.?“ ( ინ. 5:44 ). უფალი აღიღებს მოწაფეებისაგან თავისი ყოველგვარ საკვებს პატივმოყვარეობისათვის. მას სურს, რათა სამსხვერპლო გულისა იყოს განწმენდილი ბილწი კუმირისაგან, ყველაფრისაგან, რაც ეკუთვნის კერპთმსახურებას. უფალი გვამცნებს აღვასრულოთ ყველა კეთილი საქმეები საიდუმლოდ. მოწყალებაც, ანდერძის მიხედვით მისი, დაე იყოს საიდუმლოდ! და მარხვაც დაე იყოს საიდუმლოდ! და ლოცვა – ჩაკეტილ კუნჭულში! კეთილი საქმეები ჩვენნი უნდა იყოს დაფარულნი არა მხოლოდ ადამიანებისაგან, არამედ ჩვენგანაც თავად, რათა არა მხოლოდ ადამიანები არ ხრწნიდნენ სულს ჩვენსას ქება-დიდებებით, არამედ თავად გული ჩვენი არ გვეპირფერებოდეს ჩვენ, და არ სიძვიდეს, არღვევდეს რა წმინდა კავშირს წმინდა სიმდაბლესთან. „ნუ სცნობნ მარცხენაჲ შენი, რასა იქმოდის მარჯუენაჲ შენი“ ( მთ. 6:3 ). ეს ცოტაა! უფალმა ბრძანა უარყოფა თავისა მცირედროულ მიწიერ ცხოვრებაში, გაგვეთელა ყველა გამართლებები, ყოველგვარი სიმართლე სიმართლისათვის სახარებისეულისა. რაში მდგომარეობს სიმართლე სახარებისეული? ტანჯვებში, ჯვარში! აქ მოუწოდებს მოწაფეს თავისას მხსნელი! აქ იგი აწყობს გარჩევას შორის მოწოდებულთა! აქ განარჩევს ღვარძლს ხორბლისაგან! აქ სახელდებს თავისი ბეჭდით რჩეულებს! რომელმან არა აღიღოს ჯუარი თჳსი და შემომიდგეს მე, იგი არა არს ჩემდა ღირს რომელმან მოიპოოს სული თჳსი, წარიწყმიდოს იგი; და რომელმან წარიწყმიდოს სული თჳსი ჩემთჳს, მან პოოს იგი. ( მთ. 10:38-39 ).

ძმანო! ფეხქვეშ ჯვრისა ქრისტესი, დავდოთ და დავმარხოთ ყველა წარმოდგენა სოფლისა პატივის შესახებ, წყენის შესახებ, შეურაცხყოფის შესახებ, ზარალის შესახებ, უსამართლობის შესახებ ადამიანური კანონების შესახებ და ადამიანური მართლმსაჯულების შესახებ. გავხდეთ უგუნურნი ქრისტესთვის! მივუპყროთ ლოყები ჩვენნი ფურთხებისათვის, სილისათვის! ჩვენი ღირსება მიწიერი, ძველი, დაე დაიფერფლოს ფერფლით დამცირებისა! არ შევხედოთ დანდობით და მონაწილეობით ხრწნად ქონებაში ჩვენსა: დაე დაიტაცოს და გაფანტოს იგი გრიგალმა, როდესაც ის იქნება დაშვებული! არ დავინდოთ ხორცი ჩვენი ღვაწლში ნებაყოფლობითში და ტანჯვაში უნებლიეთში! ვისწავლოთ უფალი იესო ქრისტესაგან მისი საიდუმლოებრივი მდუმარება, რომელიც არის უაღმატებულესი ღვთისმეტყველება და მჭევრმეტყველება, გამაოცებელი ანგელოზთა! მას, ღმერთს განხორციელებულს ამა სოფელმა არ მიუზღო სამართლიანობით: ჩვენ განა უნდა ვეძიოთ იგი ამა სოფლისაგან? უარვყოთ იგი ფეხებქვეშ ჯვრისა ქრისტესი! არ ვიყოთ მხეცნი, რომლებიც მონადირეებს და სხვა მხეცებს, მათზე თავდამსხმელებს ქენჯნიან და აწყლულებენ! დავემსგავსოთ კრავს ღვთისას აქ დედამიწაზე, დროს მოკლეხნიანი ჩვენი მოგზაურობისა მიწიერისა, – და იგი გაგვხდის ჩვენ მსგავსს თავისას მარადისობაში, სადაც ჩვენს ნეტარებას არ ექნება დასასრული და საზღვარი. აქაც, მიწიერ განდევნილობაში, სარწმუნო მოწაფეს იესოსას მოუდის სული წმინდა, ნუგეშინის-მცემელი მოჰბერავს მის სულზე გამოუთქმელ ნეტარებას მომავალი ცხოვრებისას, რომელიც განაშორებს მისგან გრძნობას ტანჯვისას, რომელსაც შეჰყავს იგი უხილავ, წმინდა სიამოვნებაში, დამოუკიდებელში ადამიანებზე და გარემოებებზე. წინაშე ამ სიამოვნებისა ყველა მიწიერნი სიამოვნებანი, თვით კანონიერნიც, – უმნიშვნელოა.

ძირითადი განმასხვავებელი ნიშანი თვალთმაქცისა, პირველი ისარი, გაშვებული მის მიერ მოყვასისადმი, არის ცდუნება და გამომდინარე ცდუნებიდან განკითხვა მოვასისა საცდური განზრახულ ბოროტმოქმედებში ხშირად არის ხოლმე მოჩვენებითი, შემთხზარი, როგორც თითქოს სწორი საბაბი ბოროტმოქმედებისათვის, წინასწარ მომამზადებელი ბოროტებისაც და გამართლებისაც ბოროტებისა; საცდური დაავადებულებში ჯერ კიდევ სიძველით ადამისა, თუმც კი ისინი იყვნენ კეთილგანმზრახველი და ისწრაფოდნენ ხსნისაკენ, არის ნიშანი სიძველისა და სენი საკმაოდ მნიშვნელოვანი და შეუპოვარი. სენი ეს ეწინააღმდეგება სინანულს, რომლისგანაცაა – განწმენდა. საცდური არის ავადმყოფური შეხედულება უძლურებისადმი მოყვასისა, რომლის დროსაც ეს უძლურებანი იზრდება უშველებელ, მახინჯ სიდიდემდე. საცდური არის ნაშიერი თვითმოყვარეობისა, ჩასახლებულისა სულში, უცხოში სიყვარულისა მოყვასისადმი და სწორი სიყვარულისა საკუთარი თავისადმი. უფალმა შეადარა ეს სენი დირეს, შედარებით რომლისაც ყოველი აშკარა შეცოდება მოყვასისა არის მხოლოდ ბეწვი. „ნუ განიკითხავთ, – თქვა უფალმა, – რაჲთა არა განიკითხნეთ, რამეთუ რომლითა განკითხვითა განიკითხვიდეთ, განიკითხნეთ, და რომლითა საწყაულითა მიუწყოთ, მოგეწყოს თქუენ... ორგულო, აღმოიღე პირველად დჳრე თუალისაგან შენისა და მაშინ იხილო აღმოღებად წუელი თუალისაგან ძმისა შენისა“ ( მთ. 7:1-2,5 ). საჭიროა ძალდატანებით განვაშოროთ თავი განკითხვისაგან მოყვასისა, თავის დაცვით მისგან შიშით ღვთისათი და სიმდაბლით. რათა შევასუსტოთ და, ღვთის დახმარებით, სრულად ამოვძირკვოთ გულიდან ჩვენისა ცდუნება მოყვასის მიმართ, საჭიროა შუქზე სახარებისა ჩავღრმავდეთ საკუთარ თავში, დავაკვირდეთ საკუთარ უძლურებებს, გამოვიკვლიოთ საკუთარი ცოდვილი მისწრაფებები, მოძრაობები და მდგომარეობები. როდესაც ცოდვა ჩვენი მიიქცევს თავისთან ჩვენ მზერებს, – აღარ მოგვინდება დავაკვირდეთ ნაკლის მიმართ მოყვასისა, შემჩნევა მათი. მაშინ ყველა მოყვასი მოგვეჩვენება ჩვენ შესანიშნავნი, წმინდანი; მაშინ ყოველი ჩვენგანი მიიჩნევს თავს უდიდეს ცოდვილად სამყაროში, ერთადერთ ცოდვილად სამყაროში; მაშინ ფართოდ გაიშლება ჩვენთვის ჭიშკარი ჩახუტებისა ჭეშმარიტი ნამდვილი სინანულისა.

დიდი პიმენი ამბობდა: ჩვენ და ძმანი ჩვენნი როგორც თითქოს ორი სურათია. თუკი ადამიანი შეხედვისას საკუთარი თავისადმი ჰპოვებს თავის თავში ნაკლს: მაშინ ძმაში თავისაში იგი ხედავს სრულყოფილებას. თუკი თავად თავისთვის ეჩვენება სრულყოფილად: მაშინ, შედარებისას თავისთან ძმისა, ჰპოვებს მას ცუდად“ ⁴²³ . უდიდესი სათნომყოფელები ღვთისანი განსაკუთრებით ზრუნავდნენ დაენახათ თავი ცოდვილად, და იმდენად ცოდვილებად, რომ შეცოდებანი მოყვასთა, აშკარები და დიდნი, ეჩვენებოდნენ მათ უმნიშვნელოებად, საპატიოებად. ღირსმა სისოიმ უთხრა აბბა ორს: – „მომეცი მე დარიგება“. „გაქვს კი შენ ჩემდამი ნდობა?“ შეეკითხა მას აბბა ორი. – „მაქვს“, უპასუხა სისოიმ. „წადი – უთხრა მას აბბა ორმა, – და აკეთე ის, რასაც ვაკეთებ მე“. „რაში მდგომარეობს შენი საქმიანობა, მამაო?“, შეეკითხა მას აბბა სისოი. ბერმა თქვა: „მე ვხედავ თავს უარესად ყველა ადამიანზე“ ⁴²⁴ .

თუკი ადამიანი მიაღწევს იმ მდგომარეობას, ამბობდა პიმენი დიდი , რომელზეც თქვა მოციქულმა ყოველივე წმიდა არს წმიდათათჳს; ( ტიტ. 1:15 ), მაშინ დაინახავს, რომ იგი უარესია ყოველგვარ ქმნილებაზე. ძმამ ჰკითხა ბერს: როგორ შემიძლია ვიფიქრო ჩემს თავზე, რომ მე უარესი ვარ მკვლელებზე? პიმენმა უპასუხა: „თუკი ადამიანი მივა მდგომარეობამდე, ნაჩვენებზე მოციქულის მიერ და დაინახავს ადამიანს, ჩამდენისა მკვლელობისა, მაშინ იტყვის: მან ერთხელ გააკეთა ეს ცოდვა, ხოლო მე ვიკლავ თავს ყოველდღიურად“. ძმამ მოუყვა სიტყვები პიმენისა სხვა ბერს. ბერმა უპასუხა: „თუკი ადამიანი მივა მდგომარეობამდე ასეთი სიწმინდისა, და დაინახავს ცოდვებს ძმისას მაშინ მართლობა მისი ჩაყლაპავს ამ ცოდვას“. ძმამ შეეკითხა: რომელი მართლობა მისი? ბერმა უპასუხა: „მუდმივი დადანაშაულება თავისა“ ⁴²⁵ .

აი ჭეშმარიტი მსმენელნი და მოქმედნი რჯულისა სახარებისეულისა! განგდებით გულიდან საკუთარისა განკითხვისა და საცდურისა, ისინი აღივსნენ წმინდა სიყვარულით მოყვასისადმი, გადმოღვრით ყველაზე წყალობისა, და გულმოწყალებით მკურნალობით ცოდვილებისა. ნათქვამია წმინდა მამების მიერ დიდ მაკარი ეგვიპტელზე , რომ იგი იყო, როგორც ღმერთი მიწიერი, – ისეთი ძლევამოსილი გულმოწყალებით ტვირთულობდა იგი უძლურებებს მოყვასისას. აბბა ამონი, ჩაკვირვებული გამუდმებით საკუთარ თავში და მამხილებელი სულისა თავისა მის ნაკლში, მოვიდა ღრმა სიმდაბლეში და წმინდა უბრალოებაში. დიდი სიყვარულისაგან მოყვასისადმი, იგი ვერ ხედავდა მასში ბოროტებას, დაივიწყა არსებობის შესახებ ბოროტებისა. ერთხელ მოუყვანეს მას – როდესაც იგი იყო ეპისკოპოსი – ქალიშვილი, რომელსაც ჩასახული ჰქონდა საშვილოსნოში, და უთხრეს: „რომელიღაცამ გააკეთა ეს, დაადე მას ეპიტიმია“. ამონმა, გადასახა რა ჯვარი მუცელს მისსას, მოითხოვა მისთვის მიეცათ ექვსი წყვილი ტილო, თქვა: „როდესაც მოვა მისთვის დრო გააჩინოს, არ მოკვდებოდეს იგი თავად, ანდა შვილი მისი, და იყოს რამე რაშიც დამარხავენ მათ“. დამადანაშაულებელებმა ქალიშვილისამ, უთხრეს მას: რას აკეთებ? დაადე მათ ეპიტიმია! მან უპასუხა: „ძმანო! იგი ახლოსაა სიკვდილთან! რაღა კიდევ ვქნათ მისდამი?“ – და გაუშვა იგი. მივიდა ერთხელ აბბა ამონი რომელიღაც ადგილსამყოფელში მონაზონთა, რათა გაეყო ძმებთან ტრაპეზი. ერთი ძმათაგანი იმ ადგილისა ძალიან მოიშალა ქცევაში: მას ეწვეოდა ხოლმე ქალი. ეს გახდა ცნობილი სხვა ძმებისათვისაც; ისინი შეცბუნდნენ და, შეიკრიბნენ რა სათათბიროდ, მოიფიქრეს გაეგდოთ ძმა მის ქოხიდან. გაიგეს რა რომ ეპისკოპოსი ამონი იმყოფება აქ, ისინი მივიდნენ მასთან, და სთხოვეს მას, რომ ისიც მისულიყო მათთან გასასინჯად კელიისა ძმისა. გაიგო რა ამის შესახებ ძმამაც, და დამალა ქალი დიდი ხის ჭურჭლის ქვეშ, მოაქცია რა ჭურჭელი ფსკერით ზემოთ. აბბა ამონმა გაიგო ეს, და ძმის გამო, დაფარა შეცოდება ძმისა. მოსულნი მრავალ ძმებთან ერთად კელიაში, იგი დაჯდა ხის ჭურჭელზე და ბრძანა გაეჩხრიკათ კელია. კელია გაიჩხრიკა, ქალი ვერ იქნა ნაპოვნი. „რა არის ეს? – უთხრა აბბა ამონმა ძმებს, – ღმერთი დაე შეგინდობთ თქვენ შეცოდებას თქვენსას“. შემდგომად ამისა მან ილოცა, და ბრძანა ყველა გასულიყო. ძმას გაჰყვა თავადაც, გასვლისას, მან მოჰკიდა გულმოწყალედ ხელზე დადანაშაულებულ ძმას, და უთხრა მას სიყვარულით: „ძმაო! ყურადღებით იყავი შენი თავის მიმართ!“ ასე წმინდა ამონი გაურბოდა განკითხვას ვინმესი, და მკურნალობდა ცოდვილებს, ულბობდა რა გულმოწყალებით გულებს მათსას, მოჰყავდა რა მოწყალებით სინანულამდე.

რამდენადაც უფალი გვაშორებს ჩვენ უფსკრულს ცდუნებისას და განკითხვისას; იმდენად ჭეშმარიტნი მონები უფლისანი განეშორებიან ამ საშინელი დამღუპველი უფსკრულისაგან: ამდენად, საწინააღმდეგოდ ამისა, სატანა მიგვათრევს ჩვენ მასში, ფარავს რა მას სხვადასხვა გამართლებებით. ერთ ერთი სატანური გამართლებათა შორის არის უგუნური თავგამოდება, მიჩნეული ბევრის მიერ გულმოდგინებად ღვთისმოსავად, წმინდა გულმოდგინებად. „ადამიანი, ტარებული უგუნური თავგამოდებით, – ამბობს წმინდა ისააკ ასური, – ვერასდროს ვერ შეძლებს მიაღწიოს მშვიდობას აზრთას. უცხო ამ მშვიდობისა, უცხოა სიხარულისა. თუკი მშვიდობა აზრთა არის სრულყოფილი ჯანმრთელობა, ხოლო თავგამოდება საპირისპიროა მშვიდობისა: მაშინ მქონე თავგამოდებისა მზაკვრულისა, დასნებოვნებულია დიდი სენით. ო ადამიანო! ფიქრით, რომ ენთები სამართლიანი თავგამოდებით წინააღმდეგ სხვის ნაკლთა შესახებ შენ განაგდებ ჯანმრთელობას სულისა შენისა. იშრომე, იშრომე ჯანმრთელობისათვის სულისა შენისა! თუკი გსურს კურნება უძლურთა მაშინ გაიგე, რომ სნეულნი საჭიროებენ მეტად ყურადღებიან მზრუნველობას, ვიდრე სიმკაცრეს. ამასთან, იმ დროს, როდესაც ვერ ეხმარები სხვებს, შენს თავს აგდებ მძიმე სნეულებაში. ასეთი გულმოდგინება ადამიანში ეკუთვნის არა ნიშანს სიბრძნისას, არამედ სენს სულისას, არასაკმარისობას სულიერი გონებისას, მეტ უვიცობას. საწყისი სიბრძნისა ღვთისა – სიჩუმე და სიმშვიდეა, თვისებები დიდი და მტკიცე სულისა, გამოცხადებულისა მასში საფუძვლიანი სახისაგან აზრთა, და მატარებელისა უძლურებათა კაცობრივთა“ ⁴²⁶ .

ცოდვა საცდურისა და განკითხვისა ისე მოსახერხებელია დასაღუპად ადამიანთა და ამიტომ ასე შეყვარებულია ეშმაკისაგან, რომ იგი არ კმაყოფილდება აღძვრით გულში ჩვენსაში თავგამოდებისა მზაკვრულისა და უცხოსი სახარებისეული გონებისა აღძვრით ამაყი გულისთქმებისა, შეერთებულთა ყოველთვის დამცირებასთან და ზიზღთან მოყვასისა; არამედ აწყობს აშკარა ხრიკებსაც დასაჭერად უყურადღებოთა ცდუნებაში და განკითხვაში. აბბა პიმენი ამბობდა: „ წერილში ნათქვამია: რაჲ-იგი იხილეს თუალთა შენთა, თქუ“ ( იგ. 25:8 ). მაგრამ მე გირჩევთ თქვენ არ ილაპარაკოთ თუნდაც იმაზეც, რაც მოგისინჯავთ თქვენ თქვენი ხელებით. ერთი ძმა იყო მოტყუებული ასეთნაირად: წარმოედგინა მას, რომ ძMა მისი ცოდავს ქალთან. დიდ ხანს იგი იბრძოდა თავად საკუთარ თავთან; საბოლოოდ, მივიდა რა, უბიძგა მათ ფეხით, იფიქრა ამით, რომ ეს ზუსტად ისინია, და თქვა: საკმარისია თქვენთვის, გააგრძელებთ ნუთუ კიდევ დიდხანს? მაგრამ აღმოჩნდა, რომ ისინი იყო ძნები ხორბლისა. და ამიტომ მე კიდეც გითხარით თქვენ: არ ამხილოთ, თუკი თვით კიდეც შეეხებით თქვენივე ხელებით“ ⁴²⁷ .

ცოდვა განკითხვისა ისე საწინააღმდეგოა ღვთისა, რომ იგი რისხდება პირს იბრუნებს თავად სათნომყოფელებისაგანაც თავისი, როდესაც ისინი დაუშვებენ საკუთარ თავში განკითხვას მოყვასისას: იგი მოიღებს მათგან მადლს თავისას, როგორც ეს ჩანს მრავალრიცხოვანი მაგალითებიდან, შემონახულებისაგან საეკლესიო მწერლების მიერ სარგებლისათვის და დარიგებისათვის ქრისტიანული თაობისათვის. ვერავითარი მართლობა ვერ აძლევს უფლებას განსაკითხად შემცოდე ძმისა, რომლისთვისაც უფალი საკმაოდ მოსახერხებლად შეძლებს მიანიჭოს მართლობა არსობრივი, შეუდარებლად უფრო დიდი იმისა, რომელსაც ჩვენ გვგონია ვპოვოთ ჩვენს თავში. ჩვენ შეგვიძლია ვიყოთ მართლები საკუთრივ სიმართლით ღვთისათი; როდესაც კი განვიკითხავთ მოყვასს, მაშინ ამით თავად უარვყოფთ სიმართლეს ღვთისას, ვცვლით მას სიმართლით საკუთარით, ანდა უფრო სწორედ, სნეულებით ფარისევლობისა. განმკითხველი მოყვასისა მიიტაცებს ხარისხს ღვთისას, რომელსაც მხოლოდ ეკუთვნის „მსჯავრი“ ქმნილებებზე მისსა, – იტაცებს ხარისხს ქრისტესას, მქონეს განსჯის უნარისა ცოცხალთა და მკვდართა უკანასკნელ დღეს ⁴²⁸ .

საკვირველი იოანე საბაიტი ყვებოდა თავის თავზე: „ იმ დროს, როდესაც მე ვცხოვრობდი უდაბნოში შორს მონასტრისგან, მოვიდა ძმა მონასტრიდან სანახავად ჩემი. მე შევეკითხე მას: როგორ ცხოვრობენ მამები და ძმები? კარგად შენი ლოცვებისათვის, უპასუხა მან. შემდეგ მე შევეკითხე ერთ ერთ ძმათაგანს, რომელზეც დადიოდა ცუდი ხმები. მან მიპასუხა მე: დაიჯერე, მამა: ეს ძმა აგრძელებს იცხოვროს უწინდებურად. გავიგე რა ეს, მე ვთქვი: „ოჰ!“ და დაუყოვნებლივ მოვედი გაშმაგებაში. მე დავინახე თავი მდგომარე წინაშე გოლგოთისა იერუსალიმში. უფალი ჩვენი იესო ქრისტე იდგა გოლგოთაზე შორის ორი ავაზაკისა. მე გავეშურე თაყვანისცემისათვის მისი. ამ დროს – ვხედავ – უფალი მობრუნდა წარდგომილი მისდამი ანგელოზებისაკენ და უთხრა მათ: „განდევნეთ იგი გარეთ, იმიტომ რომ იგი მიმართებაში ჩემთან ანტიქრისტეა: წინსწრებით მსჯავრისა ჩემისა, მან განიკითხა ძმა თავისი“. იმ დროს, როგორც მდევნიდნენ მე, და მე გაფდიოდი კარებიდან, გაიხლართა მათში ჩემი მანტია, და იყო შეტოვებული მათზე. იქ მე დავტოვე იგი, დაუყოვნებლივ მოვედი რა ჩემს თავს, მე ვუთხარი მომნახულებელს ჩემსას ძმას: სასტიკია ჩემთვის ეს დღე. მან შემეკითხა: რატომ ასე, მამაო? მე მოვუყევი მას ხილვა ჩემი, დავამატე რომ გახდილი მანტია ნიშნავს წართმეულს ჩემგან საფარველს ღვთისას და შემწეობას ღვთისას. ამ დღიდან მე ჩავღრმავდი უდაბნოში, და დავეხეტებოდი მასში განმავლობაში შვიდი წლისა, არ გამომიყენებია რა პური, არ შევსულვარ სახურავ ქვეშ და არ მისაუბრია არც ვინმესთან ადამიანთაგან. გასვლის შემდეგ ამ დროისა მე კვლავ დავინახე უფალი: მან დამიბრუნა მე მანტია ჩემი“ ⁴²⁹ .

ძმებო! ვიყოთ ყურადღებიანნი საკუთარი თავის მიმართ! შევეცადოთ განვწმინდოთ თავი არა მხოლოდ ვნებებისაგან ხორციელისა, არამედ ვნებებისგანაც სულიერისა, პატივმოყვარეობისაგან, ურწმუნოებისა, მზაკვრობისა, შურისა, სიძულვილისა, ვერცხლისმოყვარეობისაგან და სხვა მსგავსი სნეულებებისაგან, რომლებიც მოძრაობენ და მოქმედებენ ერთი შეხედვით მხოლოდ სულში, მონაწილეობის გარეშე სხეულისა, და ამიტომაც იწოდებიან სულიერებად. ვთქვი მე „ერთი შეხედვით“: მათ აქვთ გავლენა სხეულზეც, მაგრამ ფაქიზი, არა ბევრთაგან შესამჩნევი და ჩაწვდომადი. ყურადღებისას საკუთარი თავის მიმართ და განწმენდისას თავისა ამ ვნებათაგან, ჩაითესება თანდათანობით ჩვენში სიყვარული მოყვასისადმი, ხოლო მისგან შესუსტდება და განადგურდება გრძნობა საცდურისა მოყვასზე და განკითხვა მისი. გამუდმებით გვახსოვდეს, რომ არაა სიმართლე, სათნო ღვთისათვის გარეშე სიგლახაკისა სულისა. გავამართლოთ მოყვასნი, ხოლო განვიკითხოთ საკუთარი თავნი რათა ღმერთმა მოგვანიჭოს ჩვენ მადლი და წყალობა თავისი, რომლებსაც იგი აჩუქებს მხოლოდ მდაბალთ და მოწყალეთ. ამინ.

Next