ლოცვის შესახებ იესოსი

ნაწილი მე-3 ვარჯიშის შესახებ ლოცვით იესოსით

მოწაფე . გადმოეცი სწორი ხერხი ვარჯიშისა ლოცვით იესოსით.

ბერი . სწორი ვარჯიში ლოცვით იესოსით გამომდინარეობს თავის თავად სწორი წარმოდგენებისგან ღმერთზე, ყოვლადწმინდა სახელზე უფლისა იესოსი და დამოკიდებულებაზე ადამიანისა ღმერთისადმი.

ღმერთი არის არსება შეუზღუდავად დიადი, ყოვლადსრულყოფილი, შემოქმედი და ხელახლა შემქმნელი ადამიანთა, სრულუფლებიანი მეუფე ადამიანებზე, ანგელოზებზე, დემონებზე, მთელ ქმნილებაზე ხილულსა და უხილავზე. ეს წარმოდგენა ღმერთზე გვასწავლის ჩვენ, რომ ჩვენ უნდა წარვდგეთ წინაშე ღვთისა ლოცვით უღრმესი მოწიწებით, უდიდეს შიშში და კანკალში, მიპყრობით მისდამი მთელი ყურადღებისა ჩვენისა, თავმოყრით ყურადღებაში მთელი ძალებისა გონებისა, გულისა, სულისა, უარყოფით გაფანტულობისა და მეოცნებეობისა, როგორც დარღვევისა ყურადღებისა და მოკრძალებისა, როგორც დარღვევისა სისწორისა წარდგომაში ღვთისადმი, სისწორისა, დაბეჯითებით მოთხოვნილისა სიდიადით ღვთისა ( ინ. 4:23-24 ; მთ. 22:37 ; მკ. 12:29-30 ; ლკ. 10:27 ). მშვენიერად თქვა ისააკ ასურმა: „როდესაც გაერთხმები წინაშე ღვთისა ლოცვაში, იყავი, გულისთქმაში შენსაში, როგორც ჭიანჭველა, როგორც მიწის ქვეწარმავალნი, როგორც ჭია, როგორც მოტიტინე ბავშვი, არ თქვა წინაშე მისსა რაიმე გონიერი; ჩვილებრივი სახით აზრებისა მიუახლოვდი ღმერთს“ ²²⁸ . მომხვეჭველნი ჭეშმარიტი ლოცვისა გრძნობენ გამოუთქმელ სიგლახაკეს სულისას, როდესაც წარუდგებიან წინაშე ღვთისა, დიდებისმეტყველებენ მას, აღუარებენ მას, ფეხქვეშ დადებით წინაშე მისსა თხოვნათა თვისთა. ისინი გრძნობენ თავს როგორც თითქოს განადგურებულები, როგორც თითქოს არარსებულნი. ეს ბუნებრივია! როდესაც მლოცველი შეიგრძნობს უხვად თანამყოფობას ღვთისას, თანამყოფობას თავად სიცოცხლისა, სიცოცხლისა უსაზღვროსი და მიუწვდომელისა, როდესაც მისი საკუთარი ცხოვრება წარმოუდგება მას უმცირესი წვეთი, შედარებით უსაზღვრო ოკეანესთან. ასეთ მდგომარეობაში მოვიდა მართალი მრავალვნებული იობი, მიმღწევი უდიდესი სულიერი წარმატებისათვის. მან იგრძნო თავი „ჩამომდნარად“ ( იობი. 42:6 ), როგორც დნება და ქრება თოვლი, როდესაც დაეცემა მას სხივები მცხუნვარე მზისა.

სახელი უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესი – ღვთაებრივია; ძალა და მოქმედება ამ სახელისა – ღვთაებრივნია; ისინი – ყოვლისშემძლეა და გადამრჩენელნი; ისინი – აღმატებულია ჩვენს წარმოდგენებს, მიუწვდომელნია მისთვის. რწმენით, სასოებით, გულმოდგინებით, შეერთებულით უდიდეს მოწიწებასთან და შიშთან, შევასრულოთ დიდებული საქმე ღვთისა, მოცემული ღვთისგან: ვივარჯიშოთ ლოცვაში სახელით უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესი. „მოუკლებელი მოხმობა სახელისა ღვთისა, – ამბობს დიდი ბარსანუფი, – „არის კურნება, მომკვლელი არა მხოლოდ ვნებებისა, არამედ თვით ქმედებისა მათი. როგორც ექიმი იყენებს სამკურნალო საშუალებებს ანდა სალბუნებს ჭრილობაზე ვნებულისა, და ისინი მოქმედებს, თანაც ავადმყოფმა არც იცის როგორ ხდება ეს, ასე ზუსტად სახელიც ღვთისა, მოხმობილი, კლავს ყველა ვნებას, თუმც ჩვენ არც ვიცით, როგორ აღესრულება ეს.“. ²²⁹

ჩვენი ჩვეულებრივი მდგომარეობა მდგომარეობა მთელი კაცობრიობისა, არის მდგომარეობა დაცემულობისა, ხიბლისა, დაღუპვისა. შეგნებისას და, ხარისხის მიხედვით შეგნებისა, შეგრძნებით ამ მდგომარეობისა ლოცვით ვიღრიალოთ იქიდან, შევღაღადოთ შემუსვრილებით სულისა, შევღაღადოთ მგლოვარებით და გოდებით, შევღაღადოთ შეწყალებისათვის. უარვყოთ ყოველგვარი სიამოვნება სულიერი, ყოველი აღმატებული ლოცვითი მდგომარეობა, როგორც უღირებმა მათდამი და ვერშემძლებელებმა მათი. არაა შესაძლებლობა ვუმღეროთ „საგალობელი უფალს მიწაზე უცხოზე“ – გულში, მოცულში ვნებებით. თუკი მოვისმენთ მოწვევას ვიმღეროთ იგი, მაშინ დაე ვიცოდეთ უდავოდ, რომ მოწვევა ეს ხდება „დამატყვევებლების მიერ ჩვენი“. “მდინარეთა ზედა ბაბილოვნისათა“ შესაძლებელია და საჭირო მხოლოდ ვიტიროთ ფს. 136:1,3-4 )

ასეთია ზოგადი დარიგება ვარჯიშისათვის ლოცვით იესოსით, ამოღებული წმინდა წერილისაგან და ნაწერებისაგან წმინდა მამებისა, საკმაოდ ცოტა საუბრიდან ჭეშმარიტ მლოცველებთან. ხშირი დარიგებებიდან, უპირატესად ახალბედებთან, ვცნობ სასარგებლოდ ვახსენო შემდეგი:

წმინდა იოანე კიბისაღმწერელი გვირჩევს ჩაკეტვას გონებისას სიტყვებში ლოცვისაში, და, რამდენჯერაც იგი არ მოსცილდება სიტყვებს, კვლავ შეყვანას მისას ²³⁰ . ეს მექანიზმი განსაკუთრებით სასარგებლოა და განსაკუთრებით მოხერხებული. როდესაც გონება იქნება ასეთნაირად ყურადღებაში, მაშინ გულიც ჩაერთვება თანაგრძნობაში გონების მიმართ ლმობიერებით, – ლოცვა დაიწყებს აღსრულებას შეერთებულად გონებასთან და გულთან. სიტყვები ლოცვისა საჭიროა წარმოითქვას ძალიან ნელა, კიდეც გაბმულად, რათა გონებას ჰქონდეს შესაძლებლობა ჩაიკეტოს სიტყვებში. ნუგეშისცემით და დარიგებით ზოგადმცხოვრებელი მონაზვნებისა, დაკავებულთა მონასტრის მორჩილებებით, გამხნევებით მათი გულმოდგინებისათვის და შრომისმოყვარეობისა ლოცვით ღვაწლში, კიბისაღმწერელი ამბობს; „მონაზვნებისაგან, დაკავებულთა მორჩილებებით, ღმერთი არ მოითხოვს ლოცვას, სრულად სუფთას გართობისაგან. არ გაიტეხო გული, გაქურდულმა გაფანტულობისაგან! გაგულოვანდი, და მუდმივად აიძულე გონება შენი დაგიბრუნდეს შენ. სრულყოფილი თავისუფლება გაფანტულობისაგან – საკუთრებაა ანგელოზებისა“ ²³¹ . „დამონებულები ვნებებს! ვილოცებთ უფლის მიმართ გამუდმებით, მოუკლებლად, იმიტომ რომ ყველა უვნებონი დადავიდნენ“ – ასეთი ლოცვით – „მდგომარეობაში უვნებობისა მდგომარეობიდან ვნებულისა. თუკი შენ გაუნელებლად შეასწავლი გონებას შენსას, რომ იგი არასოდეს არ ცილდებოდეს“ – სიტყვებისგან ლოცვისა – „მაშინ იგი ტრაპეზობის დროსაც შენისა იქნება შენთან. თუკი დაიშვება იგი შენგან აუკრძალავი ხეტიალისათვის ყველგან, მაშინ იგი ვერ შეძლებს ვერასდროს იმყოფებოდეს შენთან. დიდმა მოქმედმა დიდი და სრულყოფილი ლოცვისამ თქვა: მნებავს ხუთ სიტყუა გონებითა ჩემითა სიტყუად, ვიდრე ბერთა სიტყუათა ენითა.“ ( 1კორ. 14:19 ). „ასეთი ლოცვა“ – მადლისმიერი ლოცვა გონებისა გულში, უცხო აღფრენისაგან – „არაა თვისობრივი ყრმებისათვის, და ამიტომ ჩვენ, როგორც ყრმები, ზრუნვით ხარისხზე ლოცვისა“ – ყურადღებაზე მეოხებით ჩაკეტვისა გონებისა სიტყვებში – „ვილოცოთ ძალიან ბევრი. რაოდენობა ემსახურება მიზეზს ხარისხისას. უფალი აძლევს სუფთა ლოცვას იმას, ვინც ლოცულობს დაუზარებლად, ბევრს და მუდმივად თავისი შებღალული გართობით ლოცვით“ ²³² . ახალბედა მონაზვნები საჭიროებენ ხანგრძლივ დროს სასწავლად ლოცვისა. შეუძლებელია, მალე შესვლისას მონასტერში ანდა შესვლისას ღვაწლში, მიაღწიო ამ უმაღლეს სათნოებას. საჭიროა დროცა და თანმიმდევრულობაც ღვაწლში, რათა მოღვაწე მომწიფდეს ლოცვისათვის ყველა მიმართებაში. როგორც ყვავილი და ნაყოფი აღმოცენდებიან ყუნწზე ანდა ხეზე, რომლებიც თავად წინასწარ საჭიროებენ იყვნენ დათესულნი და გაზრდილნი, ასე ლოცვაც აღმოცენდება სხვა სათნოებებზე, სხვაგვარად არ შეუძლია დაბადება, თუ არა მათზე. არა მალე მონაზონი გაუმკლავდება გონებას თავისას; იგი არა მალე ასწავლის გონებას თავისას იმყოფებოდეს სიტყვებში ლოცვისაში, როგორც თითქოს დამწყვდეულობაში საკანში. მოცდენილი ათვისებული მის მიერ მიდრეკილებებით, შთაბეჭდილებებით მოგონებებით, საზრუნავებით, გონება ახალბედისა გამუდმებით არღვევს გადამრჩენელ მისთვის ბორკილებს, მიატოვებს სოლმე ვიწრო გზას, გაექანება ფართოზე; უყვარს მას ხეტიალი თავისუფლად ცისქვეშეთში, ქვეყანაში ცდუნებისა, სულებთან, დამხობილებთან ზეციდან, – ხეტიალი უმიზნოდ, უგუნურად, მავნედ საკუთარი თავისათვის, ვნებები – ეს ზნეობრივი სენნი ადამიანისა – მსახურებენ ძირითად მიზეზად გართობისა ლოცვისას. შესაბამისად დასუსტებისა ვნებებისა მცირდება გართობა. ვნებების აილაგმება და მოკვდინდება ცოტ-ცოტათი ჭეშმარიტი მორჩილებით და გამომდინარე ჭეშმარიტი მორჩილებისაგან თვითუარყოფით და სიმდაბლით. მორჩილება, თვითუარყოფა და სიმდაბლე არის ის სათნოებანი, რომლებზეც შენდება წარმატება ლოცვაში. აღუფრენელობა, ხელმისაწვდომი ადამიანისადმი, მიინიჭება ღვთისაგან თავის დროს ისეთი მოღვაწისადმი ლოცვისა, რომელიც მუდმივობით და გულმოდგინებით ღვაწლში დაამტკიცებს გულწრფელობას თავისი სურვილისა მოიხვეჭოს ლოცვა.

მღვდელმონაზონი დოროთე ²³³ , ჩვენი თანამემამულე, დიდი მოძღვარი სულიერი ღვაწლისა, სათანადო ამ ღირსებით თავისით წმინდა ისააკ ასურთან, ურჩევს დამსწავლელს ლოცვისას იესოსას თავიდან წარმოთქვას იგი ხმით. იგი ამბობს, რომ ხმისმიერი ლოცვა თავის თავად გადადის გონიერში ²³⁴ . ლოცვისაგან ხმისმიერისა ბევრისა, – ამბობს მღვდელმონაზონი, – გამომდინარეობს ლოცვა გონიერი, ხოლო გონიერი ლოცვისაგან იშვება ლოცვა გულისმიერი. წამოთქმა ლოცვისა იესოსი საჭიროა არა ხმამაღალი ხმით, არამედ ჩუმად, გასაგონად საკუთარი თავისათვის მხოლოდ“ ²³⁵ . საკუთარი ქმედებისას გაფანტულობისა, მწუხარებისა, მოწყენილობისა, სიზარმაცისა, ძალიან სასარგებლოა აღსრულება ლოცვისა იესოსი ხმით: ხმისმიერ ლოცვაზე იესოსაზე სული ცოტ-ცოტათი ფხიზლდება მძიმე ზნეობრივი ძილისაგან, რომელშიც ჩვეულებრივ აგდებს მას მწუხარება და მოწყენილობა. ძალიან სასარგებლოა აღსრულება ლოცვისა იესოსი ხმით გაძლიერებული შემოტევისას გულისთქმებისა და ოცნებებისა ხორციელი გულისთქმებისა და მრისხანებისა, როდესაც მოქმედების შედეგად მათი განხურდება და ადუღდება სისხლი, წაირთმევა მშვიდობა და სიჩუმე გულისაგან, როდესაც გონება შეირყვა, მოსუსტდება, როგორც თითქოს დაიმხობა და შეიბოჭება მრავალი უწმაწური გულისთქმისაგან და მეოცნებეობისაგან: ჰაერის თავადები ბოროტებისანი, თანამყოფობა რომელთაც არ შეიმჩნევა ხორციელი თვალებით, მაგრამ შეიცნობა სულით წარმოშობილი მათ მიერ მოქმედებით მასზე, მოსმენისას მრისხანისა მათთვის სახელისა უფლისა იესოსი, მოვლენ გაოცებაში და არევ-დარევაში, შეშინდებიან, არ დააყოვნებენ უკან დახევას სულისაგან. ხერხი, შეთავაზებული მღვდელმონაზონისაგან, ძალიან მარტივია და მოხერხებული. ის საჭიროა შეერთდეს მექანიზმთან წმინდა იოანე კიბისაღმწერელისა , ესე იგი, წარმოთქმასთან ლოცვისა იესოსი ხმით, გასაგონად საკუთარი თავისათვის მხოლოდ, არ აჩქარებით, და ჩაკეტვით გონებისა სიტყვებშI ლოცვისა; ჩაკეტვა გონებისა სიტყვებში ლოცვისა გვეანდერძება თავად მღვდელმონაზონისაგან ²³⁶ .

მექანიზმი წმინდა იოანე კიბისაღმწერელისა აუცილებელია დაიცვეს ხერხთანაც, რომელიც გადმოცემულია ღირსი ნილოს სორელისაგან მე-2 სიტყვაში მის გადმოცემაშI ანდა წესდებაში სკიტისაში. ღირსმა ნილოსმა ისესხა ხერხი თავისი ბერძენი მამებისაგან, სვიმონ ახალი ღვთისმეტყველისა და გრიგოლ სინელისაგან , და რამდენადმე გაამარტივა. წმინდა ნილოსი ამბობს: „ნათქვამისათვის ამ წმინდანთაგან შეკავებაზე სუნთქვისა, ესე, იგი, რომ არა ხშირად ისუნთქო და გამოცდილება მალე გასწავლის, რომ ეს ძალიან სასარგებლოა მოსაკრებად გონებისა“. ზოგიერთები, ვერ გაგებისას ამ მექანიზმისა, ანიჭებენ მას გადამეტებულ მნიშვნელობას, უზომოდ იკავებენ სუნთქვას, და ამით იზიანებენ ფილტვებს, ამასთან მიიყენებენ ზიანს სულისას ათვისებით მისადმი წარმოდგენისა არასწორისა. ყველა განხურებული და გადაჭარბებით დაძაბული ქმედებები ემსახურება წინაღობას წარმატებისას ლოცვაში, გაღვივებადში მხოლოდ წიაღში მშვიდობიანში, ჩუმში, მოკრძალებულ განწყოფილობაში სულით და სხეულით. „ყველაფერი არაზომიერი არის – დემონებისაგან“ – ამბობდა პიმენ დიდი ²³⁷ .

დამწყებს დასწავლისა ლოცვისა იესოსი ძალიან ეხმარება დასწავლაში მისი ყოველდღიური კელიის კანონი ნაცნობი რაოდენობის სრული და მცირე მეტანიებისა, შესაბამისად ძალებისა. სრულდება მეტანიები აუჩქარებლად, შეგრძნებით სინანულისა, და ყოველ მეტანიაზე წარმოითქმება ლოცვა იესოსი. მაგალითი ამ ლოცვისა შესაძლებელია დავინახოთ „სიტყვაში რწმენის შესახებ“ ღირსი სვიმონ, ახალი ღვთისმეტყველისა ²³⁸ . აღწერისას ყოველდღიური საღამოს ლოცვითი ღვაწლისა ნეტარი ჭაბუკისა გიორგისა, წმინდა სვიმონი ამბობს: „იგი ფიქრობდა, რომ წარუდგება თავად უფალს, და შეუვრდება ყოვლადწმინდა ფეხებს მისსას; იგი სთხოვდა უფალს ცრემლებით, რათა უფალს ემწყალობლა მისდამი. ლოცვისას, იგი იდგა გაუნძრევლად, მსგავსად რომელიღაც სვეტისა, არ რთავდა ნებას თავის თავს არავითარი მოძრაობისა არც ფეხებით, არც სხვა რომელიმე ნაწილით სხეულისა, არ რთავდა ნებას თვალებს ცნობისმოყვარედ მიბრუნებულიყო გვერდებზე: იგი იდგა დიდი შიშით და თრთოლვით, არ დაუშვებდა თავისი თავისათვის თვლემისა, მოწყენილობისა და სიზარმაცისა“. რაოდენობა მეტანიებსა, პირველ ჯერზე შესაძლოა იყოს შეზღუდული თორმეტით. გათვალისწინებით ძალებისა, მოსახერხებულობისა, მონიჭებული გარემოებებით, ეს რაოდენობა შესაძლოა მუდმივად გაიზარდოს. გამრავლებაზე რაოდენობისა მეტანიებისა საჭიროა მკაცრად თვალის დევნება, რომ ხარისხი ლოცვითი ღვაწლისა შენარჩუნდეს, რათა ჩვენ არ გაგვიტაცოს უნაყოფო, მავნე რაოდენობამ, მიზეზით ხორციელი განხურვებისა. მეტანიებისაგან სხეული თბება, რამდენადმე მოიქანცება; ასეთი მდგომარეობა სხეულისა შეეწევა ყურადღებას და ლმობიერებას. გავფრთხილდეთ, გავფრთხილდეთ, რათა ეა მდგომარეობა არ გადავიდეს ხორციელ განხურვებაში, უცხოში სულიერი შეგრძნებისა, განმაღვივებელში შეგრძნებისა ბუნებისა დაცემულისა. რაოდენობა, ამდენად სასარგებლო სისწორისას განწყობისა და მიზნისა, შესაძლოა იყოს ძალიან მავნებელი, როდესაც მას მოჰყავს ხორციელ განხურვებაში. ხორციელი განხურვება შეიცნობა ნაყოფებით თავისით; მათით იგი განსხვავდება სულიერი სითბოსგან. ნაყოფები ხორციელი განხურვებისა – არის თავზე დიდი წარმოდგენა თვითმოიმედეობა, ქედმაღლობა, განდიდება, სხვაგვარად სიამაყე სხვადასხვა სახეებით მისი, რომლებზეც მარჯვედ ემყნობა ხიბლი. ნაყოფები სულიერი სითბოსი – სინანულია, სიმდაბლე, მგლოვარება, ცრემლები. კანონი მეტანიებით უფრო მოსახერხებელია შესრულდეს, მისვლისას ძილად: ამ დროს, დასასრულს დღის საზრუნავებისა, შესაძლებელია შესრულდეს კანონი უფრო ხანგრძლივი და უფრო გულისყურიანი. მაგრამ დილითაც, და შუა დღისასაც სასარგებლოა, განსაკუთრებით ახალგაზრდებისათვის, გაკეთება ზომიერი რაოდენობის მეტანიებისა, – მეტანიებისა 12-სა და 20-მდე. ამ მეტანიებით ნარჩუნდება ლოცვითი განწყობა და ჯვარცმა სხეულისა, შეიწევნება და ძლიერდება გულმოდგინება ლოცვით ღვაწლში.

მოყვანილი ჩემ მიერ რჩევები, ვჰგონებ, საკმარისია ახალბედისათვის, მსურველისა შეისწავლოს ლოცვა იესოსი: ლოცვა – თქვა ღირსმა მელეტი აღმსარებელმა, – მასწავლებელს არ საჭიროებს, არამედ გულმოდგინებას, არამედ მზრუნველობას და განსაკუთრებულ გულმოდგინებას, – და არის მასწავლებელი მისი ღმერთი“ ²³⁹ . წმინდა მამები, დაწერისას მრავალი ნაწარმოებისა ლოცვის შესახებ, რათა მიეცათ მოქმედისათვის სწორი წარმოდგენა მასზე და სანდო სახელმძღვანელო ვარჯიშისათვის მისით, სთავაზობენ და ახალისებენ შებიჯებას თავად ღვაწლში მისაღებად არსებითი წარმოდგენისა, გარეშე რომლისაც სწავლება სიტყვით, თუნდაც კი ამოღებულით გამოცდილებებიდან, მკვდარია, ბნელია, არა გასაგები, როგორც მსაჭიროები განმარტებისა და გაცოცხლებისა გამოცდილებით. პირიქით: გულდასმით დაკავებული ლოცვით და უკვე წარმატებული მასში, უნდა ხშირად მიმართავდეს ნაწერებს წმინდა მამებისას ლოცვის შესახებ, მათით შეამოწმოს და წარმართოს საკუთარი თავი, ახსოვდეს, რომ დიდი პავლეც, თუმცა ჰქონდა სახარებისათვის თავისი გადამეტებული ყველა მოწმობაზე მოწმობა სულისა, მაგრამ დადიოდა იერუსალიმში, და სთავაზობდა მყოფებს მანდ მოციქულებს სახარებას, ქადაგებულს მის მიერ შორის წარმართთა, განსახილველად, – „ნუუკუე ცუდად ვრბიოდე ანუ ვრბი“ ( გალ. 2:2 ), – ამბობს იგი.

მოწაფე . როგორი წიგნები წმინდა მამებისა უნდა იკითხოს მსურველმა დაკავებული იყოს ლოცვით იესოსით ხელმძღვანელობის ქვეშ ღვთივშთაგონებული მასწავლებლისა?

ბერი . ეს დამოკიდებულია იმ სახეზე ცხოვრებისა, რომელიც გაწეულია მოღვაწის მიერ ლოცვისა. განიხილე ნაწარმოებები კალისტისა და ეგნატე კსანთოპულოებისა განმხოლოებაზე და ლოცვაზე, – და დაინახავ, რომ იგი დაწერილია მონაზვნებისათვის, მყოფთა დაყუდებაში ანდა გამტარებლებისათვის ცხოვრებისა განდეგილისა, მსგავსისა ცსოვრებისა მონაზონთა ეგვიპტისა სკიტისა, რომელშიც ყოველი ბერი ცხოვრობდა განცალკევებულ კელიაში, ჰყავდათ ერთი, ორი და არა მეტი თუ არა სამი მოწაფე. გამტარებელთ ასეთი სახისა ცხოვრებისა წმინდა მამები უწოდებენ განმხოლოებულებს ²⁴⁰ . განმხოლოვებული განკარგავს საკუთარ თავს და საკუთარ დროს თავისი ნება-სურვილით ანდა ჩვეულების მიხედვით, ნასესხებით მის მოძღვართაგან ხოლო მონაზვნები, მყოფნი ზოგადსაცხოვრებელში ვალდებულნი არიან მონაწილეობდნენ საზოგადო ღვთისმსახურებაში და დაკავებული იყვნენ სამონაზვნო მორჩილებებით, არ ჰქონდეთ რა არც უფლებები, არც შესაძლებლობები განკარგონ საკუთარი თავი და საკუთარი დრო თვითნებურად; ამასთან განმხოლოვებაზე დაიშვებიან მხოლოდ წარმატებულნი სამონაზვნო ცხოვრებაში, დასწავლული მისდამი წინასწარ ზოგადსაცხოვრებელში, ღირსებულნი მადლისმიერი მოხილვისა; და ამიტომ წიგნები წმინდა მამებისა, დაწერილნი განმხოლოვებულებისათვის, არაფრით არ შეესაბამება ახალბედებს და საერთოდ მონაზვნებს, მოღვაწეებს მონასტრებში ზოგადმცხოვრებელში. ნათქვამი წიგნის შესახებ ქსანთოპულოებისა, საჭიროა ითქვას ასევე წიგნების შესახებ გრიგოლ სინელისა , ისააკ ასურისა, ნილოს სორელისა , მღვდელმონაზვნისა დოროთესი. დაკავებულს ლოცვით, დაკავებულობისას სამონაზვნო მორჩილებებით, შეუძლია გაეცნოს ამ წიგნებსაც, მაგრამ არა ხელმძღვანელობისათვის მისით, ხოლო მხოლოდ ცოდნისათვის, დაცვით ამასთან სიფრთხილისა, რათა მათ არ ჩაითრიონ იგი უდროოდ განმარტოვებაში და დაყუდებაში ანდა უჩვეულო ღვაწლში. ხშირად ხდება ხოლმე ისიც და ესეც უდიდესი ზიანისადმი მოტყუებულისა გულმოდგინებით უგუნურით. ბავშვები და ყრმანი, როდესაც, უგუნურებით თავიანთით და დაუფიქრებულობით, შეეცდებიან ასწიონ სიმძიმე, აღმატებული ძალებისა მათი, მაშინ წელს მოიწყვეტენ ხოლმე, ხშირად იღუპავენ თავებს საბოლოოდ: ასე არ მომწიფებულნიც სულიერი ასაკით განიცდიან დიდ უბედურებას სულიერი ღვაწლისაგან, შეუსაბამოსაგან მოწყობისათვის მათი, ხშირად ვარდებიან მოშლილობაში გამოუსწორებელში. ნაწარმოებები წმინდა ესაიასი, ფილოთეოსისა და თეოლიპტისა, მოთავსებულნი მეორე ნაწილში სათნოებათმოყვარეობაში, ძალიან სასარგებლონია ზოგადმცხოვრებელი და განმარტოებული მონაზვნებისათვის. განსაკუთრებით სასარგებლოა წინასიტყვაობები სქემმონაზვნისა ვასილისა: მათში გადმოცემულია სწავლება ლოცვის შესახებ სინანულისა, სწავლება ამდენად სასარგებლო, ამდენად საჭირო ჩვენი დროისათვის. არის ბევრი დამრიგებლობითი რჩევა ლოცვის შესახებ წიგნში ბარსანუფი დიდისა; საჭიროა შევამჩნიოთ, რომ პირველი ნაწილი მისი შეიცავს პასუხებს განმხოლოებულთათვის ხოლო მეორეში, 220-ე პასუხიდან, მონაზვნებისათვის, მოღვაწეთა ზოგადსაცხოვრებელში

მოწაფე . რას ნიშნავს ადგილი გულისა, რომელზეც საუბრობენ წმინდა სვიმონი, ახალი ღვთისმეტყველი, ნიკიფორე მემონაზვნე და სხვა მამები ?

ბერი . ესაა – სიტყვიერი ძალა ანდა სული ადამიანისა, მყოფი ზედა ნაწილში გულისა, მოპირდაპირედ მარცხენა ძუძუსი, მსგავსად იმისა როგორც გონება იმყოფება სიტყვიერ ტვინში. ლოცვისას საჭიროა, რომ სული შეერთდეს გონებასთან და მასთან ერთად წარმოთქვამდეს ლოცვას, ამასთან გონება მოქმედებს სიტყვებით, წარმოთქმულით მხოლოდ აზრით ანდა კიდეც მონაწილეობით ხმისა, ხოლო სული მოქმედებს გრძნობით ლმობიერებისა ანდა მგლოვარებისა. შეერთება იჩუქება თავის დროს საღვთო მადლით, ხოლო ახალბედასთვის საკმარისია, თუკი სული თანაუგრძნობს და თანაუქმედებს გონებას. შენარჩუნებისას ყურადღებისა გონებით, სული აუცილებლად შეიგრძნობს ლმობიერებას. „სული“ ჩვეულებრივ იწოდება „გულად“, როგორც მაგივრად სიტყვისა „გონება“ იწოდება სიტყვა „თავი“. ილოცე ყურადღებით შემუსვრილებით სულისა, დახმარებით საკუთარი თავისადმი ზემოთჩამოთვლილი მექანიზმებით; ამასთან თავის თავად გაიხსნება გამოცდილებითი შემეცნება ადგილისა გულისა. მასზე დამაკმაყოფილებლად ახსნილია წინასიტყვაობებში სქემმონაზვნისა ბასილისა.

მოწაფე . მე მომეჩვენა, რომ შენ მპასუხობდი უხალისოდ შეკითხვაზე ჩემსაზე გულისმიერ ადგილზე, და, გადამისამართებით ჩემი წინასიტყვაობებისადმი სქემმონაზვნისა ბასილისა, ამით თავი აარიდე გადმოცემისაგან შენი საკუთარი წარმოდგენებისა და შეხედულებებისა. გევედრები შენ, სარგებლისათვის ჩემი და სხვებისა, გამოთქვი გულახდილად შეკითხვაზე ჩემსა

ბერი . შეკითხვამ შენმა მომაყენა მწუხარება ჩემს გულზე. ეს შეკითხვა დაუსვამთ ჩემთვის ბევრს, – და იყო იგი ხშირად გამოხატულება, რომლითაც გამოიხატებოდა მდგომარეობა თვითცდუნებულობისა, მდგომარეობა სულიერი დაზიანებულობისა. ძნელად გამოსწორდება სულიერი დაზიანებულობა, წარმოშობილი არასწორი ვარჯიშით სულიერ ღვაწლში, – უმეტეს წილად რჩება გამოუსწორებლად. რჩება იგი გამოუსწორებლად ანდა მიზეზით სიამაყისა დაზიანებულებისა, ანდა მიზეზით საბოლოობისა დაზიანებულობისა. შხამი სიცრუისა – საშინელია: შეუპოვრად ნარჩუნდება იგი მათში, რომლებმაც მიიღეს იგი ნებაყოფლობით; ტოვებს იგი მომაკვდინებელ მოქმედებას მათში, რომლებმაც, შეიცნეს რა ის, არ განაგდეს იგი და არ ამოანთხიეს იგი საკუთარი თავისაგან გადამწყვეტი თვითუარყოფით. ხუროთმოძღვარნი ²⁴¹ საჰაერო სასახლეთა, ხედვით შენობისა თავიანთი აწვდენილისა ცამდე, ტკბებიან და აღტაცებაში მოდიან ამ მაცდუნებელი სანახაობით: მათ არ უყვართ შეხსენება სახარებისეული მცნებისა, მაუწყებელისა, რომ ყოველს „კაცსა, რომელი აშენებნ სახლსა, ესაჭიროება მოთხაროს, და დააღრმოს და დადვას საფუძველი კლდესა ზედა“ ( ლკ. 6:48 ). კლდე – არის ქრისტე. ქრისტე წარმოდგება მზერათა გონებისა ჩვენთათვის სახარებაში: წარმოუდგება იგი მზერისათვის გონებისა ქცევით თავისით; წარმოუდგება მზერისათვის გონებისა სწავლებით თავისით; წარმოუდგება მზერათათვის გონებისა მცნებებით თავისით; წარმოუდგება მზერათათვის გონებისა სიმდაბლით თავისით, მიზეზით რომლისაც იგი „იქმნა იგი მორჩილ ვიდრე სიკუდიდმდე, და სიკუდილითა მით ჯუარისაჲთა“ ( ფილ. 2:8 ). ის დაიკისრებს საკუთარ თავზე მძიმე ჯაფას მოთხრისა მიწისა და დაღრმავებისა მასზე, ვინც, საწინააღმდეგოდ სწრაფვისა გულისა, ჩადის სიმდაბლეში, ვინც, უარყოფით თავისი ნებისა და თავისი გონებისა, ცდილობს შეისწავლოს სიზუსტით მცნებები ქრისტესი და გარდამოცემა მართლმადიდებელი ეკლესიისა, სიზუსტით გაყვეს მათ; იგი დებს საფუძვლად მყარ ქვებს, ვინც მანამდე და ყველაზე მეტად სხვა ღვაწლზე ზრუნავს იმაზე, რათა გამოასწოროს და წარმართოს თავისი ზნეობრიობა შესაბამისად ქცევისა, სწავლებისა და ანდერძისა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესი. არაა ადგილი ჭეშმარიტი ლოცვისათვის გულში, არ კეთილმოწყობილში და არ მოწყობილში სახარებისეული მცნებებით. საწინააღმდეგოდ ამისა, ხიბლი დანერგილია ყოველ ჩვენგანში დაცემულობით: „ამ მდგომარეობის მიხედვით თვითცდუნებულობისა, შემადგენლისა განუშორებელი საკუთრებისა ყოველი ჩვენგანისა, ჩვეულებრივ გონებისა, – ამბობს ღირსი გრიგოლ სინელი , – განსაკუთრებით ხალხში ფუქსავატში, უდროოდ მიისწრაფონ შეთვისებისათვის თავიანთ თავში აღმატებული ლოცვითი მდგომარეობებისა, რითაც მცირე მდგომარეობაც, მოცემული ღვთისაგან, იკარგება, ხოლო მოქმედი მოიწყვლება სიკვდილით ყველაფერი კეთილისადმი. და ამიტომ საჭიროა გულდასმით განიხილოს საკუთარი თავი, რათა არ ვეძიოთ უდროოდ ის, რაც მოდის თავის დროს, და რათა არ უკუვაგდოთ ის, რაც მოიცემა ხელში, მიმართულებმა საძებნელად სხვისა. თვისობრივია გონებისათვის წარმოიდგინოს მეოცნებეობით აღმატებული მდგომარეობები ლოცვისა, რომლებსთვისაც მას კიდევ არ მიუღწევია, და „გაუკუღმართება“ მათი თავის ოცნებაში ანდა თავის წარმოდგენაში. ძალიან საშიშია, რომ ასეთმა მოქმედმა არ დაკარგოს ისიც, რაც მიცემული აქვს მას, რათა არ დაექვემდებაროს გონების დაზიანებას და ჭკუაშეშლილობას ქმედებისაგან ხიბლისა“ ²⁴² . ხიბლი უმეტესად ანდა ნაკლებად არის აუცილებელი ლოგიკური შედეგი არასწორი ლოცვითი ღვაწლისა.

სამონაზვნო ცხოვრება – მეცნიერებაა შორის მეცნიერებათა, საღვთო მეცნიერებაა. ეს ეხება ყველა სამონაზვნო ღვაწლს, – განსაკუთრებით ეხება ლოცვას. ყოველ მეცნიერებაში არის თავისი დასაწყისი, არის თავისი თანმიმდევრობა სწავლებაში ცოდნისა, არის თავისი დამასრულებელი სავარჯიშოები; ასე შესწავლისასაც ლოცვისა არსებობს თავისი წესრიგი, თავისი სისტემა. საგულდაგულო მიდევნა წესრიგისა ანდა, რაც იგივეა, სისტემისა ემსახურება ყოველ მეცნიერებაში თავდებობას საფუძვლიანი წარმატებისა მასში; როგორც სწორი ვარჯიში ლოცვაში ემსახურება თავდებობას წარმატებისას მასში, – იმ წარმატებისა, რომლითაც სათნოა ღვთისათვის გამდიდრება მოღვაწისა. უარყოფა სისტემისა შესწავლისას მეცნიერებისა ემსახურება წყაროს უკუღმართი წარმოდგენებისა, წყაროს ცოდნისა, რომელიც უარესია უცოდინრობაზე, არის რა ცოდნა არასწორი, უარყოფითი; ასეთია ასევე შედეგი უწესრიგო ვარჯიშისა ლოცვაში. გარდაუვალი, ბუნებრივი შედეგი ასეთი ვარჯიშისა – არის ხიბლი. თვითნებური მონაზვნობა – არაა მონაზვნობა. ესაა – ხიბლი! ესაა – კარიკატურა, გამრუდება მონაზვნობისა! ესაა – დაცინვა მონაზვნობისა! ესაა – მოტყუება თავად საკუთარი თავისა! ესაა – მსახიობობა, ძალიან შემძლებელი მიიზიდოს ყურადღება და ქებები სამყაროსი, მაგრამ უკუგდებული ღვთისგან, უცხო ნაყოფებისა წმინდისა სულისა, მდიდარი ნაყოფებით, გამომავალით სატანისაგან.

ბევრი, შეიგრძნობენ რა მიდრეკილებას და გულმოდგინებას სულიერი ღვაწლისადმი, შეუდგებიან ამ ღვაწლს ნაჩქარევად და დაუფიქრებლად. ისინი მიეცემიან მას მთელი გულმოდგინებით და განხურებით, მთელი განუსჯელობით, არ გაცნობიერებით, რომ ეს გულმოდგინება და განხურება – უმეტესად სისხლისმიერნი და ხორციელნი, რომ ისინი აღსავსენი არიან უწმინდურობით და მინარევით; ვერ გაგებით, რომ, შესწავლისას მეცნიერებისა მეცნიერებათა შორის – ლოცვისა, საჭიროა ყველაზე სანდო სახელმძღვანელო, საჭიროა უდიდესი კეთილგონიერება და სიფრთხილე. ვაი რომ! იმალება ჩვენგან გზანი ღვთისანი, სწორნი; იმალება ისინი ჩვენგან მიზეზით სიბრმავისა, წარმოშობილისა და მხარდაჭერილისა ჩვენში დაცემულობით. აირჩევიან ჩვენ მიერ ხელმძღვანელებად უპირატესად ის მოძღვარნი, რომლებსაც სოფელმა გამოაცხადა წმინდანებად, და რომლებიც იმყოფებიან ანდა სიღრმეში ხიბლისა, ანდა სიღრმეში უცოდინრობისა. აირჩევა ხელმძღვანელად წიგნები, დაწერილნი უცხო სარწმუნოების აღმსარებელი მოღვაწეების მიერ, მყოფებში უსაშინლეს ეშმაკეულ ხიბლში, ურთიერთობაში ეშმაკებთან. ირჩევა ხელმძღვანელად წერილები წმინდა მამებისა მართლმადიდებელი ეკლესიის მიერ, გადმომცემელთა აღმატებული ლოცვითი ღვაწლისა წარმატებული მოღვაწეებისა, ღვაწლისა, მიუწვდომელი გაგებისათვის დამწყებთა, არა მხოლოდ მიდევნისათვის მისი, – და ნაყოფი სულიერი ღვაწლისა საზარლად არის სულიერი მოშლა, დაღუპვა. „სთესენით იფქლნი და ეკალნი მოიმკენით“ ( იერ. 12:13 ), ეუბნება ტკივილით წმინდა სული ადამიანებს, გამაუკუღმართებლებს სიკეთისა ბოროტებად არასწორი გამოყენებით სიკეთისა. სამწუხაროა, სწორედ სამწუხარო სანახაობაა! ამაღლებულ საქმიანობაზე გონებისა, საქმიანობაზე, ამყვანზე ღმერთამდე იმისა, ვინც მიდის დადგენილი საფეხურებით, მოიხვეჭება არასწორი მოქმედებით დაბნელება და გახრწნა გონებისა, გონების დაზიანება, შეშლილობა, დამონებულობა დემონებისადმი, დაღუპვა. ასეთი სანახაობა, სანახაობა, რომელიც ხშირად წარმოუდგებოდა მზერათათვის ჩემთა, მსახურობს მიზეზად მწუხარებისა გულისათვის ჩემისა კითხვისას შენისა. არ ვისურვებდი მომესმინა იგი არც შენგან, არც ვინმე სხვისგან ახალბედასაგან. „არაა სასარგებლო შენთვის, – თქვეს მამებმა, – შეიტყო მომდევნო მანამ, სანამ მოიხვეჭ გამოცდილებით ცოდნას მომდევნოსი“ ²⁴³ . ასეთი ცნობისმოყვარეობა – ნიშანია უსაქმურობისა და ზვიადი გონებისა ²⁴⁴ . მიგითითე მე წინასიტყვაობაზე სქემმონაზვნისა ვასილისაზე, როგორც ნაწარმოებზე ჭეშმარიტი მოსაქმისა ლოცვისა, განსაკუთრებით სასარგებლოსი თანამოდროვეობისათვის ნაწარმოები ეს ასწავლის შეუცდომელ გაგებას მამათა ნაწერებისა ლოცვით ღვაწლზე, ნაწერებისა, შედგენილთა წარმატებული მონაზვნებისათვის, განსაკუთრებით განმხოლოვებულებისათვის.

რათა შევასრულო შენი სურვილი, გავიმეორებ, მხოლოდ სხვა სიტყვებით, უკვე თქმულს ჩემ მიერ. ვარჯიშს ლოცვით იესოსით აქვს ორი უმთავრესი განყოფილება ანდა პერიოდი, დასრულებული სუფთა ლოცვით, რომელიც გვირგვინდება უვნებობით ანდა ქრისტიანული სრულყოფილობით იმ მოღვაწეებში რომლებსაც ღვთისთვის სათნოა მისცეს იგი. წმინდა ისააკ ასური ამბობს: „არა მრავალნი ეღირსა სუფთა ლოცვას, არამედ მცირენი: მიმღწევნი კი საიდუმლოებისა, სრულყოფილების მიმღწევნი შემდგომად მისი, და გადასულნი სხვა ნაპირზე (იორდანისა) ძლივს გვხვდებიან ერთნი შორის თაობა თაობაში, „მადლითა და წყალობის გამო“ ღვთისა“ ²⁴⁵ . პირველ პერიოდში მიეცემა მლოცველს ილოცოს მხოლოდ საკუთარი ძალისხმევით; მადლი ღვთისა უსათუოდ შეეწევა მლოცველს კეთილგანმზრახველად, მაგრამ იგი არ ამჟღავნებს საკუთარ დასწრებას. ამ დროს ვნებები, დაფარულნი გულში, მოდიან მოქმედებაში, და აჰყავთ მოქმედი ლოცვისა მოწამეობრივ ღვაწლში, რომელშიც დამარცხება და გამარჯვება გამუდმებით ცვლიან ერთმანეთს ²⁴⁶ , რომელშიც თავისუფალი ნება-მყოფელობა ადამიანისა და უძლურება მისი გამოიხატება სიცხადით ²⁴⁷ . მეორე პერიოდში მადლი ღვთისა აცხადებს შეგრძნებითად თავის თანამყოფობას და მოქმედებას შეერთებით გონებისა გულთან, მინიჭებით შესაძლებლობისა ლოცვისა აღუფრენლად ანდა, რაც იგივეა, გართობის გარეშე, გულისმიერი მგლოვარებით და სითბოთი; ამასთან ცოდვისმიერი გულისთქმები კარგავენ ძალმომრეობით ძალაუფლებას გონებაზე. ამ ორ მდგომარეობაზე მიუთითებენ წმინდა მამები. მათგან ღირსი ნილოს სორელი , მითითებით წმინდა გრიგოლ სინელზე , ამბობს: „როდესაც მოვა მოქმედება ლოცვისა, როდესაც იგი აკავებს გონებას თავისთან, ახალისებს მას და ათავისუფლებს აღფრენისაგან“ ²⁴⁸ . არ მომხვეჭველთათვის მადლისმიერი მოქმედებისა, ღირსი მიიჩნევს შეკავებას გონებისას გაფანტულობისაგან და ყურადღებიან ლოცვას ღვაწლად ძალიან ძნელად, მძიმედ, მოუხერხებლად ²⁴⁹ . რომ მიაღწიო მეორე მდგომარეობას, საჭიროა გაიარო შორის პირველისა, საჭიროა გამოხატო და დაამტკიცო საფუძვლიანობა საკუთარი ნება-მყოფლობისა, და „გამოიღონ ნაყოფი მოთმინებით“ ( ლკ. 8:15 ). პირველი მდგომარეობა მლოცველისა შესაძლოა შედარდეს გაშიშვლებულ ხეს ზამთრისას; მეორე – იმავე ხეს, დაფარულს ფოთლებით და ყვავილებით მოქმედებისაგან სითბოსი გაზაფხულისა. ძალას წარმოქმნისათვის ფოთლებისა და ყვავილებისა ხეები აგროვებენ ზამთრისას, როდესაც მდგომარეობას მათსას აქვს მთელი სახე მდგომარეობისა ტანჯულისა, მდგომარეობისა არეს ქვეშ სიკვდილისა. არ დავრთოთ ნება საკუთარ თავს განვცადოთ უფალი! არ დავრთოთ ნება ჩვენს თავებს მივეახლოთ მას დაუფიქრებლად უშიშობით, ორგულობით, განწყობილებით ეჭვნეული გამომცდელობისა, რომლის გამოც იკრძალება შესვლა მიწაზე აღთქმულზე ( ებრ. 3:8-11, 18-19 ). შევუდგეთ როგორც დაღუპულნი, როგორც არსებითად მსაჭოროვარნი ხსნისა, რომელიც ენიჭება ღვთისაგან ჭეშმარიტი სინანულისათვის. სული და მიზანი ლოცვისა იმ და მეორე მდგომარეობაში უნდა იყოს სინანული. სინანულისათვის მოღებულისა მხოლოდ საკუთარი ძალისხმევით, ღმერთი ჩუქნის, თავის დროზე, სინანულს მადლისმიერს, – და „სული სმინდა“, ჩასახლებული ადამიანში, „მეოხ არს“ მისდამი „სულ-თქუმითა მით უსიტყუელითა“: იგი „მეოხ არს წმინდანებისათვის“ მსგავსად ნებისა ღვთისა, რომელსაც ხედავს მხოლოდ იგი. ( რომ. 8:26-27 ).

აქედან აშკარაა მთელი სიცხადით, რომ ახალბედისათვის ძიება ადგილისა გულისმიერისა, ესე იგი ძიება განცხადებისა თავის თავში უდროოდ და წინადროულად მკაფიო მოქმედებისა მადლისა, არის წამოწყება ძალიან მცდარი, გამაუკუღმართებელი წესრიგისა, სისტემისა მეცნიერებისა. ასეთი წამოწყება – წამოწყებაა ამაყი, უგუნური! იმდენადაც არ შეესაბამება ახალბედას გამოყენება მექანიზმებისა, წარმოდგენილთა წმინდა მამების მიერ წარმატებული მონაზვნებისათვის, განმხოლოვებულთათვის. ახალბედები საჭიროებენ მოეჭიდონ ვარჯიშისას ლოცვით მხოლოდ მოკრძალებულ ყურადღებას, ერთადერთ ჩაკეტვას გონებისას სიტყვებში ლოცვისა, წარმოთქმით სიტყვებისა ძალიან აუჩქარებლად რათა გონება ასწრებდეს ჩაკეტვას მათში, და წარმოშობით სუნთქვისა ჩუმად, მაგრამ თავისუფლად. ზოგიერთმა იფიქრა, რომ თავად წარმოშობაში სუნთქვისა მდგომარეობს რამე განსაკუთრებულად მნიშვნელოვანი, და, ვერ გაგებით, რომ აუჩქარებელი და ჩუმი სუნთქვა ნამცნებია მამების მიერ შეკავებისათვის გონებისა გაფანტულობისაგან, დაიწყეს მეტისმეტად შეკავება სუნთქვისა, და ამით დაირღვიეს ხორციელი ჯანმრთელობა, ასე ხელის შეწყობი ლოცვით ღვაწლში. „შეიკავე, – ამბობს ღირსი გრიგოლ სინელი , – სუნთქვაც, ესე იგი, მოძრაობა გონებისა, მოკუმვით რამდენადმე ბაგეებისა აღსრულებისას ლოცვისა, ხოლო არა სუნთქვა ნესტოებისა, ესე იგი, შეგრძნებითი, როგორც ამას აკეთებენ უვიცნი, რათა არ ავნონ თავიანთ თავებს დაბერვით“ ²⁵⁰ . არა მხოლოდ პროცესში სუნთქვისა, არამედ ყველა მოძრაობაში სხეულისა საჭიროა თვალყურის დევნება სიმშვიდისადმი, სიჩუმისადმი და თავდაჭერილობისა. ყველა ესენი ძალიან ხელს უწყობს შეკავებას გონებისას გაფანტულობისაგან. გონება, მლოცველი ყურადღებით, უსათუოდ მიიზიდავს გულს თანაგრძნობისათვის თავისი, შეგრძნებაში სინანულისა. შორის თანაგრძნობისა გულისა გონებისადმი და შეერთებისა გონებისა გულთან ანდა ჩასვლისა გონებისა გულში – უდიდესი განსხვავებაა. წმინდა იოანე კიბისაღმწერელი მიიჩნევს მნიშვნელოვან წარმატებად ლოცვაში იმას, როდესაც, გონება დაიწყებს ყოფნას სიტყვებში მისი ²⁵¹ . ეს დიდი მოძღვარი მონაზონთა ამტკიცებს, რომ ლოცვა მლოცველისა მუდმივად და გულმოდგინედ, ჩაკეტვისას გონებისა სიტყვებში ლოცვისა, შეგრძნებისაგან სინანულისა და მგლოვარებისა, აუცილებლად მოიფინება საღვთო მადლის მიერ ²⁵² . როდესაც ლოცვა მოიფინება საღვთო მადლით, როდესაც არა მხოლოდ გაიხსნება გულისმიერი ადგილი, არამედ კიდეც მთელი სული გაიწევს ღვთისაკენ მიუწვდომელი სულიერი ძალით, გატაცებით თავისთან სხეულისაც. ლოცვა წარმატებულთა მასში წარმოითქმება მთელი არსებიდან. მთელი ადამიანი ხდება როგორც თითქოს მხოლოდ ბაგეები. არა მხოლოდ „გული“ განახლებულისა ადამიანისა, არა მხოლოდ „სული“, არამედ კიდეც „სხეული“ ივსება სულიერი ნუგეშით და დატკბობით, სიხარულით „ღვთისა მიმართ ცხოველისა“ ( ფს. 83:3 ), ღვთისა მიმართ, მოქმედისა შეგრძნებითად და მძლავრად მადლით თავისით. „ყოველნი ძუალნი“ ჭეშმარიტი მლოცველისა „თქუან: უფალო, უფალო, ვინ გემსგავსოს შენ? რამეთუ იჴსენ გლახაკი ჴელთაგან უძლიერესთა მისთასა, და გლახაკი და დავრდომილი - მიმოდამტაცებელთაგან“ მისი ლოცვისა და იმედისა: გულისთქმებისაგან და შეგრძნებებისა, წარმოშობილისა დაცემული ბუნებისაგან და გამოწვეულისა დემონებისაგან ( ფს. 34:10 ). წარმატებისადმი ლოცვაში სინანულისა უნდა ისწრაფოდეს ყველა ქრისტიანი; ვარჯიშში ლოცვაშI სინანულისა და წარმატებაში მასში წმინდა მამები იწვევენ ყველა ქრისტიანს. საწინააღმდეგოდ ამისა, ისინი მკაცრად კრძალავენ უდროო ძალისხმევას ასვლისა გონებით ტაძარში გულისა მადლისმიერი ლოცვისათვის, როდესაც ეს ლოცვა კიდევ არ მოცემულა ღვთისაგან. აკრძალვა უერთდება საშინელ მუქარას. „გონიერი ლოცვა, – ამბობს ღირსი ნილოს სორელი , გამეორებით სიტყვებისა ღირსისა გრიგოლ სინელისა , – აღმატებულია ყველა საქმიანობაზე, და სათნოებების თავია, როგორც სიყვარული ღვთისა. უსირცხვილოა და უგუნური მსურველისა ავიდეს ღმერთთან და სუფთად ისაუბროს მასთან, გაძლიერებულისა მოიხვეჭოს იგი თავისთან, უფრო მოხერხებულად მოკვდინდებიან ეშმაკებისაგან“ ²⁵³ .

გევედრები, გევედრები მიაქციო მთელი სათანადო ყურადღება მრისხანე აკრძალვას მამებისას. ჩემთვის ცნობილია, რომ ზოგიერთნი კეთილგანმზრაზველი ხალხი, მაგრამ ვარდნადნი სიძვაში თვით საქმით, ვერ შემძლებელნი, უიღბლო ჩვეულებით თავი შეიკავონ ჩავარდნისაგან, ხელს აღმართავენ ხოლმე ვარჯიშისადმი გულისმიერი ლოცვისადმი. შესაძლოა განა იყოს რაიმე უუგუნურესი, უუმეცრული, უკადნიერესი ამ წამოწყებაზე? ლოცვა სინანულისა მოცემულია ყველასათვის გამონაკლისის გარეშე მოცემულია მქონებელთათვის ვნებებისა, და ჩავარდნილთათვის ძალდატანებით დაცემაში. მათ აქვთ სრული უფლება ღაღადისა უფლისადმი გადარჩენისათვის; მაგრამ შესვლა გულში ლოცვითი მღვდელმსახურებისათვის აკრძალულია მათთვის, იგი მინიჭებულია გამონაკლისად მღვდელმთავრისათვის საიდუმლოებრივისა, ხელდასხმულისა კანონიერად საღვთო მადლით. გაიგეთ, გაიგეთ, რომ მხოლოდ თითით ღვთისათი გაიღება ეს შესასვლელი; გაიღება იგი მაშინ, როდესაც ადამიანი არა მხოლოდ შეწყვეტს საქმით ცოდვას, არამედ მიიღებს მარჯვენისაგან ღვთისა ძალას შეეწინააღმდეგოს ვნებიან გულისთქმებს, არ გატაცდეს და არ დატკბეს მათით. ცოტ-ცოტათი შენდება გულისმიერი სისუფთავე, სისუფთავეს „თანდათანობით“ და „სულიერად“ ეცხადება ღმერთი. თანდათანობით! იმიტომ რომ ვნებებიც მცირდება და სათნოებები მრავლდება არა უცბად: ესეც და სხვაც საჭიროებს მნიშვნელოვან დროს.

აი შენ აღთქმა ჩემი: არ ეძიო ადგილი გულისმიერი. არ ძალა იხმიო ამაოდ განმარტო საკუთარი თავისათვის რას ნიშნავს ადგილი გულისმიერი: დამაკმაყოფილებლად აიხსნება ეს მხოლოდ გამოცდილებით თუკი ღვთისთვის სათნოა მიცემა შენთვის შემეცნებისა, მაშინ იგი მოგცემს თავის დროს, – და მოგცემს ისეთი საშუალებით, როგორითაც თვით არ შეუძლია წარმოიდგინოს ხორციელმა ადამიანმა. დაკავდი განსაკუთრებით და მთელი გულმოდგინებით ლოცვით სინანულისათი, ეცადე ლოცვით მოიღო სინანული; დარწმუნდები წარმატებაში ღვაწლისა, როდესაც შეიგრძნებ საკუთარ თავში სიგლახაკეს სულისას, ლმობიერებას, მგლოვარებას. ასეთ წარმატებას ლოცვაში ვისურვებ საკუთარი თავისთვისაც და შენთვისაც. მიღწევა ზებუნებრივი მადლისმიერი მდგომარეობებისა იყო ყოველთვის იშვიათობა. პიმენ დიდი , მონაზონი ეგვიპტის სკიტისა, ცნობილი აღმატებული წარმატებით მისი მონაზვნებისა, მცხოვრები მე-5 საუკუნეში, რომელშიც განსაკუთრებით ყვაოდა მონაზვნობა, ამბობდა: სრულყოფილებაზე საუბრობენ ჩვენ შორის ბევრი, ხოლო ნამდვილად მიმღწევნი სრულყოფილებისათვის ერთი ანდა ორია“ ²⁵⁴ . წმინდა იოანე კიბისაღმწერელი , ასკეტი მწერალი მე-6 საუკუნისა, ამოწმებს, რომ მის დროს ძალიან შემცირდა ჭურჭლები საღვთო მადლისა შედარებით გასული დროისა, მიზეზად ამისა წმინდანი ხედავს შეცვლილ სულში საზოგადოებაში ადამიანურში, დამკარგავში უბრალოებისა და დასნებოვნებული მზაკვრობით ²⁵⁵ . წმინდა გრიგოლ სინელმა , მწერალმა 14-ე საუკუნისამ, გადაწყვიტა ეთქვა, რომ მის დროს საერთოდ არაა მადლიანი ადამიანები, ისე გახდნენ ისინი იშვიათნი; მიზეზად ამისა სინელი მიიჩნევს არაჩვეულებრივ განვითარებას მანკიერებისა, წარმოშობილს გამრავლებულ საცდურთაგან ²⁵⁶ . მით მეტად ჩვენს დროს მოქმედისათვის ლოცვისა აუცილებელია დაიცვას უდიდესი სიფრთხილე. ღვთივშთაგონებული მოძღვრები არა გვყავს ჩვენ! ქალწულება, უბრალოება, სახარებისეული სიყვარული გაქრა პირისაგან მიწისა. საცდურები და მანკიერებანი გამრავლდა უსასრულობამდე! გარყვნილებით მოცულია სამყარო! მეფობს საზოგადოებაზე ადამიანურზე როგორც სრულუფლებიანი ტირანი, სიყვარული დანაშაულებრივი სხვადასხვაგვარ ფორმებში! საკმარისია, უსაკმარისესია, თუკი ვეღირსებით მივართვათ ღმერთს ერთიანი, საარსებოდ საჭირო გადარჩენისათვის ჩვენისა საქმიანობა – სინანული.

მოწაფე . მოსახერხებელია კი სწავლებისათვის ლოცვისა იესოსი ცხოვრება მონასტერში, შორის მეტად თუ ნაკლებად მრავალრიცხოვანი საძმოსი და შფოთისა, აურიდებელში მონაზვნობაში? არაა უფრო მოსახერხებელი განა ამისთვის ცხოვრება განმხოლოვებაში?

ბერი . ცხოვრება მონასტერში, განსაკუთრებით ზოგადსაცხოვრებელში, ხელს უწყობს ახალბედას წარმატებული და მტკიცე დასწავლისათვის ლოცვისა, თუკი მხოლოდ იგი ცხოვრობს სწორად. მცხოვრებისა სწორად ზოგადსაცხოვრებელში წარმოუდგება განუწყვეტლივ შემთხვევები მორჩილებისათვის და სიმდაბლისა, ხოლო ეს სათნოებები, მეტად ყველა სხვაზე ამზადებს და განაწყობს სულს ჭეშმარიტი ლოცვისადმი. „მორჩილებისაგან – სიმდაბლეა“ – თქვეს მამებმა ²⁵⁷ . სიმდაბლე იშვება მორჩილებისაგან და ნარჩუნდება მორჩილებით, როგორც ხელი შეეშველება წვას ლამპარისას ჩაღვრილი ზეთით. სიმდაბლით შედის სულში „მშჳდობა ღმრთისა“ ( ფილ. 4:7 ). მშვიდობა ღვთისა არის სულიერი ადგილი ღვთისა ( ფს. 75:3 ), სულიერი ზეცა; ასულნი ამ ზეხაში ადამიანები ხდებიან ანგელოზთა სწორნი და, მსგავსად ანგელოზებისა, გამუდმებით მღერიან გულებში თავიანთში სულიერ საგალობელს ღვთისადმი ( ეფ. 5:19 ), ესე იგი, მიართმევენ სუფთა, წმინდა ლოცვას, რომელიც წარმატებულებში არის ზუსტად ქება და ქება ქებათა. ამ მიზეზით მორჩილება, რომლითაც მიიღწევა დაუფასებელი საგანძური სიმდაბლისა, მიჩნეული ერთსულოვნად მამების მიერ ²⁵⁸ ძირითად სამონაზვნო სათნოებად, კარებად, შემყვანად კანონიერად და სწორად გონიერ და გულისმიერ ლოცვაში, ანდა, რაც იგივეა, ჭეშმარიტ წმინდა განმხოლოვებაში. წმინდა სვიმონი, ახალი ღვთისმეტყველი, ამბობს ყურადღებიან ლოცვაზე: „როგორც მე ვფიქრობ, ეს სიკეთე გამომდინარეობს ჩვენთვის მორჩილებისაგან. მორჩილება, გამოჩენილი სულიერი მამისადმი, ხდის ყველას უზრუნველად. ასეთი როგორი დროებითი საგნით შესაძლოა იყოს დამარცხებული ანდა დამონებული? როგორი მწუხარება და როგორი საზრუნავი შესაძლებელია ჰქონდეს ასეთ ადამიანს?“ ²⁵⁹ . საზრუნავი და მიდრეკილება, განმაყენებელი გამუდმებით აზრისა თავისი თავისადმი, ემსახურება მიზეზს გართობისა ლოცვისას; სიამაყე ემსახურება მიზეზს გულისმიერი გასასტიკებისა; მრისხანება და ავმეხსიერება, დაფუძნებულნი სიამაყეზე, ემსახურებიან მიზეზს გულისმიერი შეცბუნებისას. მორჩილება ემსახურება საწყის მიზეზს, გამანადგურებელს გაფანტულობისა, რისგანაც ლოცვა არის უნაყოფო; იგი ემსახურება მიზეზს სიმდაბლისას, სიმდაბლე ანადგურებს გასასტიკებას, რომლის დროსაც ლოცვა მკვდარია; დევნის შეცბუნებას, რომლის დროსაც ლოცვა გარყვნილია, პოხავს გულს ლმობიერებით, რომლისგანაც ლოცვა ცოცხლდება, ფრთიანდება, ფრენს ღმერთამდე. მაშასადამე, მორჩილება არა მხოლოდ მოქმედებს წინააღმდეგ გაფანტულობისა, არამედ კიდეც იცავს გულს გასასტიკებისაგან და შეცბუნებისაგან, ინახავს მას მუდმივად მშვიდად, კეთილად, მუდმივად შემძლებლად ლმობიერებისა, მუდმივად მზადმყოფად გადმოიღვაროს წინაშე ღვთისა ლოცვაში და მგლოვარებაში, იმდენად გულწრფელში, რომ ისინი მთელი სამართლიანობით შესაძლოა იწოდებოდნენ კიდეც „აღიარებებად“ ²⁶⁰ სულისა წინაშე ღვთისა და სულიერ „გამოხატვად“ ღვთისა სულისადმი ²⁶¹ . თუკი მონაზონი დაიწყებს მოქცევას თავისი თავისა მონასტერში მსგავსად მწირისა, არ გაბმით ნაცნობობისა გარეშე და შიგნით მონასტრისა, არ სვლით საძმოს კელიებში და არ მიღებით ძმათა თავის კელიაში, არ გაჩენით კელიაში არავითარი ზედმეტობისა, არ აღსრულებით თავისი სურვილებისა, შრომით სამონასტრო მორჩილებებში სიმდაბლით და კეთილსინდისიერებით, მიმართვით ხშირად აღსარებისადმი შეცოდებებისა, დამორჩილებაში წინამძღვრისადმი და სხვა ხელისუფლებისადმი სამონაზვნოსი უდრტვინველად, სიმარტივეში გულისა, მაშინ, უეჭველად წარემატება ლოცვაში იესოსი, ესე იგი, მიიღებს ნიჭს დაკავებული იყოს მისით გულისყურით და დაღვაროს მის დროს ცრემლები სინანულისა. „ვხედავდი მე, – ამბობს წმინდა იოანე კიბისაღმწერელი , – წარმატებულთ მორჩილებაში და არ დაუდევართ შეძლებისდაგვარად ხსოვნაში ღვთისა ²⁶² , მოქმედში გონებით, როგორც ისინი, უეცრად დადგომისას ლოცვაზე, მალე გადალახავდნენ ხოლმე გონებას თავიანთსას და ღვრიდნენ ცრემლებს ნაკადებად; აღესრულებოდა ეს მათ მიმართ იმიტომ, რომ ისინი იყვნენ წინასწარ შემზადებულნი ღირსი მორჩილებით“ ²⁶³ . წმინდა სვიმონმა, ახალმა ღვთისმეტყველმა, ღირსმა ნიკიტა სტეფატმა და ბევრმა სხვა მამამ ისწავლეს ლოცვა იესოსი და დაკავებული იყვნენ მისით სავანეებში, მყოფებში დედაქალაქში აღმოსავლეთის იმპერიისა, ფართო და ხალხმრავალ კონსტანტიონოპოლში. უწმინდესმა პატრიარქმა ფოტიმ ისწავლა იგი უკვე ხარისხში პატრიარქისა მრავალრიცხოვან სხვა საქმიანობაში შეერთებულში ამ ხარისხთან. უწმინდესმა პატრიარქმა კალისტემ ისწავლა, გავლისას მორჩილებისა მცხობლისა ლავრაში ღირსი ათანასე ათონელისა ათონის მთაზე ²⁶⁴ . ღირსებმა დოროთემ ²⁶⁵ და დოსითეოსმა ²⁶⁶ ისწავლეს იგი ზოგადსაცხოვრებელში წმინდისა სერიდესი, პირველმა ტვირთვისას მორჩილებისა უფროსისა საავადმყოფოსი, მეორემ – მსახუირისა მასში. ზოგადსაცხოვრებელში ალექსანდრიისა, რომელსაც აღწერს წმინდა იოანე კიბისაღმწერელი , ყველა ძმა ვარჯიშობდა გონიერ ლოცვაში ²⁶⁷ . ეს წმინდანი მსგავსად როგორც ბარსანუფი დიდი, ამცნებს შებრძოლებულს სიძვის ვნებისაგან განსაკუთრებულ გაძლიერებულ ლოცვისადმი სახელითა უფლისა იესუსი ²⁶⁸ . ნეტარი ბერი, სერაფიმე საროველი , ამოწმებდა, დამოძღვრილი თავისი გამოცდილებით, რომ ლოცვა იესოსი არის მათრახი წინააღმდეგ სხეულისა და ხორციელი ავხორცობისა ²⁶⁹ . ჭკნება ალი ამ ავხორცობებისა მოქმედებისაგან მისი. როდესაც იგი ზეგავლენას მოახდენს ადამიანზე, როდესაც მოქმედებისაგან მისი, ხორციელი ავხორცობანი კარგავენ თავისუფლებას ზეგავლენისას თავიანთში. ასე მტაცებელი მხეცი, შებოჭილი ჯაჭვით შენარჩუნებისას შესაძლებლობისა მოკლას და შთანთქას ადამიანები და ცხოველები კარგავს შესაძლებლობას იმოქმედოს შესაბამისად შესაძლებლობისა.

წმინდა სვიმონი და ანდრეი, სალოსები ქრისტესათვის, იმყოფებოდნენ განსაკუთრებულ ლოცვით წარმატებულობაში, აყვანილნი მასში თავიანთი სრული თვითუარყოფით და უღრმესი სიმდაბლით. არაფერს არ მოაქვს ასეთი თავისუფალი მისასვლელი ღმერთამდე, როგორც გადამწყვეტი თვითუარყოფა, გათელვა საკუთარი სიამაყისა, საკუთარი „მესი“. უხვი მოქმედება გულისმიერი ლოცვისა წმინდისა ანდრეასი აღწერილია მესაიდუმლეს მიერ მისი, ნიკიფორესი, მღვდელისა დიდი ეკლესიისა სამეფო კონსტანტინოპოლისა. მოქმედება ეს, განსაკუთრებით თავისი, ღირსია იყოს შესამჩნევი. „,მან, – ამბობს ნიკიფორე – მიიღო ისეთი ნიჭი ლოცვისა საიდუმლო ტაძარში გულისა თავისი, რომ ჩურჩული ბაგეებისა მისი ჟღერდა შორს. როგორც ქვაბი წყლისა, მოყვანილი მოძრაობაში უსაზღვრო დუღილით, გამოსცემს თავისგან ორთქლს, ისე მასაც გამოსდიოდა ორთქლი ბაგეებიდან მოქმედებისაგან წმინდისა სულისა. ზოგნი მხედველთაგან მისი ამბობდნენ, რომ მასში ცხოვრობს დემონი, და ამიტომ გამოდის მისგან ორთქლი; სხვანი ამბობდნენ: არა! გული მისი, ტანჯული მტრული სულისაგან, გამოსცემს ასეთ სუნთქვას. არც ერთი, არც მეორე აზრი არ იყო სამართლიანი: ამ მოვლენაში ირეკლებოდა გამუდმებული ღვთისთვის სათნო ლოცვა, – და უცოდინარნი სულიერი ღვაწლისანი თხზავდნენ დიდებულ ანდრეაზე წარმოდგენებს, მსგავსს იმისას, როგორიც შედგენილი იყო როდესღაც უეცრად გამომჟღავნებული ნიჭისას ცოდნისა უცხო ენებისა“ ²⁷⁰ . აშკარაა, რომ სათნო ადამიანი ღვთისა წარმოშობდა ლოცვას მთელი არსებიდან თავისი, შეერთებით გონიერი და გულისმიერი ლოცვისა ხმოვანთან. როდესაც წმინდა ანდრეა იყო აღტაცებული სამოთხეში, მაშინ, როგორც მოუყვა მან მღვდელს, უხვმა მადლმა ღვთისამ აღმავსებელმა სამოთხისამ, მოახდინა მასზე ის სულიერი გავლენა, რომელიც ჩვეულებრივ წარმოიშვება გონიერი ლოცვით წარმატებულებში: მან მოიყვანა შეერთებაში გონებისა მისი და გულისა, ამასთან ადამიანი მოდის მდგომარეობაში სულიერი აღტაცებისა და რაღაც თავდავიწყებისა ²⁷¹ . ეს აღტაცება და თავდავიწყება არის ამასთან შეგრძნება ახალი სიცოცხლისა. წმინდა სვიმონი უამბობდა მესაიდუმლოეს თავისას, დიაკონს იოანეს, რომ შორის ყველაზე ძლიერი საცდურისა გონება მისი იმყოფება მთლიანად მიმართული ღვთის მიმართ, – და საცდურები რჩება ჩვეული მოქმედების გარეშე თავიანთი ²⁷² . იმათში რომლებიც ეღირსნენ მადლისმიერი მოხილვისა, მუდმივად აღტაცებაში მოდის სული გარემოდან ცოდვიანი და ამაო გულისთქმებისაგან და შეგრძნებებისა გონიერი ლოცვისაგან, როგორც თითქოს საიდუმლოებრივი უხილავი ხელით, და აღიწევა ზეცამდე: მოქმედება ცოდვისა და ამა სოფლისა რჩება უძლური და უნაყოფო ²⁷³ .

დღეებში ახალბედობისა ჩემისა, რომელიღაც ბერმა, გულწრფელ საუბარში, მომიყვა მე: „ერისკაცობაში, უბრალოებით გასული დროისა და მსუფევი მაშინ ღვთისმოსავი მიმართულებისა, გავიგე მე ლოცვის შესახებ იესოსი, დავკავდი მისით, და ვგრძნობდი დროდადრო არაჩვეულებრივ ცვლილებებს საკუთარ თავში და ნუგეშს. შებიჯებით მონასტერში, მე ვაგრძელებდი დაკავებულობას მისით, ვხელმძღვანელობდი კითხვით მამათა წიგნებით და დარიგებებით ზოგიერთი მონაზვნისა, რომლებსაც, ჩანდა, ჰქონდათ წარმოდგენა მასზე მათთან მე ვხედავდი დაბალ სკამუკას, ნახსენებს ღირსი გრიგოლ სინელის მიერ , გაკეთებულს მსგავსად იმ სკამებისა, რომლებიც გამოიყენებოდა მოლდავეთში. დასასრულს გასული საუკუნისა და სასაწყისში აწმყოსი ყვაოდა გონიერი საქმიანობა სხვადახხვა სავანეში მოლდავეთისა, განსაკუთრებით ნიამეცკის მონასტერში. თავიდან ვიყავი მე მორჩილებაში მეტრაპეზესი; დაკავებული ვიყავი მორჩილებით, დაკავებული ვიყავი ლოცვითაც, შეერთებით მისი თანაქმედთან მასთან მდაბალ აზრებთან, დარიგების თანახმად მამებისა ²⁷⁴ . ერთხელ ვდგამდი მე ჭურჭელს საჭმლით ბოლო მაგიდაზე, რომელთანაც ისხდნენ მორჩილნი, და აზრით ვამბობდი: მიიღეთ ჩემგან, მონებო ღვთისა, ეს უბადრუკი მომსახურება. უეცრად მკერდში ჩემსაში ჩავარდა ისეთი ნუგეში, რომ მე კიდეც შევირყი; ნუგეშI გაგრძელდა ბევრი დღის განმავლობაში, დაახლოებით ერთი თვე. სხვა დროს მომიხდა შესვლა სასეფისკვეროში; არ ვიცი რატომ, რაღაცა სწრაფვის გამო მე გავუკეთე მეტანია ძმებს, მომუშავეებს სასეფისკვეროში, ძალიან დაბლა, – და, უეცრად, ისე ამოქმედდა ჩემში ლოცვა, რომ მე ვიჩქარე წამოსვლა კელიაში, და დავწექი საწოლზე მიზეზით სისუსტისა, წარმოშობილისა მთელ სხეულში ლოცვითი ქმედებით“ ²⁷⁵ .

აღწერაში აღსასრულისა განმანათლებლისა დიმიტრისა როსტოველისა მოთხრობილია, რომ იგი ნაპოვნია გარდაცვლილი ლოცვაში. რამოდენიმე საათის წინ აღსასრულისა ჰყავდა მას საყვარელი მისთვის მგალობელი; გამომშვიდობისას მგალობელთან, განმანათლებელმა მეტანია გაუკეთა მას თითქმის მიწამდე. ერთი გულისმიერი მდგომარეობიდან გამოჟონა სიმდაბლემ და ლოცვამ. სამონაზვნო ზოგადსაცხოვრებელი, როგორც უკვე ნათქვამია ჩემ მიერ ემსახურება უდიდეს დამხმარე საშუალებად შესასწავლად ლოცვისა იესოსი პირველ საფეხურებად მისი, მინიჭებით ახალბედისათვის განუწყვეტელი შემთხვევებისა სიმდაბლისადმი. უფრო მოხერხებულად შეუძლია გამოსცადოს საკუთარ თავზე, ჩქარა შეძლებს დაინახოს ყოველმა მონაზონმა მოქმედება მორჩილებისა და სიმდაბლისა ლოცვაზე. ყოველდღიური აღსარება სულიერი მამისადმი ანდა ბერისადმი საკუთარი გულისთქმებისა, უარყოფა საქმიანობისა საკუთარი გონების მიხედვით და საკუთარი ნების მიხედვით დაიწყებს ხანმოკლე დროში იმოქმედოს წინააღმდეგ გაფანტულობისა, გაანადგუროს იგი, შეაკავოს გონება სიტყვებში ლოცვისა. სიმდაბლე წინაშე ბერისა და წინაშე ყველა ძმისა დაუყოვნებლივ დაიწყებს მოყვანას გულისა ლმობიერებაში და შენარჩუნება ლმობიერებაში. საწინააღმდეგოდ ამისა, საქმიანობის შედეგად საკუთარი ნებისა და საკუთარი გონებისა დაუყოვნებლივ გამოცხადდება მზრუნველობა საკუთარ თავზე, მოეგვრება გონებისადმი სხვადასხვა მოსაზრება, ვარაუდი, სიფრთხილე, ოცნებანი, გაანადგურებენ ყურადღებიან ლოცვას. მიტოვება სიმდაბლისა შესანარჩუნებლად საკუთარი ღირსებისა მიმართებაში მოყვასისადმი წაართმევს გულს ლმობიერებას, გაამძვინვარებს გულს, მოკლავს ლოცვას, წართმევით მისთვის არსებითი თვისებებისა მისი, ყურადღებისა და ლმობიერებისა. ყოველი საქციელი წინააღმდეგ სიმდაბლისა არის ცილისმწამებელი და დამღუპველი ლოცვისა. მორჩილებაზე და სიმდაბლეზე დაე, იყოს დაშენებული ლოცვა! ეს სათნოებები – ერთადერთი მყარი საფუძველია ლოცვითი ღვაწლისა.

განმხოლოვება სასარგებლოა წარმატებულთათვის, შემცნობთათვის შინაგანი ბრძოლისა, განმტკიცებულთათვის სახარებისეულ ზნეობაში საფუძვლიანი ჩვევით მისდამი, უარმყოფელთათვის მიკერძოებისა ²⁷⁶ ; ყველაფერი ეს საჭიროა მოიპოვო წინასწარ ზოგადსაცხოვრებელში. ფეხის შემდგმელთათვის განმხოლოვებაში წინასწარი დამაკმაყოფილებელი სწავლების გარეშე მონასტერში, განმხოლოვებას მოაქვს უდიდესი ზიანი: ჩამოართმევს წარმატებას, აძლიერებს ვნებებს ²⁷⁷ , არის მიზეზი ქედმაღლობისა ²⁷⁸ , თვითცდუნებულობისა და ეშმაკეული ხიბლისა ²⁷⁹ . „გამოუცდელთა“ – დაუსწავლელთა გამოცდილებითად საიდუმლოთა სამონაზვნო ცხოვრებისა – „განმხოლოვება ღუპავს“ ²⁸⁰ , – თქვა წმინდა იოანე კიბისაღმწერელიც . – – მოიპოვეს საღვთო ნუგეში წასაქეზებლად შრომაში და საღვთო შემწეობა სასახმარებლად ბრძოლებში“ ²⁸¹ .

მოწაფე . შენ თქვი აქამდე, რომ განუწმენდავი ვნებებისაგან ვერ შემძლებელია გემებისა საღვთო მადლისა, ხოლო ამჯერად ახსენე ლოცვითი მადლისმიერი ნუგეშის შესახებ ერისკაცისა და ახალბედა მორჩილისა. აქ წარმომიდგება მე წინააღმდეგობა.

ბერი . დამოძღვრილნი წმინდა წერილითა და წერილებით წმინდა მამებისა, ჩვენ გვწამს და აღვიარებთ, რომ საღვთო მადლი მოქმედებს როგორც უწინ, ისე ახლაც მართლმადიდებელ ეკლესიაში, მიუხედავად იმისა, რომ მოიპოვებს ცოტა ჭურჭელს, ღირსებს მისი. იგი მოიხილავს იმ მოღვაწეებს ღვთისას, რომლებიც მისთვის სათნოა მოიხილოს. მამტკიცებლები, რომ ამჟამად შეუძლებელია ქრისტიანისათვის გახდეს ზიარი წმინდისა სულისა, ეწინააღმდეგებიან წმინდა წერილს, და აყენებენ სულებს თავიანთს უდიდეს ზიანს, როგორც ამაზე მშვენივრად მსჯელობს ღირსი მაკარი დიდი ²⁸² . ისინი, არ ვარაუდობენ რა ქრისტიანობაში არავითარ განსაკუთრებულ ამაღლებულ მიზანს, ვერ ხედავენ რა მის შესახებ, არ ცდილობენ, კიდეც არაფრით არ ფიქრობენ მონაპოვარზე მისაზე; კმაყოფილდებიან რა გარეგანი აღსრულებით ზოგიერთი სათნოებისა, ართმევენ საკუთარ თავებს ქრისტიანულ სრულყოფილებას. რაც უარესია ყველაფერზე, – ისინი, კმაყოფილდებიან რა თავიანთი მდგომარეობით და მიიჩნევენ რა თავს, მიზეზით თავიანთი გარეგანი ქცევისა, ასულებად ზედა საფეხურზე სულიერი ცხოვრებისა, არა მხოლოდ არ შეუძლიათ ჰქონდეთ სიმდაბლე, სიგლახაკე სულიერი და გულისმიერი შემუსვრილება, არამედ კიდეც ვარდებიან თავის თავზე დიდ წარმოდგენაში განდიდებაში, თვითცდუნებულობაში, ხიბლში, უკვე სრულებით არ ზრუნავენ ჭეშმარიტ წარმატებაზე. საწინააღმდეგოდ ამისა, დარწმუნებულნი არსებობაში ქრისტიანული სრულყოფილებისა, მიისწრაფიან მისდამი მთელი გულმოდგინებით, შეაბიჯებენ გაუნელებელ ღვაწლში მისაღწევად მისი. წარმოდგენა ქრისტიანულ სრულყოფილებაზე იცავს მათ სიამაყისგან: გაოცებითა და მგლოვარებით მიახლებულნი არიან ისინი ლოცვით წინაშე დაკეტილისა შესასვლელისა ამ სულიერ დარბაზში. შეყვანილნი სახარების მეშვეობით სწორ თვითწარმოდგენაში, მდაბლად, დამცრობილად ფიქრობენ ისინი საკუთარ თავზე: მიიჩნევენ თავს მონებად უხმარად, არ შემსრულებლებად დანიშნულებისა, მოპოვებულისა და დასახულისა გამომსყიდველის მიერ გამოსყიდულებისათვის მის მიერ ადამიანებისა ²⁸³ . უარყოფა ცხოვრებისა მცნებების მიხედვით სახარებისა და სწავლების მიხედვით წმინდა მამებისა – ცხოვრება თვითნებური, დაფუძნებული საკუთარ მსჯელობაზე, თუნდაც კიდევაც ძალიან მოძრავზე ანდა ძალიან კეთილსახიერზე – აქვს ძალიან მავნე გავლენა სწორ გაგებაზე ქრისტიანობისა, თვით დოგმატურ რწმენაზე ( 1ტიმ. 1:19 ). ეს დადასტურებულია მთელი სიცხადით ხასიათით იმ შეუსაბამო ცდომილებისა და იმ გარყვნილებისა რომელშიც ეძგერნენ ყველა განდგომილნი, ყველა ერეტიკოსნი და განხეთქილების მოქმედნი.

ამასთან ერთად, კვლავ დაყრდნობით საღვთო წერილზე და წერილებზე მამებისა ჩვენ ვამტკიცებთ, რომ გონება და გული, არ განწმენდილნი ვნებებისაგან სინანულით, ვერ შემძლებელნი არიან გახდნენ ზიარნი საღვთო მადლისა, ვამტკიცებთ, რომ შემთხზავნი საკუთარი თავებისათვის მადლისმიერი ხედვებისა და მადლისმიერი შეგრძნებებისა, მათით მაამებარი საკუთარი თავებისა და მომტყუებელნი თავისა, ვარდებიან თვითცდუნებულობაში და ეშმაკეულ ხიბლში. უეჭველად რწმენით არსებობისა მადლისმიერი ქმედებისა, იმდენადვე უეჭველად ჩვენ უნდა ვირწმუნოთ უღირსება და ვერშემძლებლობა ადამიანისა, მის მდგომარეობაში ვნებიანში, მისაღებად საღვთო მადლისა. მიზეზით ამ გაძლიერებული დარწმუნებულებისაგან ჩავღრმავდეთ მთლიანად, უანგაროდ, საქმიანობაში სინანულისა, მიცემით და მინდობით ჩვენი თავებისა სრულყოფილად ნებისადმი და სიკეთისადმი ღვთისა. „არაა ცრუ ღმერთთ, – გვმოძღვრავს ღირსი მაკარი დიდი , – ღმერთი არ დატოვებს შეუსრულებლად იმას, რაც მან დაიტოვა შეესრულებინა მას, როდესაც შევასრულებთ იმას, რაც ჩვენ გვევალება შევასრულოთ“ ²⁸⁴ . მონაზონი არ უნდა ეჭვობდეს მიღებისადმი ნიჭისა საღვთო მადლისა, – ამბობს წმინდა ისააკ ასური, – როგორც ძე არ ეჭვობს მიღებას მემკვიდრეობისა მამისაგან. მემკვიდრეობა ეკუთვნის ძეს კანონით ბუნებისა. ამასთან ერთად წმინდა ისააკი უწოდებს თხოვნას ლოცვაში გადრდამოვლენის შესახებ აშკარა ქმედებისა მადლისა წამოწყებას, დამამსახურებელს გაკიცხვისა, თხოვნას ჩაგონებულს სიამაყით და განდიდებით; იგი მიიჩნევს სურვილს და ძიებას მადლისას განწყობილებას სულისას არასწორისა, დაგმობილს ეკლესიის მიერ ღვთისა, სულიერ სენად. ამთვისებელს თავის თავში ასეთი სურვილისა იგი მიიჩნევს შემთვისებლებად სიამაყისა და დაცემულობისა, ესე იგი, თვითცდუნებულობისა და დემონური ხიბლისა. თუმც თავად მიზანი მონაზვნობისა კიდეც არის განახლება წმინდა სულით მიმღებისა მონაზვნობისა, მაგრამ წმინდა ისააკი გვთავაზობს ვიაროთ ამ მიზნისაკენ სინანულის საშუალებით და სიმდაბლით, მოხვეჭა მგლოვარებისა საკუთარი თავის მიმართ და ლოცვისა მეზვერისა, იმდენად გახსნას საკუთარ თავში ცოდვილობისა, რომ სინდისი ჩვენი გვიმოწმებდეს ჩვენ, რომ ჩვენ – მონები ვართ უხმარნი, და ვსაჭიროებთ წყალობას. „საღვთო, – ამბობს წმინდა, – მოდის თავის თავად, იმ დროს, რომელშიც ჩვენ კიდეც ვერ მოვიაზრებთ მასზე. ეი ასე! მაგრამ თუკი ადგილი სუფთაა, ხოლო არა შებღალული“ ²⁸⁵ .

რაც ეხება ნახსენებ ახალბედას: რომ თავად მოყვანილი შემთხვევებიდან მისდამი ჩანს, რომ იგი საერთოდაც არ ელოდა ასეთ ლოცვით მოქმედებას, როგორიც მასში მოულოდნელად გაიხსნა, კიდევაც არ ესმოდა, რომ იგი არსებობს. ესაა – წყობა განგებულებისა ღვთისა, ჩაწვდომა რომლისაც ჩვენთვის მიუღწეველია. იგივე წმნდა ისააკი ამბობს: „ჩინი (წესრიგი) განსაკუთრებული საჭვრეტისა (განგებისა, მსჯავრისა ღვთისა) განსხვავდება საერთო ადამიანური ჩინისაგან. შენ მიჰყევი საერთო ჩინს, და გზით, რომელზეც გავიდნენ ყველა ადამიანები მიდევნით მემკვიდრეობისა, ადი სიმაღლეზე სულიერი კოშკისა (კოშკისა)“ ²⁸⁶ .

მოწაფე . მე მომიხდა გამეგო, რომ ზოგიერთი ბერი, საკმაოდ წარმატებულნი ლოცვაში იესოსი, ასწავლიდნენ ახალბედებს პირდაპირ ლოცვას გონიერს, თვით გულისმიერს.

ბერი . ვიცი ეს. ასეთი ხშირი შემთხვევები არ უნდა იქნას მოყვანილი საერთო წესად, ანდა დაყრდნობით მათზე, უგულეველყოფა გარდამოცემისა ეკლესიისა, ესე იგი, იმ სწავლებისა წმინდა მამებისა, რომლებიც ეკლესიამ მიიღო საერთო სახელმძღვანელოდ. უკუქცეულად საერთო კანონისაგან მოყვანილი იყო ნახსენები შენ მიერ წარმატებული ბერები ანდა შემჩნეულის მიხედვით მათ მიერ განსაკუთრებული შესაძლებლობით ახალბედებისა ვარჯიშისა გონიერ ლოცვაში, ანდა საკუთარი შეუძლებლობის მიხედვით იყვნენ დამაკმაყოფილებლობით ხელმძღვანელები სხვებისა, მიუხედავად თავიანთი ლოცვითი წარმატებისა. და უკანასკნელი ხდება ხოლმე ეგვიპტის სკიტში რომელიღაც ახალბედა მონაზონი ითხოვდა რჩევა-დარიგებას ერთ შემთხვევიდან მონაზვნური მოღვაწეობისა აბბა ივესტიონისგან, ბერისა ძალიან აღმატებული ცხოვრებისა. მიღების შემდეგ დამოძღვრისა, ახალბედამ ჩათვალა საჭიროდ შეემოწმებინა მოძღვრობა რჩევით ღირს პიმენ დიდთან . დიდმა ჩამოაშორა დამოძღვრა აბა ივესტიონისა, როგორც ძალიან აღმატებული, აუტანელი ახალბედასათვის და ვნებიანისთვის, ასწავლა მონაზონს ხერხი მეტად მოხერხებული და ხელმისაწვდომი, წარმოთქმით ამასთან შემდეგისა, ღირსისა ყურადღებისა გამონათქვამისა: „აბბა ივესტიონი და საქმიანობა მისი ზეცაშია, ანგელოზებთან: დაიფარა მისგან, რომ მე და შენ მიწაზე ვართ და ვნებებში“ ²⁸⁷ . ძალიან ზუსტად შენიშნავს ღირსი გრიგოლ სინელი , რომ მყოფი ლოცვით წარმატებულობაში ასწავლიან ლოცვას სხვებს შესაბამისად იმისა, როგორც თავად მიაღწიეს მასში წარმატებას ²⁸⁸ . გამოცდილებებიდან მე შევძელი დავრწმუნებულიყავი რომ მიმღებნი მადლისმიერი ლოცვისა, განსაკუთრებული მჭვრეტელობით ღვთისა, მალე და არა საერთო გზით, ჩქარობენ შესაბამისად შემთხვეულისა მათდამი, შეატყობინონ ახალბედებს ისეთი ცნობებისა ლოცვის შესახებ, რომლებიც ახალბედების მიერ არაფრით არ შეიძლება იყოს გაგებული სწორად, გაიგება მათ მიერ უკუღმართად, და აზიანებენ მათ. საპირისპიროდ ამისა, მიმღებნი ნიჭისა ლოცვისა შემდგომად განგრძობილი ბრძოლისა ვნებებთან, განწმენდისას საკუთარი თავისა სინანულით და წარმოქმნისას ზნეობრიობისა სახარებისეული მცნებებით, ასწავლიან ლოცვას დიდი წინდახედულობით, თანდათანობით, სისწორით. მონაზვნები მოლდავეთის ნიამეცკის მონასტრისა გადმომცემდნენ მე, რომ ცნობილი ბერი მათი, არქიმანდრიტი პაისი ველიჩკოვსკი , მიმღები გულისმიერი მადლისმიერი ლოცვისა განსაკუთრებული განჭვრეტით ღვთისათი, ხოლო არა საერთო წესის მიხედვით ამ თავად მიზეზით არ ანდობდა საკუთარ თავს ესწავლებინა იგი ძმებისათვის: იგი ავალებდა ამ დამოძღვრას სხვა ბერებს, მომხვეჭველთ ნიჭისა ლოცვისა საერთო წესით. წმინდა მაკარი დიდი ამბობს, რომ გამოუთქმელი სიკეთის მიხედვით ღვთისა, შემწყნარებლისა უძლურებისა ადამიანურისა, გვხვდება სულები, გამხდარნი ზიარებისა საღვთო მადლისა, აღვსებულნი საღვთო ნუგეშით და დამტკბარნი მოქმედებით მათში წმინდისა სულისა, ამასთან არასაკმარისობის გამო საქმიანი გამოცდილებისა, მყოფნი როგორც თითქოს სიყრმეში, მდგომარეობაში ძალიან არადამაკმაყოფილებელში მიმართებაში იმ მდგომარეობასთან, რომელიც საჭიროა და მიიღწება ჭეშმარიტი მოღვაწეობით ²⁸⁹ . მე მომიწია მეხილა ასეთი ბავშვი-ბერი, აღსავსე უხვად საღვთო მადლით. მას გაეცნო ქალი ყვავილობის ასაკისა და ჯანმრთელობისა, ხმამაღალი სახელისა, ცხოვრებისა სრულად საეროსი, და, მიღებით პატივისცემისა ბერის მიმართ, გაუწია მას რაღაც სამსახური. ბერმა, აღძრულმა გრძნობით მადლიერებისა, მსურველმა დაეჯილდოვებინა დიდი სულიერი დამოძღვრით სამსახურის გამწევისა ნივთიერისა და არ ესმოდა რა, რომ ეს ქალი უწინ ყველაზე საჭიროებდა მიეტოვებინა კითხვა რომანებისა და ცხოვრება რომანების მიხედვით, ასწავლა მას ვარჯიში ლოცვით იესოსით, გონიერით და გულისმიერით, დამხმარე საშუალებად იმ მექანიზმებისა, რომლებიც შემოითავაზებიან წმინდა მამების მიერ განმხოლოვებულებისადმი და აღწერილია პირველ და მე-2 ნაწილში სათნოებათმოყვარეობაში. ქალმა შეისმინა წმინდა ბერისა, მოვიდა ურთულეს მდგომარეობაში, და შესაძლოეა დაეზიანებინა საკუთარი თავი საბოლოოდ, თუკი სხვანი არ მიხვდებოდნენ რომ ყრმა-ბერმა მისცა მას როგორი-ღაც უარაშესაბამისესი დარიგება, არ გამოსტყუებდნენ მას აღიარებას და არ განაყენებდნენ მას მიდევნისაგან სწავლებისა.

ნახსენებს აქ ბერს ეუბნებოდა რომელიღაც, ახლო ნაცნობი მისდამი მონაზონი: „მამაო! შენი სულიერი განწყობა მსგავსია ორსართულიანი სახლისა, რომლისაც ზედა სართული მოცილებული აქვს ჩინებულად, ხოლო ქვედა დგას შავად, რის გამოც მისასვლელი ზედა სართულზეც ძალიან სამძიმოა“. მონასტერებში გამოიყენება ასეთი წარმატებული ბერებისადმი გამონათქვამი „წმინდაა, მაგრამ არა დახელოვნებული“, და შეინიშნება სიფრთხილე ბჭობისას მასთან, თათბირისას, რომლებიც ზოგჯერ შესაძლოა იყოს ძალიან სასარგებლო. სიფრთხილე მდგომარეობს იმაში, რომ არ მიენდო ნაჩქარევად და დაუფიქრებლად რჩევა-დარიგებას ასეთი ბერებისას, რათა შეამოწმო მათი დარიგებანი წმინდა წერილით და წერილებით მამებისა ²⁹⁰ , ასევე საუბარი სხვა წარმატებული და კეთილგანმზრახველი ბერებისადმი, თუკი აღმოჩნდება შესაძლებლობა პოვნისა მათი. ნეტარია ახალბედა, მპოვნელი ჩვენს დროში საიმედო მრჩეველისა! „იცოდე, – წამოიძახებს ღირსი სვიმონი, ახალი ღვთისმეტყველი, – რომ ჩვენს დროში გაჩნდა ბევრი ცრუმასწავლებლები და მატყუარა!“ ²⁹¹ ასეთი იყო მდგომარეობა ქრისტიანობისა და მონაზვნობისა რვა ათასწლეულის წინ ჩვენამდე. რაღა ვთქვათ თანამედროვე მდგომარეობაზე? ძლივს კი არა ის, რაც თქვა ღირსმა ეფრემ ასურმა მდგომარეობაზე იმათი, რომლებიც ხელს მოკიდებენ ძიებას ცოცხალი სიტყვისა ღვთისა დროში უკანასკნელში. „ისინი – წინასწარმეტყველებს ღირსი, – ივლიან მიწას აღმოსავლეთიდან დასავლეთამდე და ჩრდილოეთიდან სამხრეთამდე, ძიებით ასეთი სიტყვისა, – და ვერ იპოვიან მას“ ²⁹² . როგორც დაქანცულ მზერებს გზააბნეულისა სტეპებში წარმოუდგება დიდი სახლები და გრძელი ქუჩები, რითიც გზააბნეულნი ჩაითრევიან მეტად დიდ, გამოუვალ გზააბნეულობაში; ისე მძებნელთათვისაც ცოცხალი სიტყვისა ღვთისა აწინდელ ზნეობრივ უდაბნოში წარმოუდგებათ მრავლად დიდებული მოჩვენებები სიტყვისა და სწავლებისა ღვთისა, აღმართულნი სულიერი გონებისაგან, არასაკმარისი და ცრუ ცოდნისა ასოსი, განწყობილებიდან სულებისა უარყოფილთა, სოფლისმპყრობელთა. ნიშნები ესენი, მლიქვნელურად წარმოდგენილად სულიერ ედემად, მოჭარბებულად საკვებით, ნათლით, სიცოცხლით, გადააქვთ ყურადღება მაცდუნებელი გამოცხადებით თავისით სულისადმი ჭეშმარიტი საკვებისაგან, ჭეშმარიტი ნათლისაგან, ჭეშმარიტი სიცოცხლისაგან, შეჰყავთ უიღბლო სული გაუვალ წყვდიადში, ღონეს მიხდიან შიმშილით, წამლავენ სიცრუით, კლავენ მარადიული სიკვდილით.

ღირსი კასიანე რომაელი მოგვითხრობს, რომ თანამედროვე მისდამი ეგვიპტის მონასტრებში, რომლებშიც განსაკუთრებით ყვაოდა მონაზვნობა და იცვებოდა განსაკუთრებული გულმოდგინებით სიზუსტით გარდამოცემა სულიერი მამებისა, არაფრით არ დაუშვებდნენ იმ მონაზონს, რომსაც არ დაუსწავლია მონაზვნობა სწორად, მორჩილებაში, მოვალეობაში მოძღვრისა და წინამძღვრისა, თუნდაც კი ეს მონაზონი კიდეც ყოფილიყო საკმაოდ აღმატებული ცხოვრებისა, კიდეც შემკული ნიჭებით მადლისა. ეგვიპტის მამები მიიჩნევდნენ ნიჭს ხელმძღვანელობისას საძმოსი გადარჩენისათვის უდიდეს ნიჭად წმინდისა სულისა. არ დასწავლული მეცნიერებისა მონაზვნობისა სწორად, ამტკიცებდნენ ისინი, ვერ შეძლებს გადაცემასაც მისა სწორად ²⁹³ . ზოგიერთნი იყვნენ აღტაცებულნი საღვთო მადლით ქვეყნიდან ვნებებისა და გადაყვანილნი ქვეყანაში უვნებობისა, – ამით არიდებულნი მძიმე შრომას და გასაჭირს, განცდლს ყველას მიერ, გამცურავნი მძვინვარე, ფართო, ღრმა ზღვისა რომლითაც განიყოფა ქვეყანა ქვეყნისაგან. მათ შეუძლიათ მოყვნენ ზუსტად და სარწმუნოდ ქვეყნის შესახებ უვნებობისა, მაგრამ არ შეუძლიათ მისცენ სათანადო ანგარიში ცურვის შესახებ გავლით ზღვისა, იმ ცურვაზე, რომელიც არ უგემიათ მათ გამოცდილებით. დიდი მოძღვარი მონაზვნებისა წმინდა ისააკ ასური, ახსნით, რომ სხვები, განსაკუთრებული განჭვრეტის მიხედვით ღვთისა, სწრაფად იღებენ საღვთო მადლს და განწმენდას, გადაწყვიტა დაემატებინა, რომ აზრის მიხედვით მისი, ის, ვინც არ ჩამოაყალიბა საკუთარი თავი აღსრულებით მცნებებისა და არ უვლია გზაზე, რომელზეც გაიარეს მოციქულებმა, „უღირსია იწოდებოდეს წმინდად“ ²⁹⁴ . „ვინც კი დაამარცხა ვნებები მეშვეობით აღსრულებისა მცნებებისა და ფრიადძნელი ცხოვრებისა კეთილ ღვაწლში, მან დაე იცოდეს, რომ მან მოიპოვა ჯანმრთელობა სულისა კანონიერად“ ²⁹⁵ . „წესრიგი გადმოცემისა ასეთია: მოთმინება ძალდატანებასთან ერთად საკუთარი თავისა იბრძვის წინააღმდეგ ვნებებისა მოსაპოვებლად სისუფთავისა. თუკი ვნებები იქნება დამარცხებული, მაშინ სული მოიპოვებს სისუფთავეს. ჭეშმარიტ სისუფთავეს მოაქვს გონებისათვის კადნიერება ლოცვის დროს“ ²⁹⁶ . წერილში ღირს სვიმონ სასწაულმოქმედთან წმინდა ისააკი ამბობს: „შენ წერ, რომ სისუფთავე გულისა ჩაისახა შენში და რომ ხსოვნა ღვთისა“ – გონიერი ლოცვა იესოსი – „ძალიან აენთო გულში შენში, ათბობს და ანთებს მას თუკი ეს – სიმართლეა, მაშინ იგი – დიდებულია; მაგრამ მე არ ვისურვებდი რომ შენ დაგეწერა ჩემთვის ეს: იმიტომ რომ აქ არაა არავითარი წესრიგი“ ²⁹⁷ . თუკი გინდა, რომ გული შენი იყოს სათავსო საიდუმლოებებისა ახალი საუკუნისა, მაშინ მანამდე გამდიდრდი ღვაწლით ხორციელით, მარხვით, სიფხიზლით, მსახურებით ძმათა, მორჩილებით, მოთმინებით, დამხობით გულისთქმებისა და სხვა მისი მსგავსით. მიაჯაჭვე გონება შენი კითხვას და სწავლას წერილისას; გამოსახე მცნებები წინაშე თვალთა შენთა, და მიეცი ვალი ვნებებს; დამარცხდი და გაიმარჯვე; დაისწავლე გამუდმებული ლოცვა და თხოვნა, და გამუდმებული ვარჯიშით მათში ამოანთხიე გულისაგან ყოველგვარი სახე და ყოველგვარი მსგავსება, რომლითაც ცოდვამ აღგბეჭდა შენ უწინდელ ცხოვრებაში შენსაში“ ²⁹⁸ . „შენ იცი, რომ ბოროტება შემოვიდა ჩვენში მეშვეობით დანაშაულისა მცნებებისადმი, აქედან აშკარაა, რომ ჯანმრთელობა ბრუნდება აღსრულების შედეგად მცნებებისა. აღსრულების გარეშე მცნებებისა ჩვენ კიდევად არ უნდა გვინდოდეს განწმენდა სულისა ანდა ვიმედოვნებდეთ მიღებას მისას, როდესაც არ დავდივართ იმ გზით, რომელსაც მიჰყავს განწმენდამდე სულისა. არ თქვა, რომ ღმერთს შეუძლია აღსრულების გარეშეც მცნებებისა, მადლით მოგვანიჭოს განწმენდა სულისა: ესაა – ბედისწერა ღვთისა, და ეკლესია კრძალავს ვითხოვოთ, რათა აღსრულდეს ჩვენზე ასეთი სასწაული. იუდეველები, დაბრუნებისას ბაბილონიდან იერუსალიმში, მიდიოდნენ ჩვეული გზით და განსაზღვრულის განმავლობაში ამ გზისთვის დროში; შესრულების შემდეგ მოგზაურობისა, მატ მიაღწიეს წმინდა ქალაქს თავიანთს, და დაინახეს სასწაულნი უფლისანი. მაგრამ წინასწარმეტყველი ეზეკიელი ზებუნებრივად იყო აღტაცებული მოქმედების შედეგად სულიერისა, დაყენებული იერუსალიმში, და საღვთო გამოცხადებით გახდა მხედველი მომავალი განახლებისა. ხატების მიხედვით ამისა აღესრულება კიდეც შედარებითად სიწმინდისა სულისა. ზოგიერთნი შედიან სიწმინდეში სულისა გზით, გაყვანილით ყველასათვის, გზით კანონიერით: დაცვით მცნებებისა ცხოვრებით მრავალძნელით, დაღვრით სისხლისა საკუთარისა. სხვანი კი ეღირსნენ სიწმინდეს ნიჭის მიხედვით მადლისა. საოცარია ის, რომ არ არის ნებადართული გამოთხოვა ლოცვით მონიჭებული ჩვენდამი მადლით, მიტოვებით ქმედითი ცხოვრებისა მცნებების მიხედვით“ ²⁹⁹ . „უძლურს, მსაჭიროებს იყოს გამოკვებული რძით მცნებებისა, სასარგებლოა ცხოვრება ბევრთან ერთად, რათა იგი სწავლობდეს და იყოს ალაგმული, რათა იყოს სილა გაწნული ბევრისაგან საცდურებით, ეცემოდეს და წამოდგებოდეს, და იხვეჭდეს ჯანმრთელობას სულისას. არაა ისეთი ყრმა, რომელიც არ იყოს გამოკვებილი რძით, – და არ შეუძლია იყოს ჭეშმარიტი მონაზონი ის, ვინც არ აღზრდილია რძით მცნებებისა, აღსრულებით მათი ძალდატანებით, დამარცხებით ვნებებისა, და ასეთნაირად ღირასებას სიწმინდისა“ ³⁰⁰ .

შესაძლოა ახალბედამაც და ახალგაზრდამაც ასწავლოს გონიერი და გულისმიერი ლოცვა, თუკი იგი მისდამი შემძლებელია და მომზადებული. ასეთი პირები იყვნენ ძალიან იშვიათი უწინდელ დროსაც, წინათ დროისა საერთო გახრწნისა ზნისა. მე ვიყავი მოწმე რომ ბერიმა, მომხვეჭელმა მადლისმიერი ლოცვისა და სულიერი განსჯისა, გადასცა რჩევები გონიერ და გულისმიერი ლოცვისადმი რომელიღაც ახალბედას, დამცველს უბიწოებისა, წინასწარშემზადებულს ბავშვობიდან მისაღებად საიდუმლოებრივი სწავლებისა ლოცვის შესახებ შესწავლით ქრისტიანობისა და მონაზვნობისა, შემგრძნებს უკვე თავის თავში მოქმედებისა ლოცვისა. ბერმა ახსნა აღძვრა ლოცვითი მოქმედებისა ახალგაზრდაში მისი უბიწოებით. სრულად სხვა წესს ექვემდებარებიან ახალგაზრდა ხალხიც, და ხალხი მოწიფული ასაკისა, გამტარებელნი შებიჯებამდე მონასტერში ცხოვრებისა გაფანტულისა, ღარიბული, ზედაპირული წარმოდგენებით ქრისტიანობაზე, მომხვეჭველნი სხვადასხვა მიდრეკილებისა, განსაკუთრებით განმხრწნელნი უბიწოებისა სიძვით. ცოდვას სიძვისას აქვს ის თვისება, რომ აერთებს ორ სხეულს, თუმც კი უკანონოდ, ერთ სხეულად ( 1კორ. 6:16 ): ამ მიზეზით, თუმც იგი იპატიება დაუყოვნებლივ შემდგომად სინანულისა მასში და აღსარებისა მისი, უსათუო პირობით, რომ მონანული მიატოვებს მას; მაგრამ განწმენდა და გამოფხიზლება სხეულისა და სულისა სიძვის ცოდვისაგან საჭიროებს ხანგრძლივ დროს, რათა კავშირი და ერთობა, დამყარებული შორის სხეულებისა, დანერგილი გულში, დამავადებელი სულისა, დაძველდეს და განადგურდეს. განადგურებისათვის უიღბლო შეთვისებისა ეკლესია მიიჩნევს ჩავარდნილთათვის სიძვაში და მრუშობაში საკმაოდ მნიშვნელოვან ვადას სინანულისათვის, შემდგომად რისაც დაუშვებს მათ ზიარებისათვის ყოვლადწმინდა სხეულისა და სისხლისა ქრისტესი. ზუსტად ასე ყველასათვის, გამტარებლისა გაფანტული ცხოვრებისა, აღბეჭდილებისათვის სხვადასხვა მიკერძოებებით, განსაკუთრებით ჩამოვარდნილთათვის უფსკრულში სიძვის დაცემისა, მომხვეჭველთათვის ჩვევისა მათდამი, საჭიროა დრო და დრო, რათა გასუფთავდეს სინანულით, რათა წარიხოცოს საკუთარი თავისაგან შთაბეჭდილება ამა სოფლისა და საცდურებისა, რათა გამოფხიზლდეს ცოდვისაგან, რათა ჩამოაყალიბოს ზნეობა მცნებებით სახარებისა, და ასეთ ნაირად გახადოს საკუთარი თავი შემძლებელი მადლისმიერი, გონიერი და გულისმიერი ლოცვისა. „ყოველი დაე განიხილავს სულს თავისას, – ამბობს ღირსი მაკარი დიდი , – განიხილავს და გამოიკვლევს გულდასმით, რისდამი იგი გრძნობს მიჯაჭვულობას, და თუკი დაინახავს, რომ გული იმყოფება უთანხმოებაში კანონებთან ღვთისა, მაშინ დაე შეეცადოს გაძლიერებულად დაიცვას როგორც სხეული ისე სულიც გახრწნისაგან, უარყოფით ურთიერთობისა არაწმინდა გულისთქმებთან, თუკი სურს შეიყვანოს სული თანაცხოვრებაში ერთობაში წმინდა ქალწულთა, მოცემული აღთქმის მიხედვით – ნათლობისას და შებიჯებისას მონაზვნობაში – იმიტომ რომ შესახლება და სვლა ღვთისა აღთქმულია ღვთისაგან მხოლოდ სულებში სრულად სუფთებში და განმტკიცებულებში სწორ სიყვარულში“ ³⁰¹ . „გულმოდგინე ხნულში მიწათმოქმედი თავიდან აახლებს მას და ამოძირკვავს მისგან ღვარძლს, შემდეგ უკვე თესს მასზე თესლით; ასეა ისიც, ვინც ელის, რათა სულსი მისსაში დათესოს ღმერთმა თესლით მადლისა, პირველად, საჭიროა გაიწმინდოს სულიერი ყანა, რათა თესლის, რომელსაც შედეგად ჩააგდებს ამ ყანაში წმინდა სული, მოჰქონდეს სრულყოფილი და მრავალრიცხოვანი ნაყოფი. თუკი ეს არ იქნება გაკეთებული უწინარეს ყოვლისა, და თუკი ადამიანი არ გაიწმენდს საკუთარ თავს ყოველგვარი სიბილწისგან სხეულისა და სულისა, მაშინ იგი იქნება სხეული და სისხლი, შორს დაშორებული სიცოცხლისაგან ღმერთში ³⁰² . „ვინც აიძულებს თავს განსაკუთრებით და გაძლიერებულად ლოცვისათვის, მაგრამ არ შრომობს შეძენაზე სიმდაბლისა, სიყვარულისა, სიმშვიდისა და ყველაფრისა დასისა სხვა სათნოებათა, არ ნერგავს მათ თავის თავში იძულებით, იგი შეძლებს მიაღწიოს მხოლოდ იქამდე, რომ „ზოგჯერ“, თხოვისამებრ მისი, ეხება მას საღვთო მადლი, იმიტომ რომ ღმერთი ბუნებრივი სიკეთის მიხედვით თავისი კაცთმოყვარედ ჩუქნის მთხოვნელებს იმას, რაც მათ სურთ. თუკი მიმღები არ ასწავლის საკუთარ თავს სხვა სათნოებებს, ნახსენებს ჩვენ მიერ, და არ მოიხვეჭს ჩვევას მათში, მაშინ ანდა ჩამოერთმევა მიღებული მადლი, ანდა, აღყვანილი, ემხობა სიამაყეში, ანდა მყოფი დაბალ დონეზე, რომელზეც ავიდა, უკვე არ წარემატება მეტად და არ იზრდება. ტასტად და განსასვენებლად, ასე ვთქვათ, წმინდისათვის სულისა წარმოადგენს სიმდაბლე, სიყვარული, სიმშვიდე და, აქედან გამომდინარე, ყველა წმინდა მცნება ქრისტესი. ასე რომ, ვინც მოესურვებოდეს შეაერთოს და შეაგროვოს თავის თავში ყველა სათნოება თანაბრად გამონაკლისის გარეშეც საგულდაგულო გამრავლებით მათით მიაღწიოს სრულყოფილებას, მან პირველად დაე აიძულოს საკუთარი თავი, როგორც ჩვენ უკვე ვთქვით, და მუდმივად დაამარცხოს უდრეკი გული, დაე ეცდება წარმოაჩინოს იგი მორჩილად და სათნოდ ღვთისადმი. გამომყენებელი პირველად ასეთი იძულებისა საკუთარ თავზე, და ყველაფრისა რაც არ არის სულში საწინააღმდეგოსი ღვთისადმი დამბრუნებლისა, ისე თითქოს მოთვინიერებულისა ველური ნადირისა, მორჩილად ბრძანებათა ღვთისა, მორჩილად მიმართულებისა ჭეშმარიტისა, წმინდისა სწავლებისა, კეთილმომწყობელი ასეთ ნაირად თავისი სულისა, თუკი ილოცებს ღვთისადმი და ითხოვს ღვთისაგან, რათა ღმერთმა მიანიჭოს წარმატება წამოწყებებს მისსას, მაშინ მიიღებს ერთად ყველაფერს თხოვნილს; უკაცთმოყვარესი ღმერთი მისცემს მას ყველაფერს სრული სიჭარბით, რათა ნიჭი ლოცვისა მასში გაიზარდოს და გაყვავდეს, დამტკბარი წმინდა სულით“ ³⁰³ . „თუმც იცოდე, რომ ბევრ შრომაშI და ოფლში სახისა შენისა აითვისებ დაკარგულ საგანძურს შენსას, იმიტომ რომ უშრომელი მიღება სიკეთისა შეუსაბამოა შენს სარგებელთან. მიღებული უშრომლად შენ დაკარგე, და გადაეცი მტერს მემკვიდრეობა შენი“ ³⁰⁴ .

მოწაფე . როდესაც მე ვლოცულობ, მაშინ გონებას ჩემსას წარმოუდგება მრავალი ოცნება და გულისთქმა, არ დამშვებნი სუფთად მელოცა: არ შეიძლება კი წარმოიშვას აქედან ხიბლი ანდა როგორიღაც სხვა ზიანი ჩემთვის.

ბერი . ბევრი გულისთქმა და ოცნებები ბუნებრივია წარმოიშვას დაცემული ბუნებისაგან. თვით თვისობრივია ლოცვისათვისაც გახსნას დაცემულ ბუნებაში დაფარული ნიშნები დაცემულობისა მისი და შთაბეჭდილება, წარმოშობილი თვითნებური შეცოდებებით ³⁰⁵ . ასევე ეშმაკიც, იცის რა, როგორი დიდი სიკეთეა – ლოცვა, ცდილობს დროს მისი აღაშფოთოს მოღვაწე ცოდვისმიერი, ფუჭი გულისთქმებით და ოცნებებით, რათა ააცილოს მას ლოცვა ანდა ლოცვა გახადოს უნაყოფო ³⁰⁶ . გარემოდან გულისთქმებისა, ოცნებებისა და შეგრძნებებისა ცოდვისმიერისა, გარემოდან ამ დამონებულობისა და აგურის კეთებისა ჩვენისა, მით უფრო ძლიერად შევღაღადოთ და ვიღაღადოთ ლოცვით უფლისადმი, მსგავსად ისრაელიანებისა „მგოდებელთა... საქმეებისაგან და შემღაღადებელთა. და მიიწია, – ამბობს წერილი – ღაღადებაჲ მათი წინაშე ღმრთისა და შეისმინა სულთქუმანი მათნი“ ( გამ. 2:23-24 ).

საერთო კანონი ბრძოლისა ცოდვისმიერ წამოწყებებთან მდგომარეობს იმაში, რომ განვაგდოთ ცოდვა თავად დასაწყისში მისა, მოვკლათ საიდუმლო ბაბილონელები სანამ ისინი ჩვილები არიან ( ფს. 136:9 ). გონივრად მებრძოლი, – თქვა ღირსმა ნილოს სორელმა , – იგერიებს დედას ამ აზრობრივი საკრებულოსი, ესე იგი, პირველ შეხებას მზაკვარი აზრებისა გონებასთან მისი. მომგერიებელმა ამ პირველი შეხებისა, ერთიანად მოიგერია ყველა შემდგომი მისი მომდევნოც საკრებულოც მზაკვარი აზრებისა“ ³⁰⁷ . თუკი ცოდვა, წინმსწრები დამონებულობის გამო მისი და ჩვევისა მისდამი, ძალადობს ჩვენზე, მაშინ მაშინაც არ უნდა მოვიწყინოთ და მოვიდეთ მოშვებულობაში და სასოწარკვეთაში; საჭიროა ვუმკურნალოთ უხილავ დამარცხებებს სინანულით, და ვიმყოფებოდეთ ღვაწლში მტკიცედ, მამაცად, გამუდმებულად. ცოდვისმიერი და ამაო გულისთქმები, ოცნებები და შეგრძნებები მაშინ შეძლებენ უეჭველად გვავნონ ჩვენ, როდესაც ჩვენ არ ვიბრძვით მათთან, როდესაც ვტკბებით მათით, და ვნერგავთ მათ საკუთარ თავში. ნებაყოფლობითი მეგობრობისაგან ცოდვასთან და ნებაყოფლობითი ურთიერთობისა სულებთან უარყოფილებისა იშვება და მტკიცდება ვნებები, შესაძლოა შემოიპაროს სულში შეუმჩნევლად ხიბლი. როდესაც კი ჩვენ ვეწინააღმდეგებით ცოდვისმიერ გულისთქმებს, ოცნებებს და შეგრძნებებს, როდესაც თავად ბრძოლას მათთან მოაქვს ჩვენთვის წარმატება და გვამდიდრებს ჩვენ საქმიანი გონებით. რომელიღაც ბერი, წარმატებული გონიერ ლოცვაში, ეკითხებოდა მეორე მონაზონს, ასევე დაკავებულს მისით: „ვინ გასწავლა შენ ლოცვა?“ მონაზონი პასუხობდა: „დემონებმა“. ბერს გაეცინა და თქვა: „როგორი საცდური წარმოთქვი შენ უმეცართათვის საქმისა! მაგრამ თქვი, როგორი სახით დემონებმა შეგასწავლეს შენ ლოცვა?“ მონაზონმა უპასუხა: „ჩემზე დაშვებული იყო მძიმე და გახანგრძლივებული ბრძოლა სასტიკი გულისთქმებისა, ოცნებებისა და შეგრძნებებისა, არ მომცემისა ჩემთვის მოსვენებისა არც დღისით, არც ღამით. მე მოვითენთე და გავხდი წარმოუდგენლად სიმძიმისაგან ამ უჩვეულო მდგომარეობისა. დაბეჩავებული ზეწოლისაგან სულთა, მე მივმართავდი ლოცვას იესოსას. ბრძოლამ მიაღწია ისეთ ხარისხს, რომ მოჩვენებები მოჩანდნენ ჰაერში წინაშე თვალთა ჩემთა შეგრძნებითად მე ვგრძნობდი მუდმივად, რომ ყელი ჩემი მოჭერილია როგორც თითქოს თოკით, შემდეგ მოქმედებისას თავად ბრძოლისა, მე დავიწყე შეგრძნება, რომ ლოცვა ძლიერდება და იმედი ახლდება გულში ჩემსაში. როდესაც კი ბრძოლა, გახდა მსუბუქი და ადვილი, საბოლოოდ სრულად მიჩუმდა, – უეცრად წარმოიშვა ლოცვა გულში ჩემსაში თავის თავად.“.

ვილოცოთ მუდმივად, მოთმინებით, დაჟინებით. ღმერთი, თავის დროზე, მისცემს მადლისმიერ, სუფთა ლოცვას იმას, ვინც ლოცულობს სიზარმაცის გარეშე და მუდმივად თავისი არაწმინდა ლოცვით, ვინც არ ტოვებს სულმოკლედ ლოცვით ღვაწლს, როდესაც ლოცვა დიდხანს არ ნებდება მას. ნიმუშს წარმატებისა დაჟინებული ლოცვისა იესოსი ვხედავთ სახარებაში. როდესაც უფალი გამოდიოდა იერიქონიდან თანხლებით მოწაფეებისა და ერის სიმრავლისა, მაშინ ბრმა ბარტიმეოსმა, მჯდარმა გასწვრივ გზისა და მთხოვნელმა მოწყალებისა გაიგო რა, რომ უფალი გადის გვერდით, დაიწყო ყვირილი „ძეო დავითისო, იესუ, შემიწყალე მე“. მას უკრძალავდნენ ყვირილს, მაგრამ იგი მით მეტად ყვიროდა. ნაყოფად შეუწყვეტელი ყვირილისა იყო განკურნება ბრმისა უფლის მიერ ( მკ. 10:46-52 ). ასე ჩვენც ვიღაღადოთ, მიუხედავად ამხედრებული დაცემული ბუნებისაგან და მოტანილი ეშმაკისაგან გულისთქმებისა, ოცნებებისა და შეგრძნებებისა ცოდვისმიერთა, შესაწინააღმდეგებლად ჩვენი ლოცვითი ღაღადისა, – და უთუოდ მივიღებთ წყალობას.

მოწაფე . როგორია ჭეშმარიტი ნაყოფები ლოცვისანი იესოსი, რომლის მიხედვითაც ახალბედა შეძლებდა გაეგო, რომ იგი ლოცულობს სწორად?

ბერი . თავდაპირველნი ნაყოფები ლოვისანი მდგომარეობს ყურადღებაში და ლმობიერებაში. ეს ნაყოფები წარმოადგენენ უწინარეს ყოველთა სხვათა ყოველგვარი სწორად აღსრულებული ლოცვისაგან, უპირატესად კი ლოცვისაგან იესოსი, ვარჯიშს რომლითაც აღმატებულად ფსალმუნთგალობაზე და სხვა ლოცვის სიტყვიერებისა ³⁰⁸ . ყურადღებისაგან იშვება ლმობიერება, ხოლო ლმობიერებისაგან ღრმავდება ყურადღება. ისინი ძლიერდებიან, ბადებენ რა ერთი მეორეს; მათ მოაქვთ ლოვისათვის სიღრმე, აცოცხლებენ თანდათანობით გულს; მათ მოაქვთ მისთვის სისუფთავე, მოშორებით გაფანტულობისა და მეოცნებეობისა. როგორც ჭეშმარიტი ლოცვა, ისე ყურადღებაც და ლმობიერებაც არიან ნაყოფები ღვთისანი. როგორც სურვილს მოხვეჭისა ლოცვისა ჩვენ ვადასტურებთ იძულებით თავისა მისდამი: ისე სურვილს მოხვეჭისას ყურადღებისა, და ლმობიერებისა, ვადასტურებთ იძულებით თავისა მათ მიმართ შემდეგ ნაყოფად ლოცვისა არის თანდათანობით გაფართოებადი ხედვა საკუთარი ცოდვილობისა და საკუთარი ცოდვილობისა, რის გამოც ძლიერდება ლმობიერება და იქცევა მგლოვარებად. მგლოვარებად იწოდება გადაჭარბებული ლმობიერება, შეერთებული მტკივნეულობასთან გულისა შემუსვრილისა და მდაბლისა, მოქმედი სიღრმიდან გულისა და მომცველი სულისა. შემდეგ ცხადდება შეგრძნება თანამყოფობისა ღვთისა, ცოცხალი ხსოვნა სიკვდილისა, შიში სამსჯავროსი და გასამართლებისა. ყველა ეს ნაყოფები ლოცვისანი თანხლებულია მგლოვარებით, და, თავის დროზე, აღივსებიან ფაქიზი, წმინდა სილიერი შეგრძნებით შიშისა ღვთისა. შიში ღვთისა შეუძლებელია შედარდეს ვერავითარ შეგრძნებას ხორციელი, თვით სულიერი ადამიანისა. შიში ღვთისა – შეგრძნება სრულად ახალია. შიში ღვთისა – ქმედებაა წმინდისა სულისა. შთაგონებისაგან ამ საოცარისა ქმედებისა იწყებს დადნობას ვნებები, – გონება და გული იწყებს მიზიდვას განუწყვეტელი ვარჯიშისაკენ ლოცვით. რომელიღაც წარმატების მიხედვით მოდის შეგრძნება სიჩუმისა, სიმდაბლისა, სიყვარულისა ღვთისადმი და მოყვასისადმი განურჩევლად კეთილთა ბოროტთაგან, მოთმინება მწუხარებათა, როგორც დაშვებათა და მკურნალობისა ღვთისა, რომლებშიც აუცილებლად საჭიროებს ჩვენი ცოდვილობა. სიყვარული ღვთისადმი და მოყვასისადმი, წარმოჩინებული თანდათანობით შიშისაგან ღვთისა, სრულად სულიერია, გამოუთქმელად წმინდაა, ფაქიზია, მდაბალია, გამოირჩევა გამორჩეულობით უსასრულოდ სიყვარულისგან ადამიანურისაგან ჩვეულებრივ მდგომარეობაში მისა, არ შეიძლება იყოს შედარებული არც არავითარ სიყვარულთან, მოძრავთან დაცემულ ბუნებაში, როგორც კი არ უნდა იყოს ეს ბუნებრივი სიყვარული სწორი და წმინდა. მოიწონება კანონი ბუნებრივი, მოქმედი დროში; მაგრამ კანონი მარადიული, კანონი სულიერი იმდენად აღმატებულია მასზე, რამდენადაც წმინდა სული ღვთისა აღმატებულია სულზე ადამიანურზე. შემდგომი ნაყოფების შესახებ და შედეგებზე ლოცვისა უწმინდესი სახელით უფლისა იესოსი ვჩერდები ვისაუბრო: დაე ნეტარი გამოცდილება გვასწავლისა მათ და მეც და სხვასაც. შედეგები და ნაყოფები ესენი დაწვრილებით აღწერილია სათნოებათმოყვარეობაში, ამ შესანიშნავ, ღვთივშთაგონებულ სახელმძღვანელოში სასწავლებლად გონიერი ლოცვისა წარმატებული მონაზვნებისა, შემძლებელთა შეაბიჯონ თავშესაფარში წმინდისა განმხოლოვებისა და უვნებებისა. მივიჩნევ რა თავსაც, და შენც ახალბედებად სულიერ ღვაწლში, მაქვს უპირატესად თვალთახედვაში, გადმოცემისას სწორი წარმოდგენისა ვარჯიშზე ლოცვით იესოსით, საჭიროება ახალბედათა, მოთხოვნილება უმრავლესობისა. „მოიხვეჭე მგლოვარება, – თქვეს მამებმა, – და იგი გასწავლის შენ ყველაფერს“ ³⁰⁹ . ვიგლოვოთ და დაე მუდმივად ვგლოვობდეთ წინაშე ღვთისა. ღვთისა შეუძლებელია მოვიდეს სხვაგვარად, თუ არა წყალობით ღვთისა, – და მოდის იგი ხასიათში სულიერში, ხასიათში ახალში, ისეთ ხასიათში, რომელზეც ჩვენ არ შეგვიძლია შევიქმნათ არავითარი წარმოდგენა ჩვენს მდგომარეობაში ხორციელში, სულიერში, ძველში, ვნებიანში ³¹⁰

ღირსია განსაკუთრებული შენიშვნისა ის აზრი საკუთარი თავის შესახებ რომელიც დაინერგება სწორი ლოცვით იესოსით მოქმედში მისი. მღვდელმონაზონმა სერაფიმე საროველმა მიაღწია მასში უდიდეს წარმატებას. ერთხელ წინამძღვარმა გაგზავნა მასთან მონაზონი, რომელიც აკურთხა დაეწყო მეუდაბნეობა, იმიტომ რომ მამა სერაფიმეს დაემოძღვრა ეს მონაზონი მეუდაბნეობისათვის იმდენად, რამდენადაც თავად იცის ეს მრავალ ძნელი სახე სამონაზვნო ცხოვრებისა. მამა სერაფიმემ, მიიღო მონაზონი ძალიან ალერსიანად, უპასუხა: „და თავად მე არაფერი ვიცი“. ამასთან მან გაუმეორა მონაზონს სიტყვები მხსნელისა სიმდაბლის შესახებ ( მთ. 11:29 ) და განმარტება მათი წმინდა იოანე კიბისაღმწერელის მიერ მეშვეობით ქმედებისა გულისმიერი ლოცვისა იესოსი ³¹¹ . მიყვებოდნენ მე შემდეგ რომელიღაც მოქმედზე ლოცვისაზე. იგი იყო მიწვეული ქველმოქმედების მიერ მონასტრისა გუბერნის ქალაქში. მოინახულა რა ისინი, მონაზონი გამუდმებით წვალობდა, ვერ პოულობდა, რა ელაპარაკა მათთან. ერთხელ იყო იგი საკმაოდ ღვთისმოსავ ქრისტესმოყვარულთან. ეს ეკითხებოდა მონაზონს: „რის გამო ახლა არ არიან ეშმაკეულნი?“ – „როგორ არა? – პასუხობდა მონაზონი, – ისინი ბევრია“. „და სად არიან?“ – შეეპასუხა ქრისტესმოყვარე. მონაზონმა უპასუხა „პირველად, აი – მე“. „სავსებით! რას ლაპარაკობთ!“ – წამოიძახა მასპინძელმა, შეხედა რა მონაზონს ველური სიცილით, რომელშიც გამოიხატებოდა გაოცებაც და თავზარიც. „იყავით დარწმუნებულნი...“ – უნდოდა გაეგრძელებინა, მონაზონს. – „კმარა, კმარა!“ – შეაწყვეტინა მასპინძელმა, და დაიწყო საუბარი სხვებთან სხვა რამეზე ხოლო მონაზონი დადუმდა. „სიტყვაჲ იგი ჯუარისაჲ და თვითუარყოფა სიცოფე არს“ ( 1კორ. 1:18 ) უმეცართათვის მოქმედებისა და ძალებისა მათი. ვინც, არ მცოდნე ლოცვითი მგლოვარებისა და იმ საიდუმლოთა, რომლებსაც იგი განაცხადებს, გაიგებს სიტყვებს, გამომავალთ სიღრმიდან მგლოვარებისა? მიმღწევი თვითშშშფასებისა საშუალებით სულიერი ღვაწლისა ხედავს თავის თავს შებოჭილად ვნებებით, ხედავს მოქმედთ თავის თავში და თავისი თავით სულთა განდევნილთა. ძმა შეეკითხა პიმენ დიდს : „როგორ უნდა ცხოვრობდეს განმხოლოვებული?“ დიდმა უპასუხა: „მე ვხედავ ჩემს თავს მსგავსად ადამიანისა, ჩაფლულისა ჭაობშI ყელამდე, ტვირთით ყელზე, და შევღაღადებ ღმერთს: შემიწყალე მე“ ³¹² . ესა წმინდანი, დამსწავლელი მგლოვარებისა უღრმესისა, მიუწვდომელი სიმდაბლისა, ეუბნებოდა თანამცხოვრებ მისდამი ძმებს: „დამიჯერეთ: სადაც ჩააგდებენ სატანას, იქ ჩამაგდებენ მეც“ ³¹³ . გახსენებით სრულყოფილისა მონაზვნისა, პიმენისა დიდისა , დავასრულოთ ჩვენი საუბარი ლოცვის შესახებ იესოსი.

მოწაფე . ჩემს გულს სწყურია მოსმენა; თქვი კიდევ რაიმე.

ბერი . ძალიან სასარგებლოა მოვარჯიშესათვის ლოცვით იქონიოს კელიაში ხატები მხსნელისა და ღვთის დედისა, საკმაოდ მნიშვნელოვანი ზომისა. დროდადრო შესაძლოა მიმართოს ლოცვისას ხატებს, როგორც თითქოს თავად თანამყოფი აქ უფლისადმი და ღვთის დედისა. შეგრძნება თანამყოფობისა ღვთისა კელიაში შესაძლებელია გახდეს ჩვეული. ასეთი მუდმივი განცდისას ჩვენ ვიმყოფებოდეთ უნდა კელიაში შიშით ღვთისა, როგორც თითქოს მუდმივად მზერათა ქვეშ ღვთისა. ზუსტად: ჩვენ ვიმყოფებით ყოველთვის თანამყოფობაში ღმერთთან. იმიტომ რომ იგი ყველგანმყოფია, – ვიმყოფებით ყოველთვის მზერათა ქვეშ ღვთისა, იმიტომ რომ იგი ყველაფერს და ყველგან ხედავს. დიდება სრულად მოწყალე უფალს, მხედველს ჩვენი ცოდვილობისა და შეცოდებისა, მრავალმთმენად მომლოდინეს ჩვენი სინანულისა, მომნიჭებელისა ჩვენთვის არა მხოლოდ დაშვებისა, არამედ კიდეც მცნებისა შევთხოვდეთ მას შეწყალებას.

გამოვიყენოთ გამოუთქმელი გულმოწყალება ღვთისა ჩვენდამი! მივიღოთ იგი უდიდესი მოწიწებით, უდიდესი მადლიერებით! გავხადოთ იგი მხსნელი ჩვენი უდიდესი სიბეჯითით, უდიდესი გულმოდგინებით! მოწყალება მოიცემა ღვთისგან მთელი სიუხვით, მაგრამ მიღება მისი ანდა უარყოფა, მიღება მისი მთელი სულით ანდა ორგულებით, მიინდობა ნებაზე ყოველი ადამიანისა. „შვილო! სიყრმიდან შენი აირჩიე სასჯელი, და თვით ჭაღარებამდე მიიპოვებ სიბრძნეს. როგორც და მთესველი მიეახლე მას, და ელოდე კეთილ ნაყოფებს მისსას: საწმიანობაში მისა მცირედ გაირჯები, და მალე იგემებ ნაყოფებს მისსას“ ( ეკლ. 6:18-20 ). დილას თესე თესლი შენი, და საღამოს დაე არ მოუსწროს ხელს შენსას“ ( ეკლ. 11:6 ). ³¹⁴ . „აუარებდით უფალსა და ხადოდეთ სახელსა მისსა... მოიძიეთ უფალი და განძლიერდით და ეძიებდით პირსა მისსა მარადის“ ( ფს. 104:1:4 ). ამ სიტყვებით წმინდა წერილი გვასწავლის ჩვენ, რომ ღვაწლი მსახურებისა ღვთისა, ღვაწლი ლოცვისა, უნდა იყოს აღსრულებული მთელი სულიდან, მუდმივად და განუწყვეტლად. მწუხარებები გარეგანნი და შინაგანნი, ჯერარსნი აუცილებლად შეგვხვდნენ ასპარეზზე ამ ღვაწლისა, შეშვენის გადავლახოთ რწმენით, სიმამაცით, სიმდაბლით, მოთმინებით და მრავლისმთმენლობით, მკურნალობით სინანულით გადახვევებისა და გატაცებებისა. მიტოვებაც ლოცვითი ღვაწლისა, და შუალედები მასზე უკიდურესაც საშიშია. უმჯობესია არ დაწყება ამ ღვაწლისა, ვიდრე, დაწყებულის მიტოვება. სული მოღვაწისა, მიმტოვებლისა წამოწყებული მის მიერ ვარჯიშისა ლოცვაში იესოსაში, შესაძლოა შედარდეს მიწას დამუშავებულს და განოყიერებულს, მაგრამ შემდეგში მიტოვებულს; ასეთ მიწაზე არაჩვეულებრივი ძალით იზრდებიან ღვარძლები, გაიდგავენ ღრმა ფესვებს, იღებენ განსაკუთრებულ დონდროხობას. სულში, უარმყოფელში მადლისმიერი კავშირისა ლოცვასთან, მიმტოვებელში ლოცვისა და მიტოვებულში ლოცვისაგან, შემოიჭრებიან ვნებები ბობოქარი ნაკადით, წალეკავენ მას. ვნებები იხვეჭენ განსაკუთრებულ ხელისუფლებას ასეთ სულზე, განსაკუთრებულ სიმტკიცეს და სიმყარეს, აღიბეჭდებიან გასასტიკებით და სიმკვდარით გულისა, ურწმუნოებით. ბრუნდებიან სულში დემონები, გაყრილნი ლოცვით; გააფთრებულნი წინმძღოლი გაძევებით, ბრუნდებიან ისინი დიდი გაშმაგებით და დიდი რაოდენობით. „უკუანაჲსკნელი კაცისაჲ მის უძჳრეს პირველისა“ ( მთ. 12:45 ), განსაზღვრების მიხედვით სახარებისა მდგომარეობა განმცდელისა გამგებლობისა ვნებათა და დემონთა შემდგომად თავის დახსნისა მათგან მეოხებით ჭეშმარიტი ლოცვისა შეუდარებლად უფრო დამღუპველია, ვიდრე მდგომარეობა იმისა, ვინც არ შეეცადა შამოეგდო თავიდან უღელი ცოდვისა, ვისაც მახვილი ლოვისა არ ამოუღია ქარქაშიდან მისი. ზიანი შუალედებისაგან ანდა პერიოდული მიტოვებისა ლოცვითი ღვაწლისა მსგავსია ზიანისა, წარმოშობილისა სრული მიტოვებისაგან; ზიანი ეს მით მნიშვნელოვანია, რაც უფრო შუალედი უფრო ხანგრძლივია. „ძილის დროს“ მოღვაწეთა, ესე იგი, დაუდევრობის დროს მათი ლოცვის თაობაზე, „მოდის მტერი“, უხილავი შეგრძნებითი თვალებით, შეუმჩნეველი მოღვაწეების მიერ, დამშვებებისა თავისა გატაცებისადმი და გაფანტულობისა, „თესავს ღვარძლს შორის იფქლისა“ ( მთ. 13:25 ). მთესველი ღვარძლისა ძალიან გამოცდილია, ცბიერი, აღსავსე ბოროტებით: მარტივია მისთვის დათესოს ღვარძლი ძალიან მავნეთვისებიანი, უმნიშვნელო გარეგნულად საწყისში თავისა, მაგრამ შედეგად შემომვლებელი და დამხლართავი მრავალრიცხოვანი ამონაყარებით მთელი სულისა. „ვინც არაა ჩემთან, – თქვა მხსნელმა, – ჩემს წინააღმდეგ არის, და ვინც არ ჰკრებს ჩემთან, ფლანგავს“ ( ლკ. 11:23 ). ლოცვა არ ანდობს თავს მოქმედებს ორგულებს, ცვალებადებს; არის ფრიად დაუსჯელებისთვის და არ იქნება მასში უგუნური: როგორც ქვა საცდურისა იქნება მყარი მასზე, და არ დააყოვნებს უკუგდებას მისი. ისმინე შვილო, და მიიღე ნება ჩემი და არ განაგდო რჩევა ჩემი; და შეიყვანე ფეხნი შენნი ბორკილებში მისაში, და გრივნა მისი ქედზე შენსაზე. დადე შენი და ატარე იგი. და არ ითაკილო ხუნდები მისი. მთელი სულით შეუდექი მას, და მთელი ძალით შენით დაიცავი გზანი მისი. გამოიკვლიე და და შეცნობილი შენ გექნება და არ მიატოვო იგი. დასასრულს მოიპოვებ განსვენებას მისსას, და გადაიქცევა შენთვის სიხარულად; და იქნება შენთვის გზენი მისნი განსვენებად სიმაგრისა, და გრივნა მისი ტანისამოსზე დიდებისა“ ( სირ. 6:21-22,24-30 ). ამინ.

Next