ლოცვის შესახებ იესოსი

ნაწილი მე-2 ხიბლის შესახებ

მოწაფე : გაეცი ზუსტი და დაწვრილებითი წარმოდგენა ხიბლის შესახებ. რაა ასეთი – ხიბლი?

ბერი . ხიბლი არის დაზიანება ბუნებისა ადამიანურისა სიცრუით. ხიბლი არის მდგომარეობა ყველა ადამიანისა, გამონაკლისის გარეშე, წარმოშობილი დაცემით პირველმშობელთა ჩვენთა. ყველა ჩვენ – ვართ ხიბლში ¹⁸¹ . ცოდნა ამისი არის უდიდესი დაცვა ხიბლისაგან. უდიდესი ხიბლია – მიჩნევა საკუთარი თავისა თავისუფლად ხიბლისაგან. ყველა ჩვენ მოტყუებულნი ვართ, ყველა ცდუნებულნი ვართ, ყველა ვიმყოფებით ცრუ მდგომარეობაში, ვსაჭიროვებთ გათავისუფლებას ჭეშმარიტების მეშვეობით. ჭეშმარიტება არის უფალი ჩვენი იესო ქრისტე ( ინ. 8:32, 14:6 ). შევეთვისოთ ამ ჭეშმარიტებას რწმენით მასში, შევღაღადოთ ლოცვით ამ ჭეშმარიტებას – და იგი ამოგვიყვანს ჩვენ უფსკრულიდან თვითცდუნებულობისა და ცდუნებულობისა ეშმაკების მიერ. სავალალოა – მდგომარეობა ჩვენი! იგი – დილეგია, რომლიდანაც ჩვენ ვლოცულობთ გამოსაყვანად ჩვენი სულისა, „აღგიარებედ შენ,“ უფალო ( ფს. 144:10 ). იგია – ის ბნელი მიწა, რომელშიც დაცემულია ცხოვრება ჩვენი მოშურნე ჩვენი და მდევნელი ჩვენი მტრის მიერ ( ფს. 142:3 ). იგი – ხორცის ზრახვაა ( რომ, 8:6 ) და ცდუნებული გონებაა ( 1ტიმ. 6:20 ), რომლითაც დაავადებულია მთელი სამყარო, არ მაღიარებელი საკუთარი სნეულებისა, გამომაცხადებელისა მისი აყვავებულ ჯანმრთელობად. იგი – „ჴორცთა და სისხლთა, სასუფეველი ღმრთისაჲ დამკჳდრებად ვერ ძალ-უც,“ ( 1კორ. 15:50 ). იგი – მარადიული მკურნალებული და განადგურებული უფლის მიერ იესოსი, რომელიც არის „აღდგომაჲ და ცხორებაჲ“ ( ინ, 11:25 ). ასეთია ჩვენი მდგომარეობა. ხედვა მისი – ახალი საბაბია მგლოვარებისადმი. მგლოვარებით შევღაღადოთ უფალს იესოს, რათა მან გამოგვიყვანოს ჩვენ დილეგიდან, ამოგვიყვანოს უფსკრულებიდან დედამიწისა, ამოგვანთხიოს ყბებისაგან სიკვდილისა უფალი ჩვენი იესო ქრისტე – ამბობს ღირსი სვიმონი, ახალი ღვთისმეტყველი, – იმიტომ ჩამოვიდა ჩვენთან, რომ ინება ამოვეყვანეთ ტყვეობისაგან და უბოროტესი ხიბლისაგან ¹⁸² .

მოწაფე . ეს განმარტება არასაკმარისად ხელმისაწვდომია ჩემი წარმოდგენებისათვის მესაჭიროება განმარტება უფრო მარტივი, უფრო ახლო ჩემს გაგებასთან.

ბერი . წყაროდ დაღუპვისა ადამიანთა მოდგმისა გამოყენებული იყო დაცემული ანგელოზის მიერ სიცრუე ( დაბ,3:13 ). ამ მიზეზით უფალმა უწოდა სატანას სიცრუე მამა სიცრუისა და კაცისმკვლელი დასაბამიდან ( ინ,8:44 ). წარმოდგენა სიცრუეზე უფალმა მჭიდროდ შეაერთა წარმოდგენასთან კაცისმკვლელობაზე, იმიტომ რომ უკანასკნელი არის აუცილებელი შედეგი პირველისა. სიტყვით დასაბამიდან მიითითება იმაზე, რომ სიცრუე სულ თავიდან ემსახურა სატანისათვის იარაღად კაცისკვლისათვის, და მუდმივად ემსახურება მას იარაღად კაცისკვლისათვის, დასაღუპად ადამიანებისა. საწყისი ბოროტებათა – ცრუ აზრია! წყარო თვითცდუნებისა და სატანისტური ხიბლისა – ცრუ აზრია! მიზეზი მრავალფეროვანი ზიანისა და დაღუპვისა – ცრუ აზრია! სიცრუის საშუალებით სატანამ დაამარცხა მარადიული სიკვდილით კაცობრიობა თვით საფუძველში მისაში, პირველმშობლებში. ჩვენი პირველმშობელნი მოიხიბლნენ, ასე ვთქვათ, მიიჩნიეს ჭეშმარიტებად სიცრუე, და, მიღებით სიცრუისა საფარველით ჭეშმარიტებისა, დაიზიანეს საკუთარი თავნი განუკურნებლად მომაკვდინებელი ცოდვით, რაც დაამოწმა პირველდედამ ჩვენმა. გველმა შემაცდინა მე, – თქვა მან, – და შევჭამე ( დაბ,3:13 ). იმ დროიდან ბუნება ჩვენი, დასნებოვნებული შხამით ბოროტებისა, ისწრაფის ნებაყოფლობით და უნებლიედ ბოროტებისაკენ, წარმოდგენილისაკენ სიკეთედ და სიამოვნებად გამრუდებულ ნებისადმი, შერყვნილი გონებისადმი, შერყვნილი გულისმიერი გრძნობისადმი. ნებაყოფლობით, იმიტომ რომ ჩვენში კიდევ არის ნარჩენი თავისუფლებისა არჩევაში სიკეთისა და ბოროტებისა. უნებლიედ, იმიტომ რომ ეს ნარჩენი თავისუფლებისა არ მოქმედებს როგორც სრული თავისუფლება იგი მოქმედებს ხელშეუვალი გავლენის ქვეშ დაზიანებულობისა ცოდვით. ჩვენ ვიბადებით ასეთებად; ჩვენ არ შეგვიძლია არ ვიყოთ ასეთნი, და ამიტომ ყველა ჩვენ, ყოფელგვარი გამონაკლისის გარეშე, ვიმყოფებით მდგომარეობაში თვითცდუნებულობისა და ეშმაკეული ხიბლისა. ამ შეხედულებიდან მდგომარეობაზე ადამიანებისა დამოკიდებულებაში სიკეთესთან და ბოროტებასთან, მდგომარეობაში, რომელიც აუცილებლად ეკუთვნის ყველა ადამიანს, გამომდინარეობს შემდეგი განსაზღვრება ხიბლისა, განმმარტავი მისი მთელი დამაკმაყოფილებლობით ხიბლი არის შეთვისება ადამიანის მიერ სიცრუისა მიღებულისა მის მიერ ჭეშმარიტებად ხიბლი მოქმედებს თავდაპირველად სახეზე აზრებისა როგორც კი მიიღება და შერყვნის სახეს აზრებისას, იგი დაუყოვნებლივ გადაეცემა გულს, შერყვნის გულისმიერ შეგრძნებებს; დაეუფლება რა არსს ადამიანისას, იგი მოეფინება მთელ საქმიანობას მისსას, წამლავს თვით სხეულს განუყოფლად დაკავშირებულს შემოქმედთან სულით. მდგომარეობა ხიბლისა არის მდგომარეობა დაღუპვისა ანდა მარადიული სიკვდილისა.

დროიდან დაცემულობისა ადამიანისა სატანამ მიიღო მასთან მუდმივად თავისუფალი დაშვება ¹⁸³ . სატანას აქვს უფლება ამ დაშვებაზე მის ძალაუფლებას დამორჩილებით მისდამი ადამიანმა დაუმორჩილა თავი ნებაყოფლობით, უარყოფით დამორჩილებისა ღვთისადმი. ღმერთმა გამოისყიდა ადამიანი. გამოსყიდულ ადამიანს მიცემული აქვს თავისუფლება დამორჩილდეს ან ღმერთს, ან ეშმაკს, ხოლო რათა თავისუფლება ეს გამომჟღავნდეს ძალდაუტანებლად, დატოვებული აქვს სატანას დაშვება ადამიანზე. ძალიან ბუნებრივია, რომ სატანა იყენებს ყველა ძალისხმევას შეაკავოს ადამიანი უწინდელ დამოკიდებულებაში თავისთან, ანდა კიდევაც მოიყვანოს მეტ დამონებაში. ამისათვის იგი იყენებს უწინდელ და მუდმივ საკუთარ იარაღს – სიცრუეს. იგი ცდილობს შეაცდინოს და მოგვატყუოს ჩვენ, დაყრდნობით ჩვენს მდგომარეობაზე თვითცდუნებულობისა; ჩვენი ვნებები – ეს ავადმყოფური გატაცებები – მას მოჰყავს მოქმედებაში; დამღუპველი მოთხოვნა მათი მოსავს კეთილსახიერებაში, ძლიერდება მიგვდრიკოს ჩვენ დაკმაყოფილებისაკენ ვნებებისა. სარწმუნო სიტყვისა ღვთისა არ რთავს ნებას თავს ამ დაკმაყოფილებისადმი, ალაგმავს ვნებებს, იგერიებს თავდასხმას მტრისას ( იაკ,4:7 ); მოქმედებით ხელმძღვანელობის ქვეშ სახარებისა წინააღმდეგ საკუთარი თვითცდუნებულობისა, დამორჩილებით ვნებებისა, ამით განადგურებით ცოტ-ცოტათი გავლენისა საკუთარ თავზე დაცემული სულებისა, იგი ცოტ-ცოტათი გამოდის მდგომარეობიდან ხიბლისა არეში ჭეშმარიტებისა და თავისუფლებისა ( ინ,8:32 ), სისრულე რომელთაც მიიღწევა დაფარვით საღვთო მადლით. ორგული სწავლებისა ქრისტესი, მიმდევარი საკუთარი ნებისადმი და გონებისა, ემორჩილება მტერს და მდგომარეობიდან თვითცდუნებულობისა გადადის მდგომარეობაში ეშმაკეული ხიბლისა, კარგავს ნარჩენს საკუთარი თავისუფლებისა, შედის სრულ დამორჩილებაში სატანისა. მდგომარეობა ადამიანებისა ეშმაკეულ ხიბლში არის ძალიან სხვადასხვაგვარი, შესაბამისად იმ ვნებისა, რომელსაც ადამიანი ცდუნებულია და დამონებული შესაბამისად იმ ხარისხისა, რომელშიც ადამიანი დამონებულია ვნებას. მაგრამ ყველა, ჩავარდნილი ეშმაკეულ ხიბლში, ესე იგი, განვითარების მეშვეობით საკუთარი თვითცდუნებულობისა შესული ურთიერთობაში ეშმაკთან და დამონებულობაში მისადმი, – იმყოფებიან ხიბლში, არიან ტაძრები და იარაღნი ეშმაკთა, მსხვერპლნი მარადიული სიკვდილისა, სიცოცხლისა წყვდიადისა ჯოჯოხეთისა.

მოწაფე . ჩამოთვალე სახეები ეშმაკეული ხიბლისა, წარმოშობილი არასწორი ვარჯიშისაგან ლოცვისა.

ბერი . ყველა სახეობანი ეშმაკეული ხიბლისა, რომელთაც განიცდის მოღვაწე ლოცვისა, წარმოიშობა იქიდან, რომ საფუძვლად ლოცვას არ აქვს დადებული სინანული, რომ სინანული არ გამხდარა წყარო, სული, მიზანი ლოცვისა. თუკი ვინმე – ამბობს ღირსი გრიგოლ სინელი ზემოთმოყვანილ სტატიაში, – თვითმოიმედეობით დაფუძნებულზე ცრუ წარმოდგენაზე საკუთარ თავზე ¹⁸⁴ , ოცნებობს მიაღწიოს მაღალ ლოცვით მდგომარეობებს, და მოიხვეჭა თავგამოდება არა ჭეშმარიტი, არამედ სატანური, მას სატანა ადვილად ხლართავს თავისი ბადეებით, როგორც საკუთარ მსახურს“. ყოველი, ძალისმხმეველი შევიდეს ქორწილში ძისა ღვთისა არა სუფთა და ნათელ ტანსაცმელებში, გამართულში სინანულით, ხოლო პირდაპირ თავის ძონძებში, მდგომარეობაში სიძველისა, ცოდვილობისა და თვითცდუნებულობისა, განიგდება გარეთ, წყვდიადში გარესკნელისა, სატანისტურ ხიბლში. „გირჩევ შენ, – ეუბნება მხსნელი მოწოდებულს საიდუმლოებრივ ღვთისმსახურებაში, – განგაზრახებ შენ, რაჲთა იყიდო ჩემგან ოქროჲ გამოჴურვებული ცეცხლითა, რაჲთა განჰმდიდრდე, და სამოსელი სპეტაკი, რაჲთა შეიმოსო, და არა გამოცხადნეს სირცხჳლი სიშიშულისა შენისაჲ და საოლავი, რაჲთა იოლნე თუალნი შენნი და ჰხედვიდე. მე რომელნიცა მიყუარდენ, ვამხილებ და ვასწავებ. ეშურებოდე უკუე და შეინანე.“ ( გამოცხ,3:18-19 ). სინანული და ყველაფერი რისგანაც იგი შედგება, როგორც ის: შემუსვრილება ანდა მტკივნეულობა სულისა, მგლოვარება გულისა, ცრემლები, თვითგანკითხვა, ხსოვნა და წინასწარგანცდა სიკვდილისა, სამსჯავროსი ღვთისა და მარადიული ტანჯვისა, განცდა თანამყოფობისა ღვთისა, შიში ღვთისა – არიან საჩუქრები ღვთისანი, ნიჭები დიდი ღირებულებისანი, საჩუქრები თავდაპირველნი და ძირითადნი, საწინდარნი საჩუქრებისა აღმატებულთა და მარადიულთა. გარეშე წინასწარი მიღებისა მათი, მიღება შემდგომთა ნიჭთა შეუძლებელია. „როგორც კი არ უნდა აღმატებული იყვნენ ჩვენი ღვაწლნი, – თქვა წმინდა იოანე კიბისაღმწერელმა, – მაგრამ თუკი ჩვენ არ მოვიპოვეთ მტკივნეული გული, მაშინ ეს ღვაწლნი კიდევაც ცრუნია და ამაონი“ ¹⁸⁵ . სინანული, შემუსვრილება სულისა, მგლოვარება – არიან ნიშნები, არიან მოწმობანი სისწორისა ლოცვითი ღვაწლისა; არარსებობა მათი – ნიშანია გადახვევისა ცრუ მიმართულებით, ნიშანია თვითცდუნებულობისა, ხიბლისა ანდა უნაყოფობისა. ესა თუ ის, ესე იგი ხიბლი თუ უნაყოფობა, შეადგენენ გარდაუვალ შედეგს არასწორი ვარჯიშისა ლოცვით, ხოლო არასწორი ვარჯიში ლოცვით განუყოფელია თვითცდუნებულობასთან.

ყველაზე საშიში არასწორი სახე ლოცვისა მდგომარეობს იმაში, როდესაც მლოცველი თხზავს ძალით წარმოსახვისა თავისი ოცნებებს ანდა სურათებს, ნასესხებს მათი, ერთი შეხედვით, წმინდა წერილიდან, არსით კი თავისი საკუთარი მდგომარეობიდან, თავისი დაცემულობიდან, თავისი ცოდვილობიდან, თავისი თვითცდუნებულობიდან, – ამ სურათებით აამებს საკუთარ თავის თავზე დიდ წარმოდგენას თავის პატივმოყვარეობას, თავის ქედმაღლობას, საკუთარ სიამაყეს, იტყუებს საკუთარ თავს. აშკარაა, რომ ყველაფერი, შეთხზული მეოცნებეობით ჩვენი დაცემული ბუნებისა, შერყვნილი დაცემით ბუნებისა, არ არსებობს სინამდვილეში, – არის გამონაგონი და სიცრუე, ასე თვისობრივი, ასე შეყვარებული დაცემული ანგელოზისაგან. მეოცნებე, პირველი ნაბიჯიდან გზაზე ლოცვითზე, გამოდის არედან ჭეშმარიტებისა, შედის არეში სიცრუისა, არეში სატანისა, ემორჩილება ნებაყოფლობით გავლენას სატანისას. წმინდა სვიმონ, ახალი ღვთისმეტყველი აღწერს ლოცვას მეოცნებესი და ნაყოფებს მისსას ასე: „იგი აღაპყრობს ზეცისაკენ ხელებს, თვალებს და გონებას, წარმოიდგენს გონებაში საკუთარში – მსგავსად კლოპშტოკისა და მილტონისა – საღვთო ბჭობებს, ზეციურ სიკეთეებს, დასებს წმინდა ანგელოზთა, სოფლებს წმინდანთა, მოკლედ – აგროვებს წარმოდგენაში თავისაში ყველაფერს, რასაც ისმენდა საღვთო წერილში, განიხილავს ამას ლოცვისას, აკვირდება ზეცას, ყველაფრით ამით აღძრავს სულს საკუთარს საღვთო სურვილისაკენ და სიყვარულისაკენ, ზოგჯერ ღვრის ცრემლებს და ტირის. ასეთნაირად ცოტ-ცოტათი თავს იწონებს გული მისი, ვერ ხვდება ამას გონებით; იგი ჰგონებს, რომ ჩადენილი მისით არის ნაყოფი საღვთო მადლისა მისი ნუგეშისათვის, და სთხოვს ღმერთს, რათა ღირს ყოს იგი ყოველთვის იმყოფებოდეს ამ საქმიანობაში. ესაა ნიშანი ხიბლისა. ასეთი ადამიანი, თუკი კიდევაც განმხოლოვდება სალოცავად სრული განმხოლოვებით, ვერ შეძლებს არ დაექვემდებაროს ჭკუაშეშლილობას და სიგიჟეს. თუკი არ მოუვა მას ეს – თუმცა მისთვის შეუძლებელია ვერასდროს მიაღწიოს სულიერ გონებას და სათნოებას ანდა უვნებობას. ასეთ ნაირად მოიხიბლნენ მხილველნი ნათლისა და ბრწყინვალებისა ამ ხორციელი თვალებით, შემყნოსველნი კეთილსურნელებისა ყნოსვის უნარით თავიანთით, მსმენელნი ხმებისა ყურებით თავიანთით. ერთნი მათ შორის გაეშმაკეულდნენ, და გადადიოდნენ გონებადაზიანებულნი ადგილიდან ადგილზე; სხვებმა მიიღეს ეშმაკი, გარდაქცეული ანგელოზად ნათლისა, მოიხიბლნენ და დარჩნენ გამოუსწორებელნი, თვით ბოლომდე, არ იღებდნენ რა რჩევას არც არავისგან ძმათაგან; ზოგმა მათ შორის, დასწავლულებმა ეშმაკისაგან, მოიკლეს საკუთარი თავნი; სხვემბა ჩამოვარდნენ უფსკრულებში, სხვანი დაიხრჩვნენ. და ვინ შეძლებს მოთვალოს სხვადასხვაგვარი მოხიბვლები ეშმაკისა, რომლებითაც იგი ხიბლავს, და რომლებიც გამოუკვლეველნია? თუმცა, ნათქვამიდან ჩვენ მიერ ყველა გონიერი ადამიანი შეძლებს ისწავლოს, როგორი ზიანი მომდინარეობს ამ სახისაგან ლოცვისა, თუკი ვინმე გამომყენებელი მისი კიდევაც არ განიცდის არც ერთს ზემოთაღნიშნულ უბედურებას მიზეზით თანაცხოვრებისა ძმებთან, იმიტომ რომ ასეთ უბედურებას განიცდიან უმეტესად განდეგილები, მცხოვრებნი განმარტოვებით, მაგრამ ასეთი ატარებს მთელ სიცოცხლეს თავისას წარუმატებლად“ ¹⁸⁶ .

ყველა წმინდა მამანი, აღმწერნი ღვაწლისა გონიერი ლოცვისა, კრძალავენ არა მხოლოდ შედგენას ნებაყოფლობითი ოცნებებისა, არამედ კიდეც მიიდრიკონ ნება-მყოფლობით და თანაგრძნობით ოცნებებისკენ და მოჩვენებებისკენ, რომლებსაც შეუძლიათ წარმოგვედგინოს ჩვენ მოულოდნელად, დამოუკიდებლად ჩვენი ნება-მყოფლობისა. და ეს ხდება ლოცვით ღვაწლში, განსაკუთრებით განმხოლოებაში. „არანაირად არ მიიღო, – ამბობს ღირსი გრიგოლ სინელი , – თუკი დაინახავ რაიმეს, შეგრძნებითი თვალებით ანდა გონებით, გარეთ ანდა შიგნით შენში, იქნება ეს ხატება ქრისტესი, ანდა ანგელოზისა, ანდა რომელიღაც წმინდანისა, ანდა თუკი წარმოგიდგება შენ ნათელი... იყავი ყურადღებით და ფრთხილად! არ მიანებო საკუთარ თავს მიენდოს რაიმეს, არ გამოხატო თანაგრძნობა და თანხმობა, არ მიენდო ნაჩქარევად მოვლენას, თუნდაც იგი იყოს ჭეშმარიტი და კეთილი; იყავი ცივი მისდამი და უცხო, მუდმივად შეინახე გონება შენი უხილველად, არ შემთხზავი საკუთარი თავისგან არავითარი გამოსახულებისა და არ აღბეჭდული არავითარი გამოსახულებით. დამნახავი რაიმესი აზრში ანდა შეგრძნებითად, თუნდაც კი ეს ყოფილიყო ღვთისაგან, და მიმღები ნაჩქარევად, მოხერხებულად ვარდება ხიბლში, ყოველ შემთხვევაში ამჟღავნებს თავის მიდრეკილებას და შემძლებლობას ხიბლისა, როგორც მიმღები მოვლენისა ნაჩქარევად და დაუფიქრებლად. დამწყებმა უნდა მიაქციოს მთელი ყურადღება ერთ გულისმიერ მოქმედებას, მხოლოდ ეს მოქმედება მიიჩნიოს უხიბლოდ, – სხვა კი არ მიიღოს დრომდე შებიჯებისა უვნებობაში. ღმერთი არ განრისხდება იმაზე, ვინც შიშით ხიბლისა, უკიდურესი წინდახედულობით აკვირდება საკუთარ თავს, თუკი იგი კიდევაც არ მიიღებს რაიმეს გამოგზავნილს ღვთისაგან, არ განხილვის გარეშე გამოგზავნილისა მთელი გულმოდგინებით; პირიქით ღმერთი აქებს ასეთს მისი კეთილგონიერებისათვის“ ¹⁸⁷ . წმინდა ამფილოქი, ახალგაზრდობიდან შედგომილი მონაზვნობას, ეღირსა მოწიფულ წლებში და მოხუცებულობაში გაეტარებინა ცხოვრება განდეგილური უდაბნოში. გამოკეტილი გამოქვაბულში, იგი ვარჯიშობდა განმხოლოვებაში, და მიაღწია დიდ წარმატებას. როდესაც აღსრულდა „ორმოცი“ წელი მისი განდეგილური ცხოვრებისა, – გამოეცხადა მას ღამით ანგელოზი, და უთხრა: ამფილოქი! წადი ქალაქში და მწყემსე სულიერი კრავნი. ამფილოქი დარჩა ყურადღებაში საკუთარ თავთან, და არ მიაქცია ყურადღება ბრძანებას ანგელოზისას. სხვა ღამეს კვლავ გამოეცხადა ანგელოზი და გაიმეორა ბრძანება, დაამატა, რომ იგი ღვთისგანაა. და კვლავ ამფილოქიმ არ გამოიჩინა მორჩილება ანგელოზის მიმართ, ეშინოდა რა ყოფილიყო ცდუნებული და იხსენებდა სიტყვებს მოციქულისას, რომ სატანაც გარდაისახება ანგელოზად ნათლისად ( 2კორ, 11:14 ). მესამე ღამეს კვლავ გამოეცხადა ანგელოზი და, დადასტურებით თავის თავზე ამფილოქისადმი დიდებისმეტყველებით ღვთისა, აუტანელით სულებისათვის უარყოფილებისა, მოჰკიდა ბერს ხელზე, გამოიყვანა კელიიდან, მიიყვანა ეკლესიაში, მდებარეში სიახლოვეში. კარები ეკლესიისა გაიღო თავის თავად. ეკლესია ნათდებოდა ზეციური ნათლით; მასში იმყოფებოდა მრავალი წმინდა კაცი თეთრ შესამოსელში მზისმაგვარი სახეებით. მათ ხელი დაასხეს ამფილოქის ეპისკოპოსად ქალაქისა იკონიისა ¹⁸⁸ . საწინააღმდეგო ქცევისას, ღირსნი ისააკი და ნიკიტა პეჩორელები, ახალნი და გამოუცდელნი განდეგილურ ცხოვრებაში, დაექვემდებარნენ უსაშინლეს უბედურებას, ნაჩქარევად ენდნენ რა წარმოსახულ მათ მიმართ მოჩვენებას. პირველს გამოეცხადა მრავალი დემონი ნათებაში; ერთმა დემონთაგანმა მიიღო სახე ქრისტესი, სხვებმა – სახე წმინდა ანგელოზებისა. მეორე აცდუნა დემონმა თავდაპირველად კეთილსურნელებით და ხმით, როგორც თითქოს ღვთაებრივით, შემდეგ წარმოუდგა მას ხილულად სახით ანგელოზისა ¹⁸⁹ . გამოცდილნი სამონაზვნო ცხოვრებაში მონაზვნები, ჭეშმარიტად წმინდა მონაზვნები გაცილებით მეტად უფრთხიან ხიბლს, გაცილებით მეტად არ ენდობიან საკუთარ თავს, ვიდრე ახალდამწყებნი, განსაკუთრებით ისინი, ახალდამწყებებთაგან, რომლებიც მოცულნი არიან განხურებით ღვაწლისადმი. გულისმიერი სიყვარულით აფრთხილებს ხიბლისგან დასაცავად ღირსი გრიგოლ სინელი განმხოლოებულს, რომლისთვისაც დაწერილია მისი წიგნი: „მინდა, რომ შენ გქონდეს განსაზღვრული წარმოდგენა ხიბლის შესახებ; მინდა ეს იმ მიზნით, რათა შენ შეგეძლოს დაიცვა თავი ხიბლისაგან, რათა მისწრაფებისას, არ გაშუქებულისა საკმაო გამგებლობით, შენ არ მიაყენო საკუთარ თავს უდიდესი ზიანი, არ დაღუპო სული შენი. თავისუფალი ნება-მყოფელობა ადამიანისა მოხერხებულად მიიდრიკება ურთიერთობისაკენ მოწინააღმდეგეებთან ჩვენთან, განსაკუთრებით ნება-მყოფელობა გამოუცდელთა, ახალთა ღვაწლში, როგორც კიდევ ფლობილებისა დემონთა მიერ“ ¹⁹⁰ . როგორი სიმართლეა! მიიდრიკება, მიიზიდება ჩვენი სიახლოვეში და ხიბლისაკენ იმიტომ, რომ ყოველგვარი ხიბლი აამებს ჩვენს თავზე დიდ წარმოდგენას, ჩვენს პატივმოყვარეობას ჩვენს სიამაყეს. „ეშმაკები იმყოფებიან სიახლოვეში და გარსეხვევიან ახალდამწყებებს და თავნებებს, შლიან რა ბადეებს გულისთქმებისას და დამღუპველ ოცნებებს, აწყობენ რა უფსკრულებს დაცემისას. ქალაქი ახალდამწყებთა – მთელი არსება თითოეული მათგანის – იმყოფება ჯერ კიდევ მფლობელობაში ბარბაროსებისა... დაუფიქრებლობით არ მიეცე ნაჩქარევად იმას, რაც წარმოგიდგება შენ, მაგრამ იმყოფებოდე „მძიმედ“, შეინარჩუნე კეთილი ბევრი განხილვით, და განაგდე მზაკვარი... იცოდე, რომ მოქმედება მადლისა – აშკარაა; დემონს მოცემა მისი არ შეუძლია; მას არ შეუძლია მოცემა არც სიმშვიდისა, არც სიწყნარისა, არც სიმდაბლისა, არც სიძულვილისა ამა სოფლისადმი; იგი ვერ იმორჩილებს ვნებებს და ავხორცობას, როგორც ამას აკეთებს მადლი“. მოქმედება მისი: „გულზვიადობაა“ – მედიდურობა, გაბღენძილობა – „ქედმაღლობა, მოშიშარობა, ერთი სიტყვით, ყველა სახე ბოროტებისა. მოქმედებით შეძლებ შეიცნო ნათელი, აღმობრწყინებული სულში შენსაში, ღვთისაა კი იგი, ანდა სატანისაგან“ ¹⁹¹ . უნდა იცოდე, რომ ასეთი განხილვა – კუთვნილებაა წარმატებული მონაზვნებისა, არაფრით ახალდამწყებთათვის. ღირსი სინელი საუბრობს, თუმცა ახალდამწყებთან, მაგრამ ახალდამწყებთან განმხოლოვებულ ცხოვრებაში, რომელიც მყოფობის მიხედვით მონაზვნობაში და ხორციელი ასაკით იყო ბერი, როგორც ჩანს წიგნიდან.

მოწაფე . არ მოგიხდა კი შენ გეხილა ვინმე მოსული სატანისტურ ხიბლში განვითარებისაგან მეოცნებეობისა ვარჯიშისას ლოცვაში?

ბერი . მომიხდა. რომელიღაც მოხელე, მცხოვრები პეტერბურგში, დაკავებული იყო გაძლიერებული ლოცვითი ღვაწლით, და მოვიდა მისგან განსაკუთრებულ მდგომარეობაში. ღვაწლზე მისაზე და შედეგებზე მისაზე იგი უცხადებდა მაშინდელ მწყემსმთავარს ეკლესიისას საფარველისა ღვთის დედისა, რაც კოლომნშია. მწყემსმთავარი, მოინახულა რა რომელიღაც მონასტერი სანკტ-პეტერბურგის ეპარქიისა, სთხოვა ერთს მემონაზვნეთაგანს იმ მონასტრისას დალაპარაკებოდა მოხელეს. „უცნაური მდგომარეობა, რომელშიც მოხელე მოვიდა ღვაწლის შედეგად, – ამბობდა სამართლიანად მწყემსმთავარი, – უფრო მოსახერხებლად შესაძლოა იქნეს ახსნილი მცხოვრებთა მიერ მონასტრისა, როგორც უფრო მეტად ნაცნობნი წვრილმანებთან და შემთხვევებთან ასკეტური ღვაწლისა“. მონაზონი დათანხმდა. რამდენიმე დროის შემდეგ მოხელე მოვიდა მონასტერში. საუბრისას მისი მონაზონთან ვიმყოფებოდი მეც. მოხელემ დაიწყო იმწუთასვე მოყოლა თავის ხილვებზე, – რომ იგი გამუდმებით ხედავს ლოცვისას ნათელს ხატებისაგან, ესმის კეთილსურნელება, გრძნობს პირში არაჩვეულებრივ სიტკბოებას, და ასე შემდეგ. მონაზონმა მოისმინა რა ეს მონათხრობი, შეეკითხა მოხელეს: „არ მოგსვლიათ კი თქვენ აზრი მოგეკლათ თავი?“ – „როგორ არა! – უპასუხა მოხელემ, – მე უკვე ვიყავი მივარდნილი ¹⁹² შადრებანში, რომ მე ამომიყვანეს“. აღმოჩნდა, რომ მოხელე იყენებდა სახეს ლოცვისას, აღწერილს წმინდა სვიმონისაგან, განიხურვა წარმოსახვა და სისხლი, რომლის დროსაც ადამიანი ხდება ძალიან შემძლებელი გაძლიერებული მარხვისადმი და სიფხიზლისა. მდგომარეობას თვითცდუნებულობისა, არჩეულს ნებაყოფლობით, ეშმაკმა შეუერთა თავისი, მონათესავე ამ მდგომარეობისა მოქმედება, – და ადამიანური თვითცდუნებულობა გადავიდა აშკარა ეშმაკეულ ხიბლში. მოხელე ხედავდა ნათელს ხორციელი თვალებით; კეთილსურნელება და სიტკბოება, რომლებსაც იგი განიცდიდა, იყო ასევე შეგრძნებითი. საწინააღმდეგოდ ამისა, ხილვები წმინდანებისა და მათი ზებუნებრივი მდგომარეობები სავსებით სულიერია ¹⁹³ : მოღვაწე ხდება შემძლებელი მათ მიმართ არა მანამ, ვიდრე გახსნისა თვალთა სულისა საღვთო მადლით, ამასთან ცოცხლდებიან სხვა გრძნობებიც სულისანი, აქამდე მყოფნი უმოქმედობაში ¹⁹⁴ ; იღებენ მონაწილეობას მადლისმიერ ხილვაში ასევე ხორციელი შეგრძნებები წმინდანთა, მაგრამ მაშინ, როდესაც სხეული გადადის მდგომარეობიდან ვნებიანიდან მდგომარეობაში უვნებოში. მონაზონმა დაიწყო დარწმუნება მოხელესი, რომ მას მიეტოვებინა გამოყენებული მის მიერ სახე ლოცვისა, განმარტვით არასწორობისა მეთოდისა და არასწორობისა მდგომარეობისა, მონიჭებული ხერხით. გააფთრებით შეეწინააღმდეგა მოხელე რჩევას. „როგორ უარვყო მე აშკარა მადლი!“ – შეეპასუხა იგი.

ყურის მიგდებისას მონათხრობისადმი მოხელესი თავის თავზე, მე ვიგრძენი მისდამი გამოუთქმელი სიბრალული, და ამასთან წარმომიდგებოდა იგი მე როგორიღაც სასაცილოდ. მაგალითად, მან შეეკითხა მონაზონს შემდეგი სახით „როდესაც უხვი სიტკბოსაგან გამიხშირდება მე პირში ნერწყვი, მაშინ იგი იწყებს წვეთას იატაკზე: არაა ცოდვიანი განა ეს?“ ზუსტად: მყოფნი ეშმაკეულ ხიბლში აღძრავენ თავიანთ თავზე თანაგრძნობას, როგორც არ კუთვნილნი თავიანთი თავისადმი და მყოფნი, გონებით და გულით, ტყვეობაში მზაკვარი, უარყოფილი სულისადმი. წარმოადგენენ იგინი სასაცილო სანახაობას: დაცინვას მიეცემიან ისინი დაუფლებული მათზე მზაკვარი სულისაგან, რომელმაც მოიყვანა ისინი მდგომარეობაში დამცირებულობისა, შეაცდინა პატივმოყვარეობით და ქედმაღლობით. ვერც ტყვეობას თავიანთსას, ვერც უცნაურობას ქცევისას მოხიბლულები ვერ იგებენ, რამდენადაც არ უნდა იყოს აშკარა ეს ტყვეობა, ეს უცნაურობა ქცევისა.

ზამთარს 1828 – წლებისას ვატარებდი მე პლოშჩანის პლოშჩანის უდაბნოში ¹⁹⁵ . იმ დროს ცხოვრობდა იქ ბერი მყოფი ხიბლში მან მოიჭრა მტევანი ხელისა, ეგონა აღასრულებდა ამით სახარებისეულ მცნებას, და მოუთხრობდა ყველას, ვისაც სურდა მოესმინა მისი, რომ მოკვეთილი მტევანი ხელისა გახდა წმინდა ნაწილები, რომ იგი ინახება და პატივიცემა ჯეროვნად მოსკოვის სიმონის მონასტერში, რომ იგი, ბერი, მყოფი პლოშჩანის უდაბნოში ხუთასი ვერსტით სიმონისასაგან, გრძნობს, როდესაც სიმონოვის არქიმანდრიტი ძმებთან ერთად ემთხვევა ხელს. ბერს მოსდიოდა ჟრჟოლვა, ამასთან იგი იწყებდა შიშინს ძალიან ხმამაღლა; იგი მიიჩნევდა ამ მოვლენას ნაყოფად ლოცვისა, მაგრამ მაყურებლებს იგი ეჩვენებოდათ გაუკუღმართებად საკუთარი თავისა, ღირსი მხოლოდ სიბრალულისა და სიცილისა. ბავშვები, მცხოვრებნი მონასტერში ობლად, ერთობოდნენ ამ მოვლენით და ბაძავდნენ მას წინაშე თვალთა ბერისა. ბერი მოდიოდა მრისხანებაში, მივარდებოდა ხოლმე ხან ერთს, ხან მეორე ბიჭს, ჩეჩავდა მათ თმებს. ვერავინ პატივცემული მონაზვნებიდან სავანისამ ვერ შეძლო დაერწმუნებინა მოხიბლული, რომ იგი იმყოფება ცრუ მდგომარეობაში სულიერ მოშლილობაში.

როდესაც მოხელე წავიდა, მე შევეკითხე მონაზონს: საიდან მოგივიდა შენ აზრად შეკითხოდი მოხელეს მცდელობის შესახებ თვითმკვლელობისა? მონაზონმა მიპასუხა: „როგორც შორის მგლოვარებისა ღვთისათვის მოდიან წუთები არაჩვეულებრივი დამშვიდებისა სინდისისა, რაშიც მდგომარეობს ნუგეში მგლოვარეთა, ისე შორის ცრუ სიამოვნებისა მონიჭებულისა ეშმაკეული ხიბლის მიერ, მოდიან წუთები, რომელშიც ხიბლი თითქოს გამომჟღავნდება და აგემებინებს თავს ისე, როგორც იგი არის. ეს წუთები – საშინელია! სიმწარე მათი და მონიჭებული ამ სიმწარით სასოწარკვეთა – აუტანელია. ამ მდგომარეობის გამო რომელშიც მოჰყავს ხიბლს, მხოლოდდამხოლოდ მარტივად აღმოსაჩენია მისი მოხიბლულისათვის, და მისაღები ზომები განკურნებისათვის საკუთარი თავისა. ვაი რომ! საწყისი ხიბლისა – სიამაყეა, და ნაყოფი მისი – ჭარბი სიამაყეა. მოხიბლული, მიმჩნევი საკუთარი თავისა ჭურჭლად საღვთო მადლისა, არაფრად აგდებს მხსნელ გაფრთხილებებს ახლობლებისას, როგორც ეს შენიშნა წმინდა სვიმონმა. მათ შორის შეტევები სასოწარკვეთისა ხდება უფრო ძლიერი და ძლიერი; საბოლოოდ სასოწარკვეთა იქცევა ჭკუაშეშლილობად, და გვირგვინდება თვითმკვლელობით.

დასაწყისში აწინდელი საუკუნისა მოღვაწეობდა სოფრონის უდაბნოში ¹⁹⁶ სქემმონაზონი თეოდოსი, მიმზიდველი თავისი თავის მიმართ პატივისცემისა საძმოსიც და ერისკაცთაც მკაცრი, ამაღლებული ცხოვრებით. ერთხელ მოეჩვენა მას, რომ იგი იყო აღტაცებული სამოთხეში. დასასრულს ხილვისა, იგი წავიდა წინამძღვართან, აუწყა დაწვრილებით სასწაულის შესახებ, და დასძინა გამოთქმა დანანებისა, რომ მან დაინახა სამოთხეში მხოლოდ საკუთარი თავი არ დაუნახავს არავინ საძმოდან. ეს ნაკვთი გაუსხლტა ყურადღებიდან წინამძღვარს; მან მოიწვია საძმო, შემუსვრილებით სულისა მოუყვა მათ ხილვის შესახებ სქემმონაზვნისა, და შეაგონა ცხოვრებისაკენ მეტად გულმოდგინესა და ღვთისთვის სათნოსი გასვლის შემდეგ რაღაც დროისა დაიწყო გამოვლინება ქმედებებში სქემმონაზვნისა უცნაურობებისა. საქმე დამთავრდა იმით, რომ იგი იპოვეს ჩამომხრჩვალი თავის კელიაში.

ჩემთან იყო შემდეგი, ღირსი შენიშვნისა შემთხვევა. მომინახულა მე ერთხელ ათონელმა სამღვდელოსქემმონაზონმა, მყოფმა რუსეთში გადასახადებისათვის. ჩვენ დავსხედით ჩვენს მისაღებ კელიაში. და მან დაიწყო საუბარი ჩემ მიმართ: „ილოცე ჩემთვის, მამაო: მე ბევრი მძინავს, ბევრს ვჭამ“. როდესაც იგი მეუბნებოდა მე ამას, მე ვიგრძენი სიცხე, მისგან გამომავალი, ამიტომაც ვუპასუხე მას: „შენ ცოტას ჭამ, და ცოტა გძინავს; მაგრამ არაა კი შენში რაიმე განსაკუთრებული?“ და ვთხოვდი მას შესულიყო შიდა ჩემს კელიაში. სიარულისას წინ მისი, და გაღებისას კარისა შინაგან კელიისა, მე ვლოცულობდი გონებით ღვთისადმი, რათა მას მოენიჭებინა მშიერი სულისა ჩემისათვის გამომეყენებინა ათონელი სამღვდელოსქემმონაზონისაგან, თუკი იგი – ჭეშმარიტი მონაა ღვთისა. ზუსტად: მე შევამჩნიე მასში რაღაც განსაკუთრებული. შინაგან კელიაში ჩვენ კვლავ დავსხედით საუბრისათვის, – და მე დავიწყე თხოვნა მისი: „გამიკეთე სიკეთე, მასწავლე მე ლოცვა. შენ ცხოვრობ პირველ სამონაზვნო ადგილას მიწაზე, შორის ათასი მონაზვნისა: ასეთ ადგილას და ასეთ მრავალრიცხოვან შესაკრებელში მონაზვნებისა აუცილებლად უნდა იმყოფებოდნენ დიდი მლოცველები, მცოდნენი ლოცვითი საიდუმლოქმედებისა და მასწავლებელნი მისი მოყვასისადმი, მაგალითისამებრ გრიგოლი სინელისა და პალამასი, მაგალითისამებრ მრავალი სხვა ათონელი ლამპართა“. სამღვდელოსქემმონაზონი დაუყოვნებლივ დამეთანხმა ყოფილიყო ჩემი მოძღვარი, – და, ო საშინელება! უდიდესი განხურვებით დაიწყო გადმოცემა ჩემთვის ზემოთმოყვანილი ხერხისა აღტაცებული, მეოცნებეური ლოცვისა ვხედავ იგი – საშინელ განხურვებაშია! მას განხურვებული აქვს სისხლიცა და წარმოსახვაც!„ იგი – თვითკმაყოფილებაშია, აღტაცებაშია საკუთარი თავისგან, თვითცდუნებულობაშია ხიბლში! ვაცადე რა მას რომ აზრი გამოეთქვა, მე დავიწყე ცოტ-ცოტათი ხარისხით დამოძღვრილისა, შეთავაზება მისთვის სწავლებისა წმინდა მამებისა ლოცვის შესახებ, მითითებით მისთვის სათნოებათმოყვარეობისადმი, და თხოვნით განემარტა ჩემთვის ეს სწავლება. ათონელი მოვიდა სრულ გაოცებაში. ვხედავ: იგი სრულად უცნობია სწავლებისადმი მამებისა ლოცვის შესახებ! გაგრძელებისას საუბრისა ვეუბნები მას: „უყურე, ბერო! თუკი მოგიწევს იცხოვრო პეტერბურგში, – არაფრით არ დადგე ზედა სართულზე, იბინადრე აუცილებლად ქვედაში“. „რის გამო ასე?“ – შემეპასუხა ათონელი. „იმიტომ, – ვუპასუხე მე, – რომ თუკი აზრად მოუვათ ანგელოზებს, უეცრად აგიტაცონ შენ, გადასაყვანად პეტერბურგიდან ათონზე, და ისინი წაგიყვანენ ზედა სართულიდან, და დაუვარდებით, მაშინ დაიმტვრევი სასიკვდილოდ: თუკი წაგიყვანენ ქვედადან და დაუვარდებით, მაშინ მხოლოდ დაშავდები“. „წარმოიდგინე, – მიპასუხა ათონელმა, – რამდენჯერ იყო, უკვე როდესაც მე ვიდექი ლოცვაზე, მომდიოდა მე ცოცხალი აზრი, რომ ანგელოზები ამიტაცებდნენ მე, და დამაყენებდნენ ათონზე!“ აღმოჩნდა, რომ სამღვდელოსქემმონაზონი ატარებს ჯაჭვებს, თითქმის არ სძინავს, ცოტას ჭამს საკვებს, გრძნობს სხეულში ისეთ სიცხეს, რომ ზამთრობით არ საჭიროებს თბილ ტანსაცმელს. დასასრულს საუბრისას მომივიდა მე აზრად მოვქცეულიყავი შემდეგნაირად: მე დავიწყე თხოვნა ათონელისათვის, რომ მან, როგორც მმარხველს და მოღვაწეს, გამოეცადა საკუთარ თავზე ხერხი, გადმოცემული წმინდა მამების მიერ, მდგომარე იმაში, რომ გონება ლოცვის დროს იყოს სრულად უცხო ყოველგვარი ოცნებისაგან, ჩაიძიროს სრულად ყურადღებაში სიტყვებისადმი ლოცვისა, შემოიფარგლოს და ჩაეტიოს, გამოხატულების მიხედვით წმინდა იოანე კიბისაღმწერელისა , სიტყვებში ლოცვისა ¹⁹⁷ . ამასთან გული ჩვეულებრივ თანაქმედებს გონებისადმი სულის მხსნელი გრძნობით მწუხარებისა ცოდვებისადმი, როგორც თქვა ღირსმა მარკოზ მოღვაწემ : „გონება არ გართულად მლოცველისა, ავიწროებს გულს: „გულს კი შემუსვრილსა და დამდაბლებულს ღმერთი არ შეურაცხ-ყოფს ( ფს. 50:19 )” ¹⁹⁸ . „როდესაც შენ გამოსცდი საკუთარი თავის მიმართ, – ვუთხარი მე ათონელს, – მაშინ შემატყობინე მეც ნაყოფზე გამოცდილებისა; ჩემთვის თავად ასეთი გამოცდილება უხერხულია გართობილი ცხოვრების გამო, გატარებულისა ჩემ მიერ“. ათონელი ხალისით დაეთანხმა ჩემს შეთავაზებას. რამოდენიმე დღის შემდეგ მოდის იგი ჩემთან, და მეუბნება: „რა გამიკეთე შენ მე?“ – „და რა?“ – „ის რომ რაც მე გამოვცადე მელოცა ყურადღებით, ჩაკეტვით გონებისა სიტყვებში ლოცვისა, რომ ყველა ჩემი ხილვები გაქრნენ, და უკვე არ შემიძლია დავუბრუნდე მათ“. შემდეგ საუბარში ათონელთან მე ვერ ვხედავდი იმ თვითმოიმედეობას და იმ მოურიდებლობას, რომლებიც იყო ძალიეან შესამჩნევნი მასში პირველი შეხვედრისას და რომლებიც ჩვეულებრივ შეინიშნება ხალხში, მყოფში თვითცდუნებულობაში მგონებელნი საკუთარი თავის მიმართ რომ ისინი წმინდები არიან, ანდა იმყოფებიან სულიერ წარმატებულობაში ათონელმა გამოხატა კიდევაც სურვილი ესმინა საკუთარი თავისათვის ჩემი უბადრუკი რჩევისათვის. როდესაც მე ვურჩიე მას არ გამორჩეულიყო გარეგნული სახით ცხოვრებისა სხვა მონაზვნებისაგან, იმიტომ რომ ასეთ გამორჩეულობას საკუთარი თავისას მიჰყავს ქედმაღლობისაკენ ¹⁹⁹ , მაშინ მან გაიხადა ჯაჭვები, და გადმომცა ისინი მე. ერთი თვის შემდეგ იგი კვლავ იყო ჩემთან, და თქვა, რომ სიცხე სხეულში მისაში შეწყდა, რომ იგი საჭიროებს თბილ ტანსაცმელს, და სძინავს გაცილებით მეტად. ამასთან იგი ამბობდა, რომ ათონის მთაზე ბევრი, და მსარგებელნი სახელით სიწმინდისა, იყენებენ იმ სახეს ლოცვისას, რომელიც იყო გამოყენებული მის მიერ, – ასწავლიან მას სხვებსაც. არაა გასაკვირი! წმინდა სვიმონი, ახალი ღვთისმეტყველი მცხოვრები რვა საუკუნის წინ ჩვენს დრომდე, ამბობს, რომ ყურადღებიანი ლოცვით დაკავებულნი არიან ძალიან ცოტანი ²⁰⁰ . ღირსი გრიგოლ სინელი , მცხოვრები მეთოთხმეტე საუკუნეში შობიდან ქრისტესი, როდესაც მოვიდა ათონის მთაზე, აღმოაჩინა, რომ მრავალრიცხოვან მონაზვნობას მისსას არ აქვს არავითარი წარმოდგენა გონიერ ლოცვაზე ხოლო დაკავებულია მხოლოდ ხორციელი ღვაწლებით, აღასრულებენ რა ლოცვებს მხოლოდ ბაგით და ხმით ²⁰¹ . ღირსი ნილოს სორელი , მცხოვრები დასასრულს მე-15 და დასაწყისში მე-16 საუკუნისა, მომნახულებელი ასევე ათონის მთისა, ამბობს, რომ მის დროს რაოდენობა ყურადღებიანი მლოცველებისა შემცირდა უკიდურესობამდე ²⁰² . ბერი, არქიმანდრიტი პაისი ველიჩკოვსკი გადასახლდა ათონის მთაზე მოლდავეთიდან 1747 წელს. იგი გაეცნო მოკლედ ყველა მონასტერს და სკიტს, საუბრობდა ბევრ ბერთან, რომლებსაც მიიჩნევდა საერთო აზრი წმინდა მთისა უგამოცდილესებად და წმინდა მონაზვნებად. როდესაც კი მან დაიწყო გამოკითხვა ამ მონაზვნებისა წიგნების შესახებ წმინდა მამებისა, დამწერებისა გონიერი ლოცვის შესახებ – აღმოჩნდა რომ მათ არა მხოლოდ არ იცოდნენ არსებობის შესახებ ასეთი ნაწერებისა, არამედ კიდევაც არ იცოდნენ სახელები წმინდანი მწერლებისა; მაშინ სათნოებათმოყვარეობა ჯერ კიდევ არ იყო დაბეჭდილი ბერძნულ ენაზე ²⁰³ . ყურადღებიანი ლოცვა საჭიროებს თვითუარყოფას ხოლო თვითუარყოფას გადაწყვეტენ მცირედნი. ჩაკეტილი საკუთარ თავში ყურადღებით, მყოფი მდგომარეობაში გაცბუნებაში ხედვისაგან საკუთარი ცოდვილობისა, ვერშემძლებელია მრავალსიტყვაობისადმი და საერთოდ ეფექტისა და მსახიობობისადმი, წარმოუდგება უცოდინართათვის საიდუმლო ღვაწლისა მისი როგორიღაც უცნაურად, გამოუცნობად, არასაკმარისად ყოველი მიმართებით. ადვილია განა გამოემშვიდობო წარმოდგენისაგან ამა სოფლისა! და ამა სოფელს! – როგორ შევიცნოთ მოღვაწე ჭეშმარიტი ლოცვისა, როდესაც თავად ღვაწლი საერთოდ უცნობია ამა სოფლისადმი? ასეა განა საქმე – მყოფთან თვითცდუნებულობაში! არ ჭამს, არ სვამს, არ სძინავს, ზამთრობით დადის მხოლოდ ანაფორით, ატარებს ჯაჭვებს, ხედავს ხილვებს, ყველას ასწავლის და ამხილებს კადნიერი თავხედობით, ყოველგვარი სისწორის გარეშე, განმარტების გარეშე და აზრისა, სისხლისმიერი, ნივთიერი ვნებიანი განხურვებით, და მიზეზით ამ ამაყი, დამღუპველი განხურვებისა. წმინდა, კი და სულ ესაა! ძველთაგან შეიმჩნევა გემოვნება და სწრაფვა ასეთების მიმართ საზოგადოებაში ადამიანებისა: „თავსცა-იდებთ, – სწერს მოციქული პავლე კორინთელებს, – უკუეთუ ვინმე დაგიმონებს, უკუეთუ ვინმე შეგჭამს, უკუეთუ ვინმე მიგიღებს, უკუეთუ ვინმე ამაღლდების თქუენ-ზედა, უკუეთუ ვინმე პირსა გცემს.“ ( 2კორ. 11:20 ). შემდეგ წმინდა მოციქული ამბობს, რომ მან, მყოფობისას კორინთოში, ვერ შეძლო მოქცეულიყო კადნიერად და თავხედად: ქცევა მისი იყო აღბეჭდილი თავდაჭერილობით, სიმშვიდით, და სიწყნარით ქრისტესით ( 2კორ. 10:1 ). დიდი ნაწილი მოღვაწეთა დასავლეთის ეკლესიისა, გამოცხადებულებისა მის მიერ უდიდეს წმინდანებად – ჩამოცილებისაგან მისი აღმოსავლეთის ეკლესიისაგან და უკუქცევის გამო წმინდისა სულისა მისგან – ლოცულობდნენ და აღწევდნენ ხილვებს, ცხადია, ცრუებს, ნახსენები ჩემ მიერ ხერხით. ეს მოჩვენებითი წმინდანები იყვნენ უსაშინლეს ეშმაკეულ ხიბლში. ხიბლი უკვე ბუნებრივად აღიმართება საფუძველზე ღვთისგმობისა, რომლითაც ერეტიკოსებს გაუკუღმართებული აქვთ დოგმატური რწმენა. ქცევა მოღვაწეებისა ლათინელებისა, მოცულთა ხიბლით, იყო ყოველთვის გაშმაგებული, მიზეზით არაჩვეულებრივი ნივთიერი, ვნებიანი განხურვებისა. ასეთ მდგომარეობაში იმყოფებოდა ეგნატე ლოიოლა, დამაარსებელი იეზუიტური ორდენისა. მას წარმოსახვა ჰქონდა ისე განხურვებული და გაწაფული, რომ, როგორც თავად იგი ამტკიცებდა, მას მოუწევდა მხოლოდ მოენდომებინა და გამოეყენებინა ცოტაოდენი დაძაბულობა, რომ წარმოუდგებოდა წინაშე მისი მზერათა მისი სურვილისამებრ, ჯოჯოხეთი ანდა სამოთხე. წარმოდგენა სამოთხისა და ჯოჯოხეთისა აღესრულებოდა არა მხოლოდ მოქმედებით წარმოსახვისა ადამიანურისა; მხოლოდ მოქმედება წარმოსახვისა ადამიანურისა არასაკმარისია ამისათვის: წარმოდგენა აღესრულებოდა მოქმედებით დემონთა, შემაერთებელთა თავიანთი უხვი მოქმედებისა არასაკმარის მოქმედებასთან ადამიანურისა, შემაერთებლებლებისა მოქმედებისა მოქმედებასთან, შემავსებლებისა მოქმედებისა მოქმედებით, საფუძველზე თავისუფალი სურვილისა ადამიანურისა, ამრჩევისა და შემთვისებლისა თავის თავში ცრუ მიმართულებისა. ცნობილია, რომ ჭეშმარიტ წმინდანთ ღვთისებს ხილვები ენიჭებათ მხოლოდდამხოლოდ წყალობის გამო ღვთისა და მოქმედებით ღვთისა, ხოლო არა ნებით ადამიანისა და არა მისი საკუთარი ძალისხმევით, – ენიჭებათ მოულოდნელად, საკმაოდ იშვიათად, შემთხვევებში განსაკუთრებული საჭიროებისა, საოცარი განჭვრეტით ღვთისათი, ხოლო არა როგორც ხდება ხოლმე ²⁰⁴ . გაძლიერებული ღვაწლი მყოფთა ხიბლში ჩვეულებრივ ახლოსაა ღრმა გარყვნილებასთან. გარყვნილება ემსახურება შეფასებას იმ ალისა, რომლითაც აალებული არიან მოხიბლულები. დასტურდება ეს გადმოცემებითაც ისტორიისა და მოწმობებით მამებისა. „მხედველი სულისა ხიბლისა მოვლენებში წარმოდგენილისა მის მიერ, – თქვა ღირსმა მაქსიმე კაფსოკალიველმა, – ძალიან ხშირად ექვემდებარება სიშმაგეს და მრისხანებას; კეთილსურნელება სიმდაბლისა ანდა ლოცვისა, ანდა ცრემლებისა ჭეშმარიტისა არ არის მასში. საპირისპიროდ ამისა, იგი გამუდმებით ამაყობს საკუთარი სათნოებებით პატივმოყვარეობს, და მიეცემა მუდამ მზაკვარ ვნებებს უშიშრად“ ²⁰⁵ .

მოწაფე . არასწორობა ამ ხერხისა ლოცვისა და კავშირი მისი თვითცდუნებულობასთან და ხიბლთან – აშკარაა; გამაფრთხილე მე სხვა სახეებისაგან არასწორი ლოცვისა და შეერთებულისა მასთან ცრუ მდგომარეობისა.

ბერი . როგორც არასწორ მოქმედებას გონებით შეყავს თვითცდუნებულობაში და ხიბლში, ისე ზუსტად შეჰყავს მათში არასწორი მოქმედება გულით. აღვსებული განუსჯელი სიამაყით სურვილი და მისწრაფება ხედვისა სულიერი ხილვებისა გონებით, არ განწმენდილით ვნებებისაგან, არ განახლებულით და არ ხელახლა შექმნილით მარჯვენისაგან წმინდა სულისა; აღვსებული ისეთივე სიამაყით და უგუნურობით სურვილი და მისწრაფება გულისა დატკბეს შეგრძნებებით წმინდებისა, სულიერთა, საღვთოთა, როდესაც იგი ჯერ კიდევ საერთოდ ვერ შემძლებელია ასეთი სიამოვნებისათვის. როგორც გონებას არაწმინდას, სურს დაინახოს საღვთო ხილვები და არ აქვს შესაძლებლობა დაინახოს ისინი, თხზავს საკუთარი თავისთვის ხილვებს საკუთარი თავისაგან, მათით იტყუებს საკუთარ თავს და იცდუნებს, ისე გონებაც, გაძლიერებული იგემოს საღვთო სიტკბო და სხვა საღვთო შეგრძნებები, და ვერ ჰპოვებს მათ საკუთარ თავში, ითხზავს მათ საკუთარი თავისაგან, მათით აამებს საკუთარ თავს, აცდუნებს, ატყუებს, ღუპავს საკუთარ თავს, შეაბიჯებს რა არეში სიცრუისა, ურთიერთობაში ეშმაკებთან, დაქვემდებარებით მათი ზეგავლენისადმი, დამონებით მათს ძალაუფლებას.

ერთადერთი შეგრძნება ყველა შეგრძნებათაგან გულისა, მის მდგომარეობაში დაცემულობისა, შესაძლოა იყოს გამოყენებული უხილავ ღვთისმსახურებაში: მწუხარება ცოდვებისადმი, ცოდვილობისად დაცემულობისადმი, დაღუპვისა საკუთარისა, წოდებული მგლოვარებად, სინანულად, შემუსვრილებად სულისა. ეს დამოწმებულია წმინდა წერილით. რამეთუ უკუეთუმცა გენება, მსხუერპლი შე-მცა-მეწირა; არამედ საკუერთხი არა გთნდეს. ( ფს. 50:18 ): და ყოველი გულისმიერი შეგრძნება ცალ-ცალკე, და ყველა ისინი ერთად არაა კეთილსასურველი შენთვის, როგორც შებღალულნი ცოდვის მიერ, როგორც შერყვნილნი დაცემით. მსხუერპლი ღმრთისაჲ არს სული შემუსრვილი, გული შემუსრვილი და დამდაბლებული ღმერთმან არა შეურაცხ-ყოს.“ ( ფს. 50:19 ). ესაა მსხვერპლი – მსხვერპლი უარყოფითი; მირთმევით ამ მსხვერპლისა ბუნებრივად აიცილება მირთმევა სხვა მსხვერპლთა, შეგრძნებაში სინანულისა დუმდება ყველა სხვა შეგრძნება. იმისათვის, რათა მსხვერპლნი სხვა შეგრძნებებისა გახდნენ სათნონი ღვთისადმი, საჭიროა წინასწარ გადმოიღვაროს წყალობა ღვთისა ჩვენს სიონზე, საჭიროა წინასწარ აღეშენოს ზღუდენი ჩვენი დაქცეული იერუსალიმისა. ღმერთი – სამართლიანია, ყოვლადწმინდა; მხოლოდ სამართლიანი სუფთა მსხვერპლნი რომლებისადმიც შემძლებელია ბუნება კაცობრივი განახლებულობისას საკუთარისა, სათნოა მართლისა, ყოვლადწმინდისა ღვთისა. მსხვერპლთა და ყოვლადდასაწველთა შებილწულთა იგი არ ისურვებს. ვიზრუნოთ განვიწმინდოთ სინანულით! მაშინ გთნდეს მსხუერპლი სიმართლისა, შესაწირავი და ყოვლადდასაწუელი; მაშინ შეწირნენ საკურთხეველსა შენსა ზედა ზუარაკნი.“ ( ფს. 50:21 ): ახალშობილი შეგრძნებები განახლებულისა წმინდისა სულისა მიერ ადამიანისა.

პირველი მცნება, მიცემული მხსნელის მიერ სოფლისადმი ყველასადმი გარეშე გამონაკლისისა ადამიანისა, არის მცნება სინანულის შესახებ: იწყო იესუ ქადაგებად და სიტყუად: შეინანეთ, რამეთუ მოახლებულ არს სასუფეველი ცათაჲ. ( მთ. 4:17 ). ეს მცნება მოიცავს, მოითავსებს, შეითავსებს საკუთარ თავში ყველა სხვა მცნებას. იმ ადამიანებს, რომლებიც ვერ იგებდნენ მნიშვნელობას და ძალას სინანულისას, მხსნელი ეუბნებოდა არა ერთხელ წარვედით და ისწავეთ, რაჲ არს: წყალობაჲ მნებავს და არა მსხუერპლი.“ ( მთ. 9:13 ). ეს ნიშნავს: უფალმა, შეებრალა რა დაცემული და დაღუპული ადამიანები, ყველას მიანიჭა სინანული ერთადერთ საშუალებად ხსნისა, იმიტომ რომ ყველა მოსილია დაცემით და დაღუპვით. იგი არ აზღვევინებს, კიდევაც არ სურს მათგან მსხვერპლს, რომლების მიმართაც ისინი არ არიან შემძლებელნი, ხოლო სურს, რათა მათ შეიბრალონ საკუთარი თავნი, შეიგნონ თავიანთი უბედურება, გათავისუფლდნენ მისგან სინანულით. ნახსენებ სიტყვებს უფალმა მიამატა საშინელი სიტყვები: არა მოვედ, – თქვა მან, – წოდებად მართალთა, არამედ ცოდვილთა.“ ვინაა წოდებული მართლებად? ის უიღბლოები, დაბრმავებული ცოდვილები, რომლებიც, მოტყუებულნი თავის თავზე დიდი წარმოდგენით ვერ ჰპოვებენ სინანულს საარსებოდ საჭიროდ თავიანთი თავებისათვის, და ამიტომ, ანდა უარყოფენ მას, ანდა უგულებელყოფენ მას. ო უბედურება! ამისათვის უარყოფს მათ მხსნელი, იკარგება მათ მიერ საუნჯე ხსნისა. ვაი სულს, – ამბობს ღირსი მაკარი დიდი , – ვერ შემგრძნებს წყლულებისა საკუთარისა და მგონებელს თავისი თავისადმი მიზეზით დიდი, უსაზღვრო დაზიანებულობისა სიბოროტით, რომ იგი სრულად უცხოა დაზიანებულობისა სიბოროტით. ასეთ სულს უკვე არ მოინახულებს და არ კურნავს კეთილი ექიმი, როგორც მიმტოვებელს ნებაყოფლობით წყლულებისა თავისი მზრუნველობის გარეშე მათ მიმართ, და მგონებელი თავის თავზე, რომ იგი ჯანმრთელია და უბიწო. არა უჴმს – ამბობს ის – ცოცხალთა მკურნალი, არამედ სნეულთა. ( მთ. 9:12 )” ²⁰⁶ . საშინელი სისასტიკეა საკუთარი თავისადმი – უარყოფა სინანულისა! საშინელი სიცივეა, უსიყვარულობა საკუთარი თავისადმი – დაუდევრობა სინანულის მიმართ. სასტიკი საკუთარი თავის მიმართ არ შეიძლება არ იყოს სასტიკი მოყვასისადმიც. შემბრალებელი საკუთარი თავისა მიღებით სინანულისა, ამასთან ხდება მოწყალე მოყვასისადმიც. აქედან ჩანს მთელი მნიშვნელოვნება შეცდომისა: წართმევა გულისადმი ნამცნები მისდამი თავად ღვთისაგან საარსებოდ და ლოგიკურად აუცილებელისა გულისათვის გრძნობისა სინანულისა, და ძალისხმევა გაშლისა გულში, საწინააღმდეგოდ წესისა, საწინააღმდეგოდ დადგენილებისა ღვთისა, იმ შეგრძნებებისა, რომლებიც თავის თავად უნდა გამოცხადდნენ მასში განწმენდასთან ერთად სინანულით, მაგრამ სრულად სხვა ხასიათით ²⁰⁷ . ამ ხასიათზე სულიერზე ხორციელ ადამიანს ვერ შეუძლია შეადგინოს საკუთარ თავში ვერავითარი წარმოდგენა: იმიტომ რომ წარმოდგენა შეგრძნებისა ყოველთვის ეფუძნება ნაცნობ უკვე გულისათვის შეგრძნებას, ხოლო სულიერი შეგრძნებები სრულად უცხოა გულისათვის, ნაცნობისა მხოლოდ ხორციელი და სულიერი შეგრძნებებისადმი, ასეთმა გულმა არ იცის კიდევაც არსებობის შესახებ სულიერი შეგრძნებებისა.

ყველასათვის ცნობილია, როგორი სულიერი უბედურება წარმოიშვა იუდეველი მწიგნობრებისათვის და ფარისევლებისა მათი არასწორი სულიერი განწყობისაგან: ისინი გახდნენ არა მხოლოდ უცხონი ღვთისათვის, არამედ კიდევაც გაშმაგებული მტრები მისი, ღვთის მკვლელები. მსგავსი უბედურება ეწევათ ხოლმე მოღვაწეებს ლოცვისას, განმგდებთ თავიანთი ღვაწლისაგან სინანულისა, ძალისმხმეველნი გააღვივონ გულში სიყვარული ღვთისადმი, ძალისმხმეველნი შეიგრძნონ სიამოვნება, აღტაცება, ისინი აღვივებენ თავიანთ დაცემულობას, ხდიან საკუთარ თავს უცხოებად ღვთისადმი, შეაბიჯებენ ურთიერთობაში სატანასთან, ავადდებიან სიძულვილით წმინდა სულისადმი. ეს სახე ხიბლისა – საშინელია; იგი მსგავსად სულის დამღუპველია როგორც პირველი, მაგრამ ნაკლებად აშკარა, იგი იშვიათად სრულდება სიგიჟით და თვითმკვლელობით მაგრამ ხრწნის გადაჯრით გონებასაც და გულსაც. წარმოქმნილის მიხედვით მისით მდგომარეობისა გონებისა მამები უწოდებდნენ მას „ჰგონებულობას“ ²⁰⁸ . ამ სახეზე ხიბლისაზე მიანიშნებს წმინდა მოციქული პავლე, როდესაც ამბობს: ნუვინ თქუენ მძლე გექმნებინ, უნდეს თუ სიმდაბლითა და წესითა ანგელოზთაჲთა, რომელი-იგი არა იხილა, განიკითხვიდეს ამაოდ განლაღებული გონებითა მით ჴორცთა მისთაჲთა ( კოლ. 2:18 ). შეპყრობილი ამ ხიბლით ჰგონებს საკუთარ თავზე შეთხზა საკუთარ თავზე „ჰგონებულობა“, რომ მას აქვს ბევრი სათნოება და ღირსება, – კიდეც, რომ მოსჭარბებია ნიჭები წმინდისა სულისა. ჰგონებულობა შეიდგინება ცრუ წარმოდგენებისაგან და ცრუ შეგრძნებებისა: ამ თვისების მიხედვით თავისი, იგი სრულად ეკუთვნის არეს მამისა და წარმომადგენლისა სიცრუისა – ეშმაკისა. მლოცველი, მისწრაფული გაშალოს გულში შეგრძნებები ახალი ადამიანისა, და არ აქვს რა ამის არავითარი შესაძლებლობა ცვლის მათ შეგრძნებებით თავისი შეთხზვისა, ყალბებით, რომლებსაც არ დააყოვნებს შეუერთდეს მოქმედებები დაცემული სულებისა. ცნობით არასწორი შეგრძნებისა საკუთარისა და ეშმაკეულთა ჭეშმარიტებად და მადლისმიერებად იგი იღებს შესაბამისს შეგრძნებებისა წარმოდგენებს. შეგრძნებები ესენი, გამუდმებით ათვისებულნი გულით და ძალისმხმეველნი მასში კვებავენ და აბევრებენ ცრუ წარმოდგენებს; ბუნებრივია, რომ ასეთი არასწორი ღვაწლისაგან წარმოიშვება თვითცდუნებულობა და ეშმაკეული ხიბლი – „ჰგონებულობა“. „ჰგონებულობა არ დაუშვებს იყოს ჰგონებულისათვის ²⁰⁹ ”, – თქვა წმინდა სვიმონ, ახალმა ღვთისმეტყველმა. მგონებელი საკუთარი თავისათვის, რომ იგი უვნებოა, ვერასოდეს ვერ განიწმინდება ვნებათაგან; მგონებელი საკუთარი თავისთვის, რომ იგი აღვსებულია მადლით, ვერასოდეს ვერ მიიღებს მადლს; მგონებელი საკუთარი თავისთვის, რომ იგი წმინდაა, ვერასოდეს ვერ მიაღწევს სიწმინდეს. მარტივად რომ ვთქვათ: მიმწერი საკუთარი თავისთვის სულიერი საქმიანობისა, სათნოებისა, ღირსებისა, მადლისმიერი ნიჭებისა, მოპირფერე საკუთარი თავისადმი და მომლხენი საკუთარი თავისა „ჰგონებულობით“, აავადებს ამ „ჰგონებულობით“ შემოსასვლელს საკუთარ თავში სულიერი საქმიანობებისაც, და ქრისტიანული სათნოებებისაც და საღვთო მადლისაც, – აღებს ფართოდ შესასვლელს ცოდვიანი სენისათვის და დემონებისათვის უკვე არაა არავითარი შესაძლებლობები სულიერი წარმატებისათვის დაავადებულებში „ჰგონებულობით“: მათ გაანადგურეს ეს შესაძლებლობა, მიმტანებმა სამსხვერპლოზე სიცრუისა თვით საწყისნი საქმიანობისა ადამიანისა და მისი ხსნისა – წარმოდგენები ჭეშმარიტების შესახებ. არაჩვეულებრივი გაბღენძილობა ცხადდება დასნეულებულებში ამ ხიბლით: ისინი თითქოს აღტაცებული არიან თავიანთი თავით, თავიანთი მდგომარეობით თვითცდუნებულობისა, ხედავენ რა მასში მდგომარეობას მადლისმიერს. ისინი გაჟღენთილნი არიან, აღსავსენი ქედმაღლობით და სიამაყით, თავს აჩვენებენ, თუმც, მდაბლებად მრავალთათვის, განმსჯელთათვის პირისახით, ვერ შემძლებელთათვის შეაფასონ ნაყოფის მიხედვით, როგორც გვამცნო მხსნელმა ( მთ. 7:16, 12:33 ), მით ნაკლებად სულიერი გრძნობის მიხედვით, რომელსაც ახსენებს მოციქული ( ებრ. 5:14 ). მხატვრულად გამოხატა წინასწარმეტყველმა ესაიამ მოქმედება ხიბლისა „ჰგონებულობისა“ დაცემულ მთავარანგელოზში, მოქმედება, მაცდუნებელი და დამღუპველი ამ მთავარანგელოზისა. „შენ, – ეუბნება წინასწარმეტყველი სატანას, – სთქუ გულსა შინა შენსა: ზეცად მიმართ აღვიდე, ზედაჲთ ვარსკულავთა ცისათასა დავდგა საყდარი ჩემი, დავჯდე მთასა ზედა მაღალსა. მთათა ზედა მაღალთა ჩრდილოთ. აღვიდე ზედა ღრუბელთა და ვიყო მსგავს მადლისა. ხოლო აწ ჯოჯოხეთადმი შთაჰჴდე და საფუძველთა მიმართ ქვეყანისათა. ( ეს. 14:13-15 ). დაავადებულს „ჰგონებულობით“ ამხილებს უფალი ასე: „იტყჳ: მდიდარ ვარ და განვმდიდრდი და არარაჲ მეჴმარების. და არა უწყი, რამეთუ შენ ხარ უბადრუკ და საწყალობელ და გლახაკ და ბრმა და შიშუელ.“ ( გამოცხ. 3:17 ). უფალი შეაგონებს მოხიბლულს სინანულისაკენ, სთავაზობს იყიდოს არა ვინმე სხვისგან, თავად უფლისაგან, აუცილებელი საჭიროებები, რომლებისგანაც შედგება სინანული ( გამოცხ. 3:18 ). ყიდვა დაბეჯითებით საჭიროა: მის გარეშე არაა გადარჩენა. არაა ხსნა სინანულის გარეშე, ხოლო სინანული მიიღება ღვთისაგან მხოლოდ მათ მიერ, რომლებიც, მისაღებად მისა, გაყიდიან მთელ ქონებას მათსას, ესე იგი, უარყოფენ ყველაფერს, რაც მათ ცრუდ შეეთვისად „ჰგონებულობით“.

მოწაფე . არ მოგხდომია განა შენ შეხვედროდი დაავადებულს ამ სახით ხიბლისა?

ბერი . დაავადებულები ხიბლით „ჰგონებულობისა“ გხვდება ხოლმე ძალიან ხშირად. ყოველი, არ მქონე შემუსვრილი სულისა, მცნობი თავის თავში როგორიც კი არ უნდა იყოს ღირსებას და დამსახურებას, ყოველი, არ მიმდევარი განუხრელად სწავლებისადმი მართლმადიდებელი ეკლესიისა, მაგრამ მმსჯელობელი რომელიღაც დოგმატზე ანდა გადმოცემაზე თვითნებურად, თავისი ნება სრუვილით, ანდა სწავლების მიხედვით უცხო სარწმუნოებისა. იმყოფება ამ ხიბლში. ხარისხის მიხედვით გადახვევისა და შეუპოვრობისა გადახვევაში განისაზღვრება ხარისხი ხიბლისა.

უძლურია ადამიანი! უსათუოდ შემოიპარება ჩვენში „ჰგონებულობა“ რომელიღაც სახით თავისი, და, განხორციელებით ჩვენი „მესი“, გვაშორებს ჩვენ მადლს ღვთისას. როგორც არაა, შემჩნევის მიხედვით წმინდა მაკარი დიდისა , არც ერთი ადამიანი, სრულად თავისუფალი სიამაყისაგან, ისე არაა არც ერთი ადამიანი, რომელიც კი იყოს სრულად თავისუფალი მოქმედებისაგან მასზე დახვეწილი ხიბლისა, წოდებულისა „ჰგონებულობად“. უპირისპირდებოდა იგი მოციქულ პავლეს, და იკურნებოდა მძიმე დაშვებებით ღვთისა. „არა მნებავს უმეცრებაჲ თქუენი, ძმანო, – წერს მოციქული კორინთელების მიმართ, – ჭირისა მისთჳს ჩუენისა, რომელი-იგი შეგუემთხჳა ჩუენ ასიას შინა; რამეთუ გარდარეულად დაგჳმძიმდა ჩუენ უფროჲს ძალისა ჩუენისა ვიდრე წარწირვადმდე ჩუენდა ცხორებისაცა. არამედ თჳთ თავით თჳსით განჩინებაჲ იგი სიკუდილისაჲ მოგუეღო, რაჲთა არა ვესვიდეთ თავთა ჩუენთა, არამედ ღმერთსა, რომელმან-იგი აღადგინნის მკუდარნი, ( 2 კორ. 1:8-9 ). ამ მიზეზით საჭიროა ფხიზლად ვაკვირდებოდეთ საკუთარ თავს, რათა არ მივიწეროთ საკუთრივ საკუთარი თავსთვის რომელიღაცა კეთილი საქმე, როგორიღაცა საქები თვისება ანდა განსაკუთრებული ბუნებრივი შესაძლებლობები, თვით მადლისმიერი მდგომარეობა, თუკი ადამიანი აღყვანილია მასში, მოკლედ, რათა არ ვცნოთ საკუთრივ საკუთარი თავის მიმართ როგორიღაცა ღირსება. „რაჲ გაქუს, – ამბობს მოციქული, – რომელი არა მიგიღებიეს?“ ( 1კორ. 4:7 ) ღვთისაგან გვაქვს ყოფა, და მეორედ შობა, და ყველა ბუნებრივი თვისებანი, ყველა შესაძლებლობანი, სილიერნიც, და ხორციელნიც. ჩვენ – მოვალენი ვართ ღვთისანი! ვალი ჩვენი ვერ გასტუმრებადია! ასეთი შეხედულებისაგან საკუთარ თავზე წარმოიშვება თავის თავად ჩვენი სულისათვის მდგომარეობა, საწინააღმდეგო „ჰგონებულობისა“, მდგომარეობა, რომელსაც უფალმა უწოდა სიღატაკე სულისა, რომელიც გვამცნო ჩვენ გვქონოდა, რომელიც ნეტარად შერაცხა ( მთ. 5:3 ). დიდი უბედურებაა – გადახვევა დოგმატური და ზნეობრივი სწავლებისაგან ეკლესიისა, სწავლებისა წმინდა სულისა როგორიღაცა მსჯელობით! ესაა – „სიმაღლე, ამაღლებული მეცნიერებასა ზედა ღმრთისასა“. საჭიროა დამხობა და დატყვევება ასეთი მეცნიერება „მორჩილებად ქრისტესა“ ( 2კორ. 10:5 ).

მოწაფე . არსებობს კი როგორიღაცა კავშირი შორის ხიბლისა პირველი სახისა და ხიბლისა მეორე სახისა.

ბერი . კავშირი შორის ამ ორი სახისა ხიბლისა უცილობლად არსებობს. პირველი სახის ხიბლი ყოველთვის შეერთებულია ხიბლთან მეორე სახისა, „ჰგონებულობასთან“. შემთხზავი მაცდუნებელი ხატებებისა მეშვეობით ბუნებრივი უნარისა წარმოსახვისა, შემთავსებელი მეშვეობით მეოცნებეობისა ²¹⁰ ამ ხატებათა მომაჯადოვებელ სურათთან, დამამორჩილებელი მთელი არსისა თავისისა მაცდუნებელი, ძლევამოსილი გავლენისადი ამ ფერწერსა, უსათუოდ უიღბლო აუცილებლობის მიხედვით „ჰგონებს“, რომ მხატვრობა ეს წარმოებს მოქმედებით საღვთო მადლისა, რომ გულისმიერი შეგრძნებები, აღძრულნი ფერწერით, არიან შეგრძნებები მადლისმიერნი.

მეორე სახის ხიბლი – საკუთრივ „ჰგონებულობა“ – მოქმედებს შეთხზვების გარეშე მაცდუნებელი სურათებისა; იგი კმაყოფილდება თხზვით ყალბი მადლისმიერი შეგრძნებებისა და მდგომარეობებისა, რომლებისგანაც იშვება ცრუ, იკუღმართი წარმოდგენა მთელი საერთოდ სულიერი ღვაწლის შესახებ. მყოფი ხიბლში „ჰგონებულობისა“ იხვეჭს ცრუ თვალსაზრისს ყველაფრის შესახებ, გარემომცველისა მისისა. იგი მოტყუებულია შიგნითაც მასში და გარედანაც. მეოცნებეობა ძლიერად მოქმედებს ცდუნებულებში „ჰგონებულობით“, მაგრამ მოქმედებს განსაკუთრებით არეში განყენებულში. იგი ანდა საერთოდ არაა დაკავებული, ანდა დაკავებულია იშვიათად მხატვრობით წარმოსახვაში სამოთხისა, ზეცის სავანეთა და სასახლეებისა, ზეციერი ნათლისა და კეთილსურნელებისა, ქრისტესთი, ანგელოზებით და წმინდანებით; იგი გამუდმებით თხზავს მოჩვენებითად სულიერ მდგომარეობებს, მჭიდრო მეგობრობას იესოსთან ²¹¹ , შინაგან საუბარს მასთან ²¹² , საიდუმლოებრივ გამოცხადებებს ²¹³ , ხმებს, სიამოვნებებს, ქმნის მათზე ცრუ წარმოდგენებს საკუთარ თავზე და ქრისტიანულ ღვაწლზე, ქმნის საერთოდ ცრუ სახეს აზრთა და ცრუ განწყობას გულისას, მოჰყავს ხან აღტაცებაში თავისი თავით, ხან განხურვებაში და აღფრთოვანებაში. ეს სხვადასხვაგვარი შეგრძნებები წარმოიშვებიან ქმედებისაგან დახვეწილი სიამაყისა და ავხორცობისა: ამ მოქმედებისაგან სისხლი იღებს ცოდვიან, მაცდუნებელ მოძრაობას, წარმოდგენილს მადლისმიერ სიამოვნებად. პატივმოყვარეობა კი და ავხორცობა აღიგზნებიან ქედმაღლობით, ამ განუშორებელი თანამგზავრით „ჰგონებულობისა“. საშინელი სიამაყე, მსგავსი სიამაყისა დემონთა, შეადგენს გაბატონებულ თვისებას ამთვისებლებისა თავიანთ თავში იმ და მეორე ხიბლისა. ცდუნებულები პირველი სახის ხიბლით სიამაყეს მიჰყავს მდგომარეობაში აშკარა ჭკუაშეშლილობისა; ცდუნებულებში მეორე სახისათი იგი, წარმოქმნის რა ასევე გონების დაზიანებას, წოდებულს წერილში გახრწნად გონებისა ( 2ტიმ. 3:8 ), ნაკლებად შესამჩნევია, იმოსება ნიღბით სიმდაბლისა, ღვთისმოსაობისა, სიბრძნისა, – შეიცნობა მწარე ნაყოფებით მისით. დაავადებულები „ჰგონებულობით“ ღირსებების შესახებ თავიანთი, განსაკუთრებით სიწმინდის შესახებ მათი, შემძლებელნი არიან და მზად ყველა ხრიკისათვის, ყოველგვარი თვალთმაქცობისათვის, მზაკვრობისათვის და ტყუილისა, ყველა ბოროტმოქმედებისა. შეურიგებელი მტრობით სუნთქავენ ისინი მსახურთა წინააღმდეგ ჭეშმარიტებისა, გაშმაგებით სიძულვილით მიეშურებიან მათდამი, როდესაც ისინი არ ცნობენ მოხიბლულებში მდგომარეობას, მიწერილს მათ მიერ და გამოფენილს თავის მოსაჭრელად დაბრმავებული სოფლისათვის „ჰგონებულებით“.

მოწაფე . არსებობს თუმც მდგომარეობებიც სულიერნი, წარმოქმნილი საღვთო მადლის მიერ, როგორც ის მდგომარეობა, რომელშიც იგემება სულიერი სიტკბოება და სიხარული, მდგომარეობა, რომელშიც მჟღავნდება საიდუმლოები ქრისტიანობისა, მდგომარეობა, რომელშიც შეიგრძნობა გულში თანამყოფობა წმინდისა სულისა, მდგომარეობა რომელშიც მოღვაწე ქრისტესი ღირს იქმნება სულიერი ხილვებისა?

ბერი . უეჭველად არსებობს, მაგრამ არსებობს მხოლოდ ქრისტიანებში, მიმღწევებში ქრისტიანული სრულყოფილებისა, წინასწარ განმწმენდებში და მომზადებულებში სინანულით. თანდათანობითი მოქმედება სინანულისა საერთოდ, გამოხატულით ყველა სახის სიმდაბლით, განსაკუთრებით ლოცვით, მოღებულით სიგლახაკისაგან სულისა, მგლოვარებისაგან, თანდათანობით ასუსტებს ადამიანში მოქმედებას ცოდვისა. ამისათვის საჭიროა მნიშვნელოვანი დრო. და მოიცემა იგი ჭეშმარიტი კეთილგანმზრახველი მოღვაწეებისათვის განგების მიერ ღვთისა, დაუძინებლად მოფხიზლესი ჩვენ ზედა. ბრძოლა ვნებებთან – არაჩვეულებრივად სასარგებლოა: მას მეტად ყველაზე მოჰყავს სიგლახაკემდე სულისა. მიზნით არსებითი სარგებლისა ჩვენისა, მსაჯული და ღმერთი ჩვენი „სულგრძელ არს“ ჩვენ მიმართ, და არა სწრაფად „შურს იძიებს“ ( ლკ. 18:7 ) მოწინააღმდეგეზე ჩვენსაზე – ცოდვაზე. როდესაც ძალიან მოუძლურდება ვნებები, – ეს აღესრულება უმეტესად დასასრულს ცხოვრებისა ²¹⁴ – როდესაც ცოტ-ცოტათი დაიწყებს წარმოშობას მდგომარეობებისა სულიერთა, განსხვავებულთა დაუსრულებელი განსხვავებით მდგომარეობებისაგან შეთხზულისა „ჰგონებულობით“. ჯერ ერთი შემოაბიჯებს სულიერ შენობაში მადლისმიერი მგლოვარება, რეცხს მას და ათეთრებს მისაღებად ნიჭთა, მომყოლთა მგლოვარების კვალდაკვალ დადგენილების მიხედვით სულიერი კანონისა. ხორციელი ადამიანი ვერანაირად, ვერანაირი ხერხით, ვერ შეძლებს კიდეც წარმოიდგინოს მდგომარეობები სულიერნი, ვერ შეძლებს იქონიოს ვერავითარი წარმოდგენები ვერც მადლისმიერ მგლოვარებაზე: შეცნობა ამ მდგომარეობათა მოიპოვება არა სხვაგვარად, თუ არა გამოცდილებით ²¹⁵ . სულიერი წყალობები გაიცემა საღვთო სიბრძნით, რომელიც თვალს ადევნებს, რომ სიტყვიერ ჭურჭელს, სათანადოს მისაღებად თავის თავში ნიჭისა, შეეძლოს იტვირთოს ზიანის გარეშე საკუტარი თავისათვის ძალა ნიჭისა. ღვინო ახალი ხეთქს თხიერებს ძველებს! ( მთ. 9:17 ). შეიმჩნევა, რომ ახლანდელ დროში სულიერი ნიჭები გაიცემა უდიდესი ზომიერებით, შესაბამისად იმ დაუძლურებისა, რომლითაც მოცულია საერთოდ ქრისტიანობა. ნიჭები ესენი აკმაყოფილებს თითქმის მხოლოდდამხოლოდ საჭიროებებს ხსნისას. საწინააღმდეგოდ ამისა, „ჰგონებულობა“ ფლანგავს თავის ნიჭებს განუზომელი სიუხვით და უდიდესი აჩქარებით.

საერთო ნიშანი მდგომარეობისა სულიერთა – არის ღრმა სიმდაბლე და მდაბალსიბრძნეობა, შეერთებული მჯობინებასთან საკუთარ თავთან ყველა მოყვასისა, განწყობილებით, სახარებისეული სიყვარულისა ყველა მოყვასთან, სწრაფვით უცნობელობისადმი, განშორებასთან ამა სოფლიდან. „ჰგონებულობას“ აქ ცოტა ადგილი აქვს, იმიტომ რომ სიმდაბლე მდგომარეობს უარყოფაში ყველა საკუთარი ღირსებისა, არსებით აღიარებაში გამომსყიდველისა, შეერთებაში მასში ყველა იმედისა და დასაყრდენისა, ხოლო „ჰგონებულობა“ მდგომარეობს მითვისებაში ღირსებებისა, მოცემულისა ღვთისგან, და შეთხზვაში საკუთარი თავისათვის ღირსებებისა არარსებულისა. იგი შეერთებულია იმედთან საკუთარი თავისადმი, ცივ, ზედაპირულ აღიარებასთან გამომსყიდველისა. ღმერთი იდიდება სადიდებლად საკუთარი თავისა, როგორც იყო დიდებული ფარისევლის მიერ ( ლკ. 18:11 ). შეპყრობილნი „ჰგონებულობით“ უმეტესად მიცემულნი არიან ავხორცობას, მიუხედავად იმისა, რომ მიიწერენ ამაღლებულ სულიერ მდგომარეობას, უმაგალითოებს სწორ მართლმადიდებელ მოღვაწეობაში; ცოტანი მათ შორის თავს იკავებენ უხეში დამონებულობისაგან ავხორცობისადმი – თავს იკავებენ მხოლოდ და მხოლოდ სიჭარბის გამო მათში ცოდვისა ცოდვათა შორის – სიამაყისა.

მოწაფე . შეიძლება კი ხიბლისაგან, წოდებულისა „ჰგონებულობად“, წარმოიშვას როგორიღაც საგრძნობი, ხილული უბედური შედეგები?

ბერი . ამ სახეობის ხიბლისაგან წარმოიშვა დამღუპველი ერესები, განხეთქილებები, უღმერთობა, ღვთის გმობა. უუბედურესი ხილული შედეგი მისი არის არასწორი, მავნე საკუთარი თავისათვის და მოყვასისა საქმიანობა, – ბოროტება, მიუხედავად სიაშკარავისა მისი და სიფართოვისა მცირედად შესამჩნევია და მცირედ გასაგები. ხდება ხოლმე დაავადებულებთან „ჰგონებულობით“ მოქმედებთან ლოცვისა უბედურებებიც, აშკარა ყველასათვის, მაგრამ იშვიათად: იმიტომ რომ „ჰგონებულობა“, მოჰყავს რა გონება უსაშინლეს ცდომილებაში, არ მოჰყავს იგი გაშმაგებაში, როგორც მოჰყავს დარღვეული წარმოსახვა. – ვალაამის კუნძულზე, განცალკევებულ უდაბნოს ქოხში, ცხოვრობდა სქემმონაზონი პორფირი, რომელსაც მეც ვხედავდი. იგი დაკავებული იყო ღვაწლით ლოცვისა. როგორი სახის იყო ეს ღვაწლი – გარკვეულად არ ვიცი. შესაძლოა მიხვედრა არასწორობისა მისი საყვარელი საკითხავისა სქემმონაზვნისა: იგი დიდად აფასებდა წიგნს დასავლელი მწერლისა თომა კემპიელისა, მიბაძვის შესახებ იესო ქრისტეს მიმართ, და ხელმძღვანელობდა მისით. წიგნი ეს დაწერილია „ჰგონებულობიდან“. პორფირიმ ერთხელ საღამოს, შემოდგომის დროს, მოინახულა ბერები სკიტისა, რომლისაგანაც ახლოს იყო მისი უდაბნო. როდესაც იგი ემშვიდობებოდა ბერებს, მათ გააფრთხილეს იგი, თქვეს: „არ იფიქრო გაიარო ყინულზე: ყინული ეს ესაა დადგა, და ძალიან თხელია“. უდაბნო პორფირისა დაშორებული იყო სკიტისგან ღრმა ყურეთი ლადოჟის ტბისა, რომელიც საჭირო იყო შემოგევლო. სქემმონაზონმა უპასუხა ჩუმი ხმით, გარეგნული თავმდაბლობით: „მე უკვე მსუბუქი გავხდი“. იგი წავიდა. რამდენიმე დროის შემდეგ გაისმა სასოწარკვეთილი ყვირილის ხმა. სკიტის ბერები შეშფოთდნენ, გამოიქცნენ/ იყო სიბნელე; არა სწრაფად იპოვეს ადგილი, რომელზეც მოხდა უბედურება, არა სწრაფად იპოვეს საშუალება ამოსაყვანად დამხრჩვალისა; ამოათრიეს სხეული, უკვე მიტოვებული სულისაგან.

მოწაფე . შენ ამბობ წიგნის შესახებ „მიბაძვა“, რომ იგი დაწერილია მდგომარეობისაგან თვითცდუნებულობისა, მაგრამ მას ჰყავს მრავალი პატივისმცემელი თვით შორის შვილთა მართლმადიდებელი ეკლესიისა!

ბერი . სწორედ ეს პატივისმცემლები, აღტაცემაში მისი ღირსებისაგან, აზრს გამოთქვამენ ამ ღირსებაზე, ვერ იგებენ რა ამას. წინასიტყვაობაში რუსული მთარგმნელისა წიგნისათვის „მიბაძვა“ – გამოცემა 1834 წლისა, დაბეჭდილისა მოსკოვში – ნათქვამია: „ერთი დიდადგანათლებული კაცი – რუსი, მართლმადიდებელი – ამბობდა: თუკი საჭირო იქნებოდა ჩემი აზრი, მაშინ მე თამამად შემდგომად წმინდა წერილისა დავაყენებდი კემპისს მიბაძვის შესახებ იესო ქრისტეს მიმართ“ ²¹⁶ . ამ, ამდენად გადამწყვეტ განაჩენში ენიჭება უცხო სარწმუნოების მწერალს სრული უპირატესობა წინაშე ყველა წმინდა მამებისა მართლმადიდებლური ეკლესიისა, ხოლო საკუთარ შეხედულებას ენიჭება უპირატესობა წინაშე განსაზღვრებისა მთელი ეკლესიისა, რომელმაც წმინდა კრებებზე აღიარა წერილები წმინდა მამებისა ღვთივსულიერებად, და გვიანდერძა კითხვა მათი არა მხოლოდ დარგებებისათვის ყველი შვილისათვის თავისი, არამედ კიდევაც სახელმძღვანელოდ გადაწყვეტისას საეკლესიო საკითხებისა. წერილებში მამებისა ინახება უდიდესი სულიერი, ქრისტიანული და საეკლესიო საგანძური: დოგმატური და მართლმადიდებლური გადმოცემა წმინდისა ეკლესიისა. აშკარაა, რომ წიგნმა „მიბაძვამ“ მიიყვანა ნახსენები კაცი იმ განწყობაში, რომლისგანაც მან გამოხატა ასე წინდაუხედავად, ასე მცდარად, ასე სამწუხაროდ ²¹⁷ . ესაა – თვითცდუნებულობა! ესაა – ხიბლი! შედგა იგი ცრუ წარმოდგენებისაგან; ცრუ წარმოდგენები იშვა არასწორი შეგრძნებებისაგან, გადმოცემულისა წიგნისაგან. წიგნში ცხოვრობს და წიგნიდან სუნთქავს ცხებულება მზაკვარი სულისა, მოპირფერე მკითხველისადმი, აღტაცებაში მომყვანი მათი საწამლავით სიცრუისა, დამტკბარით დახვეწილი სანელებლებით ქედმაღლობისაგან, პატივმოყვარეობისაგან და ავხორცობისაგან. წიგნს მიჰყავს მკითხველნი თავისი პირდაპირ ურთიერთობასთან ღმერთთან, წინასწარგანწმენდის გარეშე სინანულის მეშვეობით, ამიტომაც აღძრავს განსაკუთრებულ თანაგრძნობას თავისადმი ადამიანებში ვნებულებში, უცნობებში გზასთან სინანულისა, არ დაცულებში თვითცდუნებულებისაგან და ხიბლისა, არ დამოძღვრილებში სწორი ცხოვრების მიმართ სწავლებით წმინდა მამათა მართლმადიდებელი ეკლესიისა. წინგნი წარმოქმნის ძლიერ მოქმედებას სისხლზე და ნერვებზე, აღძრავს მათ, – და ამიტომ განსაკუთრებით მოსწონთ იგი ადამიანებს, დამონებულებს შეგრძნებითობას; წიგნით შესაძლოა დატკბობა, არ უარყოფისას უხეში სიამოვნებებისა შეგრძნებითობისა. ქედმაღლობა, ფაქიზი ავხორცობა და პატივმოყვარეობა წარმოჩინდება წიგნის მიერ მოქმედებად მადლისა ღვთისა. შეყნოსვით სიძვისა საკუთარისა მის გაფაქიზებულ მოქმედებაში, ხორციელი ხალხი მოდიან აღტაცებაში სიამოვნებისაგან, აღტაცებისაგან მონიჭებულით უშრომელად, თვითუარყოფის გარეშე სინანულის გარეშე, „ჯვარცმის გარეშე ხორცისა ვნებითურთ და გულისთქმით“ ( გალ. 5:24 ), პირფერობით მდგომარეობასთან დაცემულობისა. სიხარულით გადადიან ისინი, მართულნი სიბრმავით თავიანთით და სიამაყით სარეცლიდან სიყვარულისა საქონლის მსგავსისა სარეცელზე სიყვარულისა მეტად გაბატონებულში საროსკიპოში სულებისა განდევნილთა. რომელიღაც პიროვნებამ, კუთვნილი მიწიერი მდგომარეობით მაღალ და უგანათლებულეს საზოგადოებას, ხოლო გარეგნულად – მართლმადიდებელ ეკლესიას, გამოხატა შემდეგნაირად გარდაცვლილი ლუთერანის შესახებ, ცნობილი ამ პიროვნების მიერ წმინდანად: „მას უყვარდა ღმერთი ვნებიანად; იგი ფიქრობდა მხოლოდ ღმერთზე; იგი ხედავდა მხოლოდ ღმერთს; იგი კითხულობდა მხოლოდ სახარებას და „მიბაძვას“, რომელიც – მეორე სახარებაა“ ²¹⁸ . ამ სიტყვებით გამოხატულია სწორედ ის მდგომარეობა, რომელშიც მოდიან მკითხველნი და პატივისმცემლები „მიბაძვისა“. – იგივეა, არსით თვისით, ამ ფრაზასთან გამონათქვამი ცნობილი ფრანგი მწერლისა, ქალბატონი დე სევინიესი ცნობილ ფრანგ პოეტზე, რასინ უფროსზე. „მას უყვარდა ღმერთი, – ნება დართო თავის თავს ეთქვა ქალბატონმა სევინიემ, – როგორც მანამდე უყვარდა თავისი ხარჭები“ ²¹⁹ . ცნობილი კრიტიკოსი ლა გალპი, მყოფი თავიდან უღმერთო, შემდეგ გადასული არასწორად გაგებულ და შერყვნილ მის მიერ ქრისტიანობაში, მოწონებით გამონათქვამისა ქალბატონი სევინიესი, თქვა: „გული, რომლითაც უყვართ შემოქმედი და ქმნილება – ერთია, თუმც შედეგები იმდენად განსხვავდება ერთმანეთს შორის, რამდენადაც განსხვავდება საგნები“ ²²⁰ . რასინი გადავიდა გარყვნილებიდან ხიბლში, წოდებულში „ჰგონებულობად“. ეს ხიბლი გამოიხატება მთელი სიცხადით ორ უკანასკნელ ტრაგედიაში პოეტისა: „ესთერში“ და „გათოლიაში“. ამაღლებულმა ქრისტიანულმა აზრებმა და შეგრძნებებმა რასინისამ იპოვეს ვრცელი ადგილი ტაძარში მუზისა და აპოლონისა ²²¹ , თეატრში გამოიწვიეს აღტაცება, ტაში. „გაფოლია“, მიჩნეული უმაღლეს ნაწარმოებად რასინისა, ჩატარდა ორმოცჯერ ზედიზედ. სული ამ ტრაგედიისა – ერთია სულთან „მბაძვისა“. – ჩვენ გვჯერა, რომ გულში ადამიანისა არის გულისთქმა საქონლის მსგავსი, შემოტანილი მასში დაცემის მეშვეობით, მყოფი თანადამოკიდებულებაში გულისთქმასთან დაცემული სულებისა; ჩვენ გვწამს, რომ არსებობს გულში გულისთქმაც სულიერი, რომლითაც ჩვენ შექმნილნი ვართ, რომლითაც შეიყვარება ბუნებრივად და სწორად ღმერთი და მოყვასი, რომელიც იმყოფება ჰარმონიაში ²²² გულისთქმასთან წმინდა ანგელოზებისა. რათა შევიყვაროთ ღმერთი და ღმერთში მოყვასი, აუცილებელია განვიწმინდოთ გულისთქმისაგან საქონლისმაგვარისა. განწმენდას ახდენს წმინდა სული ადამიანში, გამომხატველში სიცოცხლით სურვილისა განწმენდისადმი. საკუთრივ იწოდება კიდეც გულად, ზნეობრივი მნიშვნელობით, გულისთქმა და სხვა სულიერი ძალები, ხოლო არა ნაწილი სხეულისა – გული. ძალები თავმოყრილია ამ ნაწილში, – და გადატანილია საერთო გამოყენებით დასახელებისა ნაწილისა შესაკრებელზე ძალებისა.

საწინააღმდეგოდ შეგრძნებისა ხორციელი ხალხისა, სულიერი კაცები, შეყნოსვის შემდეგ სურნელისა ბოროტებისა, თავის მომჩვენებლისა სიკეთედ, დაუყოვნებლივ გრძნობენ ზიზღს წიგნის მიმართ, გამომცემისა თავისი თავიდან ამ სიმყრალისა. ბერი ესაიასათვის – ბერისა, განმხოლოვებულისა ნიკიფორეს უდაბნოში ²²³ , წარმატებულისადმი გონიერ ლოცვაში და ღირს ყოფილისა მადლისმიერი მოხილვისა, იყო წაკითხული ნაწყვეტი „მიბაძვიდან“. ბერი იმწამსვე ჩაწვდა მნიშვნელობას წიგნისას. მან გაიცინა და წამოიძახა: „ო! ეს დაწერილია ჰგონებულობიდან. აქ არაფერია ჭეშმარიტი! აქ ყველაფერი – მოგონილია! როგორადაც წარმოედგინა თომას სულიერი მდგომარეობები და როგორც იგი ჰგონებდა მათ შესახებ, არ იცოდა რა ისინი გამოცდილებით, ისე კიდეც აღწერა ისინი“. ხიბლი, როგორც უბედურება, წარმოადგენს სანახაობას სამწუხაროს; როგორც უაზრობა, იგი – სანახაობაა სასაცილო. ცნობილი მკაცრი ცხოვრებით არქიმანდრიტი კირილო-ნოვოიეზერის მონასტრისა ²²⁴ თეოფანე, დაკავებული უბრალოებით გულისა თითქმის მხოლოდ ხორციელი ღვაწლით, და ღვაწლზე სულიერზე მქონე ძალიან ზომიერი წარმოდგენისა, პირველად სთავაზობდა პირებს, რჩევისთვის მოსულებს მასთან და მყოფებს მისი ხელმძღვანელობის ქვეშ, კითხვას წიგნისას „მიბაძვისა“; რამდენიმე წლის შემდეგ აღსრულებამდე თავისი მან დაიწყო აკრძალვა კითხვისა მისი, თქმით წმინდა უბრალოებით: „უწინ მივიჩნევდი მე ამ წიგნს სულის სასარგებლოდ, მაგრამ ღმერთმა გამიცხადა მე, რომ იგი – სულისთვის მავნებელია“. ასეთივე აზრი „მიბაძვაზე“ ჰქონდა ცნობილს ქმედითი სამონაზვნო გამოცდილებით სამღვდელოსქემმონაზონს ლეონიდეს, დამფუძნებელს ზნეობრივი კეტილმოწყობისა ოპტინის უდაბნოში ²²⁵ . ყველა ნახსენები მოღვაწენი იყვნენ ნაცნობნი ჩემთვის პირადად. – რომელიღაც მემამულემ, აღზრდილმა სულში მართლმადიდებლობისა, მოკლედ მცოდნე, ეგრეთ წოდებულისა, დიდი ელიტა, ესე იგი, სოფელი, მაღალ შრეებში მისაში, დაინახა ერთხელ წიგნი „მიბაძვა“ ხელებში ქალიშვილისა თავისი. მან აუკრძალა მას კითხვა წიგნისა, თქმით: „მე არ მინდა, რომ შენ აჰყვე მოდას, და იკეკლუცო წინაშე ღვთისა“. ძალიან ზუსტი შეფასებაა წიგნისა.

მოწაფე . არსებობს კი კიდევ როგორიღაც სახეობები ხიბლისა?

ბერი . ყველა კერძო სახეობა თვითცდუნებულობისა და ცდუნებულობისა ეშმაკებისაგან მიეკუთვნებიან ორ ზემოთთქმულ მთავარ სახეობას, და წარმოიშვებიან, ანდა არასწორი მოქმედებისაგან გონებისა, ანდა არასწორი მოქმედებისაგან გულისა. განსაკუთრებით ფართოდ მოქმედება „ჰგონებულობისა“. არა უსაფუძვლოდ მიაკუთვნებენ მდგომარეობას თვითცდუნებულობისა და ხიბლისა სულიერ განწყობილებას იმ მონაზონთა, რომლებიც, უარყოფით ვარჯიშისა ლოცვით იესოსით და საერთოდ გონიერი საქმიანობა, კმაყოფილდება მარტო გარეგნული ლოცვით, ესე იგი, გამოუტოვებელი მონაწილეობით საეკლესიო მსახურებებში და გამოუტოვებელი აღსრულებით კელიის კანონისა, შემდგარით განსაკუთრებით ფსალმუნთგალობისაგან და ლოცვის სიტყვებისაგან ბაგისმიერისა და ხმოვანისა. მათ არ შეუძლიათ თავიდან აირიდონ „ჰგონებულობა“, როგორც ამას განმარტავს ხსენებული ბერი ბასილი წინასიტყვაობაში წიგნისა წმინდა გრიგოლ სინელისა , მითითებით უპირატესად წერილებზე ღირსთა, ამ გრიგოლისა და სვიმონისა, ახალი ღვთისმეტყველისა. ნიშანი შემოპარული „ჰგონებულობისა“ გამოივლინება მოღვაწეებში იმით, როდესა ისინი ფიქრობენ თავიანთ თავზე, რომ ატარებენ ყურადღებიან ცხოვრებას, ხშირად სიამაყისაგან აბუჩად იგდებენ სხვებს, ამბობენ ცუდს მათზე, აყენებენ თავიანთ თავს ღირსებად, აზრის მიხედვით თავიანთი, იყონ მოძღვრები კრავთა და ხელმძღვანელები მათი, მიმსგავსებით ბრმისა, ხელის მომკიდებლისა მიუთითოს გზა სხვა ბრმებს ²²⁶ . ბაგისმიერი და ხმისმიერი ლოცვა მაშინაა ნაყოფიერი, როდესაც იგი შეერთებულია ყურადღებასთან, რაც გვხვდება ძალიან იშვიათად, იმიტომ რომ ყურადღებას ვსწავლობთ უპირატესად ვარჯიშისა ლოცვით იესოსი ²²⁷ .

Next