ლოცვის შესახებ იესოსი.

ნაწილი ლოცვის შესახებ იესოსი საერთოდ

საუბარი ბერისა მოწაფეებთან ¹²⁶ .

მოწაფე . შეიძლება კი ყველა ძმებისათვის მონასტერში დაკავდნენ ლოცვით იესოსით?

ბერი . არა მხოლოდ შეიძლება არამედ კიდევაც აუცილებელია აღკვეცისას მონაზვნად, როდესაც ახალაღკვეცილს გადაეცემა ფსკვნილი, წოდებული ამასთან ხმლად სულიერად, ეანდერძება მას მოუკლებელი, სადღეღამისო ლოცვა ლოცვით იესოსით ¹²⁷ . მაშასადამე ვარჯიში ლოცვაში იესოსაში არის აღთქმა მონაზვნისა. აღსრულება აღთქმისა არის მოვალეობა რომელიც შეუძლებელია უარყო.

მე მეუბნებოდნენ მოხუცი მონაზვნები, რომ ჯერ კიდევ დასაწყისში აწინდელი ათასწლეულისა საროვის უდაბნოში ალბათ სხვა კეთილმოწყობილ რუსულ მონასტერებშიც ყველა მიმსვლელს მონასტერში დაუყოვნებლივ შეესწავლებოდა ლოცვა იესოსი. ნეტარი ბერი სერაფიმე, მოღვაწე ამ უდაბნოში და მიმღწევი დიდ წარმატებას ლოცვაში, გამუდმებით ურჩევდა ყველა მონაზონს გაეტარებინა ყურადღებიანი ცხოვრება და დაკავებულიყვნენ იესოს ლოცვით ¹²⁸ . მოინახულა იგი რომელიღაც ახალგაზრდამ დამამთავრებელმა კურსისა სწავლებისა სასულიერო სემინარიაში, და გაუმხილა ბერს განზრახვის შესახებ საკუთარისა გამხდარიყო მონაზონი. ბერმა მიაწოდა ახალგაზრდას სულის გადამრჩენელი დარიგებები. მათ რიცხვში იყო ანდერძი შეესწავლა ლოცვა იესოსი. საუბრისას მასზე, ბერმა დაუმატა: მხოლოდ გარეგნული ლოცვა არასაკმარისია. ღმერთი უსმენს გონებას, ხოლო ამიტომ ის მონაზვნები, რომლებიც არ უერთებენ გარეგან ლოცვას შინაგანს, არ არიან მონაზვნები“ ¹²⁹ . განსაზღვრება ძალიან სწორია! მონაზონი – ნიშნავს განმარტოებულს: ვინც არ განმარტოვებულა საკუთარ თავში, იგი ჯერ კიდევ არაა განმარტოებული, იგი ჯერ კიდევ არაა მონაზონი, თუნდაც ცხოვრობდეს კიდეც უგანმარტოვებულეს მონასტერში. გონება მოღვაწისა, არ განმარტოვებულისა და არ ჩაკეტილისა საკუთარ თავში, იმყოფება გარდაუვალად საზრუნავებისა და შფოთთა შორის წარმოშობილთა აურაცხელი გულისთქმებისაგან, მქონეთა მისდამი ყოველთვის თავისუფალი მისასვლელი, და თავად მტკივნეულად, გარეშე ყოველგვარი საჭიროებისა და სარგებლობისა, მავნედ საკუთარი თავისათვის მიედმოედება სამყაროში. განმარტოვება ადამიანისა საკუთარ თავში არ შესაძლებელია აღსრულდეს სხვაგვარად, თუ არა მეშვეობით ყურადღებიანი ლოცვისა, უპირატესად კი მეშვეობით ყურადღებიანი ლოცვისა იესოსი.

მოწაფე . მსჯელობა ბერისა სერაფიმესი წარმომიდგება მე ძალიან მკაცრად.

ბერი . იგი წარმოგიდგება ასეთად მხოლოდ ზედაპირული შეხედულების მიხედვით მასზე; იგი წარმოგიდგება ასეთად არასაკმარისი გაგებისაგან დიდი სულიერი საგანძურებისა, დაუნჯებულთა ქრისტიანობაში. ნეტარმა სერაფიმემ წარმოთქვა არა თავისი საკუთარი აზრი, მან წარმოთქვა აზრი, კუთვნილი საერთოდ წმინდა მამებისა, კუთვნილი მართლმადიდებლური ეკლესიისა. ამბობს წმინდა ისიქი იერუსალიმელი : უარმყოფელმა ყველაფრისა ყოფითისა, ცოლისა, ქონებისა და ამის მსგავსთა, გახადა მონაზონი მხოლოდ გარეგანი ადამიანი, ხოლო არა შინაგანიც, რომელიც – გონებაა. ისაა – ჭეშმარიტი მონაზონი, ვინც უარყო თვალღებითი გულისთქმებისაგან: მარჯვედ შესძლებს იგი გახადოს მონაზონი შინაგანი ადამიანიც, როცა მოისურვებს. არაა ცოტა ღვაწლი გახადო მონაზონი შინაგანი ადამიანი. არსებობს კი თანამედროვე თაობაში მონაზონი, სრულყოფილად განთავისუფლებული თვალღებითი გულისთქმებისგან და ღირსებული სუფთა, არანივთიერი, გამუდმებული ლოცვისა, რაც ნიშანია შინაგანი მონაზვნისა?“ ¹³⁰ ღირსი აგათონმა, მონაზონმა ეგვიპტის სკიტისამ, როდესაც შეეკითხნენ, რაა უფრო მნიშვნელოვანი ხორციელი ღვაწლი თუ ღვაწლი შინაგანი, უპასუხა: ადამიანი მსგავსია ხისა; ხორციელი ღვაწლი მსგავსია ფოთლისა ხისა, ხოლო შინაგანი – ნაყოფისა. მაგრამ როგორც წერილშია ნათქვამი, რომ ყოველი ხე, რომელიც არ გამოიღებს კეთილ ნაყოფს მოიჭრება და ცეცხლს მიეცემა.“ ( ლკ. 3:9 ), მაშინ აქედან აშკარაა, რომ ყველა ზრუნვა ჩვენი უნდა იყოს ნაყოფზე, ე. იგი დაცვაზე გონებისა, საჭიროა ისიც, რომ ხე იყოს დაფარული და შემკული ფოთლებით, რითიც გამოიხატება ხორციელი ღვაწლი“ ¹³¹ . ო საოცრება! – წამოიძახებს ნეტარი ნიკიფორე ათონელი, მომყვანი სიტყვებისა ღირსი აგათონისა თავის ნაწარმოებში სულიერი ღვაწლის შესახებ – როგორი გამონათქვამი წარმოთქვა ამ წმინდანმა ყველას წინააღმდეგ, ვინც არ იცავს გონებას, ხოლო იმედს ამყარებს ერთადერთ ხორციელ საქმიანობაზე! ყოველი ხე, რომელიც არ გამოიღებს კეთილ ნაყოფს, ესე იგი დაცვას გონებისას, ხოლო მქონე ერთადერთი მხოლოდ ფოთლისა, ესე იგი ხორციელი ღვაწლისა, მოიჭრება და ცეცხლს მიეცემა“. საშინელია მამაო, შენი გამონათქვამი!“ ¹³² .

დაცვა გონებისა, შენახვა გონებისა, სიფხიზლე, ყურადღება, გონიერი საქმიანობა, გონიერი ლოცვა, ესენია – სხვადასხვა დასახელებები ერთისა და იმავე სულიერი ღვაწლისა, სხვადასხვა სახესხვაობებში მისა. სულიერი ღვაწლი გადადის, თავის დროზე, ღვთივსულიერში. ღვთივსულიერი ღვაწლი არის იგივე სულიერი, მაგრამ უკვე დაფარული საღვთო მადლით. ამ სულიერ ანდა ღვთივსულიერ ღვაწლს მამები განსაზღვრავენ ასე: ყურადღება არის გულისმიერი, გამუდმებული მდუმარება, ყოველთვის და გამუდმებით მომხმობი ქრისტე იესოსი, ძისა ღვთისა და ღვთისა, მსუნთქავი მისით, მასთან მამაცურად გალაშქრებული მტრების წინააღმდეგ, აღმსარებელი მისი, ერთადერთისა მქონესი ძალაუფლებისა მიუტევოს ცოდვები“ ¹³³ . მარტივად რომ ვთქვათ – შინაგან საქმიანობად, გონიერ სულიერ საქმიანობად, გონიერ ლოცვად, სიფხიზლედ, დაცვად და შენახვად გონებისა, ყურადღებად იწოდება ერთი და იგივე მოკრძალებული, გულმოდგინე ვარჯიში ლოცვაში იესოსაში. ნეტარმა ნიკიფორე ათონელმა ამსგავსა ეს დასახელებები მოჭრილ წაწილს პურისას, რომელიც, შესაბამისად ფორმისა მისი, შესაძლოა იყოს წოდებული ნაკვეთადაც, ნატეხადაც, და ნამტვრევადაც ¹³⁴ . საღვთო წერილი ძველი აღთქმისა აკანონებს: და ყოველი საცოჲ დაიმარხე გულსა შინა, რომლისაგან არიან გამოსავალნი ცხორებისანი ( იგ. 4:23 ). იგულე თავი შენი, ნუუკუე იყოს სამე დაფარულ სიტყუაჲ უშჯულოებისაჲ გულსა შინა შენსა“ რჯლ, 15:9 ¹³⁵ . სიფხიზლე გულისა და განწმენდა მისი გვევალება განსაკუთრებით ახალი აღთქმით. ამისკენაა მიმართულნი ყველა მცნებები უფლისა. განწმიდე პირველად – ამბობს უფალი, – შინაგანი იგი სასუმელისაჲ და პაროფსიდისაჲ, რაჲთა იყოს გარეშეცა იგი მისი წმიდა“ ( მთ. 23:26 ). ჭურჭლები მყიფე შუშისა და იაფფასიანი თიხისას უფალმა უწოდა აქ ადამიანებს. კაცისაგან გამომავალი შეაგინებს კაცსა, რამეთუ შინაგან გულისაგან კაცთაჲსა გამოვლენან გულის-სიტყუანი ბოროტნი, მრუშებანი, სიძვანი, პარვანი, კაცის-კლვანი, ანგაჰრებანი, და უკეთურებანი, ზაკუვანი, არაწმიდებანი, თუალ-ბოროტებანი, გმობანი, ამპარტავანებანი, უგუნურებანი. ესე ყოველნი ბოროტნი შინაგან გამოვლენ და შეაგინებენ კაცსა“ ( მკ. 7:20-23 ). წმინდა ბარსანუფი დიდი ამბობს: თუკი შინაგანი საქმიანობა ღმერთთან, ესე იგი დაფარული საღვთო მადლით, არ უშველის ადამიანს, მაშინ ამაოდ იღვწის იგი გარეგანით, ესე იგი ხორციელი ღვაწლით“ ¹³⁶ . წმინდა ისააკ არ მქონე სულიერი საქმიანობისა, მოკლებულია სულიერ ნიჭებს“ ¹³⁷ . სხვა სიტყვაში ეს დიდი მოძღვარი ქრისტიანული მოღვაწეობისა ამსგავსებს ხორციელ ღვაწლებს, ღვაწლის გარეშე განწმენდისა გონებისა, მუცელს უნაყოფოს და ძუძუთ გამშრალებს: ისინი – თქვა წმინდანმა, – ვერ შეძლებენ მიუახლოვდნენ გონებას ღვთისას“ სიტყა 58). წმინდა ისიქი იერუსალიმელი : არ მქონეს ლოცვისას სუფთასი გულისთქმებისაგან არ აქვს იარაღი ბრძოლისათვის: ვსაუბრობ ლოცვაზე, მუდმივმოქმედზე შინაგანში სულისა, ლოცვაზე, რომელშიც მოხმობით ქრისტესი მარცხდება და შეიწვება მოძულე მებრძოლი იდუმალად“ ¹³⁸ . შეუძლებელია განწმენდა გულისა და გაყრა მისგან მტრული სულებისა ხშირი მოხმობის გარეშე იესო ქრისტესი“ ¹³⁹ . როგორც შეუძლებელია გატარება მიწიერი ცხოვრებისა საკვებისა და სასმლის გარეშე, ისე შეუძლებელია დაცვის გარეშე გონებისა და სისუფთავისა გულისა, რაშიც მდგომარეობს სიფხიზლე და რაც იწოდება სიფხიზლედ, მიღწევა სულის მიერ რაიმე სულიერისა, ანდა განთავისუფლება აზრობრივი ცოდვისაგან, თუნდაც ვინმე შიშით მარადიული სატანჯველებისა კიდევაც აიძულებდეს საკუთარ თავს არ სცოდავდეს“ ¹⁴⁰ . თუკი ზუსტად გსურს შეარცხვინო შემავიწროვებელი შენი გულისთქმები, განმხოლოვდე სულიერ სამყაროში, თავისუფლად ფხიზლობდე იფხიზლო) გონებით: მაშინ იესოს ლოცვა დაე შეუერთდეს სუნთქვას შენსას, – და დაინახავ ამას აღსრულებულს გასვლის შემდეგ რამოდენიმე დღისა“ ¹⁴¹ . შეუძლებელია ცურვა გემისა უწყლოდ: და შენახვა გონებისა არ შეიძლება შედგეს სიფხიზლის გარეშე, შეერთებულთან სიმდაბლესთან და განუწყვეტელ ლოცვასთან იესოსი“ ¹⁴² . თუკი გაქვს სურვილი უფალში არა მხოლოდ თავს აჩვენებდე მონაზვნად და კეთილად, და მშვიდად, და მუდმივად შეერთებულად ღმერთთან, თუკი გაქვს სურვილი იყო ჭეშმარიტად ასეთი მონაზონი, მთელი ძალით გაიარე სათნოება ყურადღებისა, რომელიც მდგომარეობს დაცვაში და შენახვაში გონებისა, აღსრულებაში გულის მდუმარებისა, ნეტარ მდგომარეობაში სულისა უცხოში მეოცნებეობისა რაც მოიპოვება არა მრავალში“ ¹⁴³ . ჭეშმარიტად და არსებითად მონაზონია – ის, ვინც აღასრულებს სიფხიზლეს; და ის ჭეშმარიტად აღასრულებს სიფხიზლეს, ვინც გულში – მონაზონია განმარტოებულია)“ ¹⁴⁴ . ასეთ სწავლებას წმინდა მამებისას ემსახურება საფუძვლად, როგორც შენობას – თავსაკიდური ქვა, სწავლება თავად უფლისა. ჭეშმარიტნი თაყუანის-მცემელნი – გვაუწყა უფალმა, – თაყუანის-სცემდენ მამასა სულითა და ჭეშმარიტებითა, რამეთუ მამაჲცა ეგევითართა ეძიებს თაყუანის-მცემელთა მისთა. სულ არს ღმერთი, და თაყუანის-მცემელთა მისთა სულითა და ჭეშმარიტებითა თანა-აც თაყუანის-ცემაჲ. ( ინ. 4:23-24 ).

მახსოვს: თანამედროვენი სიყრმისა ჩემისანი რომელნიმე ღვთისმოსავნი ერისკაცნი, თვით აზნაურთაგან, გამტარებელნი ძალიან უბრალო ცხოვრებისა, ეწეოდნენ იესოს ლოცვას. ეს ძვირფასი ჩვეულება, ახლა, საერთო დასუსტებისას ქრისტიანობისა და მონაზვნობისა, თითქმის დაიკარგა. ლოცვა სახელით უფლისა იესო ქრისტესი მოითხოვს ფხიზელ, მკაცრად ზნეობრივ ცხოვრებას, ცხოვრებას მოგზაურისას, მოითხოვს მიტოვებას თვალღებისა, ხოლო ჩვენთვის გახდა საჭირონი გაფანტულობა, ფართო ნაცნობობა, დაკმაყოფილება ჩვენი მრავალრიცხოვანი ახირებებისა, კეთილისმყოფელისა და კეთილისმყოფელისა იესუ მიეფარა, რამეთუ ერი იყო ადგილსა მას.“ ( ინ. 5:13 ).

მოწაფე . შედეგი ნათქვამისა არ იქნება განა დასკვნა, რომ ვარჯიშის გარეშე ლოცვით იესოსით არ მიიღწევა გადარჩენა?

ბერი . მამები არ ამბობენ ამას. პირიქით ამისა, ღირსი ნილოს სორელი , დაყრდნობით მღვდელმოწამე პეტრე დამასკელზე , ამტკიცებს, რომ ბევრი, არ მიმღწევი უვნებობისათვის, ეღირსა მიეღო მიტევება ცოდვათა და გადარჩენა ¹⁴⁵ . წმინდა ისიქი, თქმით, რომ სიფხიზლის გარეშე არაა შესაძლებელი თავიდან ავირიდოთ ცოდვა აზრებში“, უწოდა ნეტარნი მათაც, რომლებიც თავს იკავებენ ცოდვისაგან საქმით“. მან უწოდა ისინი მაიძულებელნი სასუფევლისა ზეციერისანი ¹⁴⁶ . მიღწევა კი უვნებობისა, განწმენდისა ანდა რაც იგივეა, ქრისტიანული სრულყოფილებისა, მოხვეჭვის გარეშე გონიერი ლოცვისა შეუძლებელია, ამაში თანახმა არიან ყველა მამები. მიზანი სამონაზვნო ცხოვრებისა მდგომარეობს არა მხოლოდ მიღწევაში გადარჩენისა, არამედ, უპირატესად, მიღწევაში სრულყოფილებისა. მიზანი ეს წინასწარდასახულია უფლის მიერ: უკუეთუ გნებავს, რაჲთა სრულ იყო, – თქვა უფალმა, – წარვედ, და განყიდე მონაგები შენი და მიეც გლახაკთა... აღიღე ჯუარი, მოვედ და შემომიდეგ მე.“ ( მთ. 19:21 ; მკ. 10:21 ). მამები ადარებენ რა ღვაწლს ლოცვისას სახელით უფლისა იესოსი სხვა მონაზვნურ ღვაწლებს, ამბობენ შემდეგს: თუმც კიდევაც არსებობს სხვა გზანი და სახენი ცხოვრებისა ანდა, თუ გნებავს ასე უწოდო, კეთილი საქმიანობები, მხელმძღვანელები გადარჩენისათვის და მომტანი მისი მათთვის, რომლებიც დაკავებულნი არიან მისით; თუმცა ღვაწლნი და ვარჯიშნი, შემყვანნი მდგომარეობაში მონისა და დაქირავებულისა როგორც მხსნელისაგანაა ნათქვამი: სახლსა მამისა ჩემისასა სავანე მრავალ არიან“ ( ინ. 14:2 ), მაგრამ გზა გონიერი ლოცვისა არის გზა სამეფო, რჩეული. იგი იმდენად აღმატებულია და მოხდენილია ყველა სხვა ღვაწლზე, რამდენადაც სული აღმატებულია სხეულისა, მას აღყავს მიწიდან და ნაცრიდან ნაშვილებულობაში ღვთისა ¹⁴⁷ .

მოწაფე . მიმართულება თანამედროვე მონაზვნობისა, რომლის დროსაც ვარჯიში ლოცვით იესოსით გვხვდება ძალიან იშვიათად, შესაძლებელია კი წარმოადგინოს ჩემთვის პატიებად და გამართლებად, თუკი მე არ დავკავდები მისით?

ბერი . ვალი რჩება ვალად და მოვალეობა – მოვალეობად, თუმც რაოდენობა არშემსრულებელთა უფრო მეტად გაიხარდა. აღთქმა წარმოითქმება ყველასათვის. არც მრავალი დამარღვევი აღთქმისა, არც ჩვეულება დარღვისა არ იძლევა კანონიერებას დარღვევისას. ცოტაა ის ფარა, რომლისთვისაც მამამ ზეციერმა კეთილინება ეჩუქნა სასუფეველი ( ლკ. 12:32 ). ყოველთვის ვიწრო გზას ჰყავს ცოტა მგზავრნი, ხოლო ფართოს – ბევრი. ( მთ. 7:13-14 ). უკანასკნელ ჟამს ვიწრო გზა მიიტოვება თითქმის ყველასაგან, თითქმის ყველა წავა ფართოთი. აქედან არ გამომდინარეობს, რომ ფართო დაკარგავს თვისებას შეიყვანოს დაღუპვაში, რომ ვიწრო გახდება ზედმეტი, უსარგებლო გადარჩენისათვის. მსურველი გადარჩეს აუცილებლად უნდა დარჩეს ვიწრო გზაზე, გადაჭრით ნაანდერძებზე მხსნელის მიერ.

მოწაფე . რატომ უწოდებ შენ ვიწრო გზას ვარჯიშს ლოცვით იესოსით?

ბერი . როგორ არა ვიწრო გზა? ვიწრო გზა ზუსტი მნიშვნელობით სიტყვისა! მსურველმა დაკავდეს წარმატებით ლოცვით იესოსით უნდა შემოსაზღვროს თავისი თავი გარედანაც, და შიგნიდანაც ყოფაქცევით ყველაზე კეთილგონივრულით, ყველაზე ფრთხილით: დაცემული ბუნება ჩვენი მზადაა ყოველდღიურად გვიღალატოს ჩვენ გაგვცეს ჩვენ; დაცემული სულები განსაკუთრებული გაშმაგებითა და ვერაგობით უტევენ ვარჯიშს ლოცვაში იესოსი. ხშირად უმნიშვნელო, როგორც ჩანს, გაუფრთხილებლობისაგან დაუდევრობისაგან და თვითმოიმედეობისაგან შეუმჩნეველისა, წარმოიშვება მნიშვნელოვანი შედეგი, მქონე ზეგავლენისა სიცოცხლეზე, მარადიულ ხვედრზე მოღვაწისა, – „არა თუმცა უფალი შემეწია მე, კნინ ერთღა და-მცა-ემკჳდრა ჯოჯოხეთს სული ჩემი. ...შემიძრწუნდა ფერჴი ჩემი, წყალობაჲ შენი, უფალო, შემწევდა მე“ ( ფს. 93:17-18 ).

საფუძველს ვარჯიშისა ლოცვაში იესოსი წარმოადგენს ყოფაქცევა კეთილგონიერი და ფრთხილი. ჯერ-ერთი, საჭიროა მოვიშოროთ თავიდან განებიერება და სიამოვნება ხორციელი ყველა სახით. უნდა დავკმაყოფილდეთ საჭმლით და ძილით მუდმივად ზომიერით, თანაზომიერით ძალებისა და ჯანმრთელობისა, რათა საჭმელსა და ძილს მოჰქონდეს სხეულისათვის საჭირო განმტკიცება, არ წამოშოს უგვანო მოძრაობები, რომლებიც წარმოიშვება ზედმეტობისგან, არ წარმოშოს ღონემიხდილობა, რომელიც წარმოჩნდება უკმარისობისაგან. ტანსაცმელი, საცხოვრებელი და ყველა საერთოდ ნივთიერნი საკუთრებანი უნდა იყოს მოკრძალებული, მიბაძვით ქრისტესი, მიბაძვით მოციქულებისა მისისა, გაყოლით სულისა მათისა, ურთიერთობაში სულთან მათთან. წმინდა მოციქულები და ჭეშმარიტი მოწაფეები მათი არ სწირავდნენ არავითარ მსხვერპლთ პატივმოყვარეობასა და ამაოებას, ჩვეულების მიხედვით ამა სოფლისა, არ შედიოდნენ არაფერში ურთიერთობაში სულთან ამასოფლისა. სწორი, მადლისმიერი ქმედება ლოცვისა იესოსი შესაძლოა აღმოცენდეს მხოლოდ სულისაგან ქრისტესი; აღმოცენდება და იზრდება იგი მარტოოდენ ერთადერთ ამ ნიადაგზე. მხედველობა, სმენა და სხვა გრძნობები საჭიროა იყოს მკაცრად დაცულნი, რათა მათი მეშვეობით, როგორც ჭიშკრის მეშვეობით, არ შემოიჭრნენ სულში მტრები. პირი და ენა საჭიროა იყოს ალაგმულნი, როგორც თითქოს შებოჭილნი მდუმარებით; ამაოდმეტყველება, მრავალმეტყველება, განსაკუთრებით დაცინვები, ჭორაობა და ავსიტყვაობა არიან უბოროტესი მტრები ლოცვისა. მიღებაზე ძმებისა საკუთარ კელიაში, სიარულზე მათ კელიაში საჭიროა უარი ვთქვათ: აუცილებელია ვიყოთ მოთმინებით საკუთარ კელიაში, როგორც საფლავში, მკვდართან ერთად საკუთარისა – საკუთარ სულთან ერთად, გატანჯულისა, მოკლულისა ცოდვით – ვილოცოთ უფლის მიმართ იესოსი შეწყნარებისათვის. საფლავიდან – კელიისა – ლოცვა ადის ზეცაში; იმ საფლავში, რომელშიც იმალება სხეული სიკვდილის შემდეგ, და საფლავში ჯოჯოხეთურისა, რომელშიც ვარდება სული ცოდვილისა, უკვე არაა ადგილი ლოცვისათვის. მონასტერში საჭიროა ვიყოთ ხიზანნი, არ შევიდეთ საქმეებში სამონასტროში თვითნებურად, არ დავამყაროთ არც ერთთან ახლო ნაცნობობა, თავი დავიცვათ საქმეებში სამონასტროში მდუმარებით, მონახულებით მოუკლებლად ტაძრისა ღვთისა, მონახულებით შემთხვევებში საჭიროებისა კელიისა სულიერი მამისა, განხილვით ყოველი გამოსვლისა საკუთარი კელიიდან, გამოვიდეთ მისგან მხოლოდ მითითების მიხედვით არსებითი საჭიროებისა. ცნობისმოყვარეობისაგან და ცოდნისმოყვარეობისაგან ამაოთა საჭიროა უარი ვთქვათ გადაჭრით, მივმართოთ მთელი ცნობისმოყვარეობა და ყველა გამოკვლევანი გამოკვლევისადმი და შესწავლისადმი გზისა ლოცვითისა. საჭიროებს ეს გზა უსაგულდაგულოეს გამოკვლევას და შესწავლას: იგი – არა მხოლოდ „გზაა ვიწრო“, არამედ გზაცაა „მიმყვანებელი ცხოვრებასა“ ( მთ. 7:14 ); იგი – მეცნიერებაა მეცნიერებათა შორის, და ხელოვნება ხელოვნებათა შორის. ასე უწოდებენ მას მამები ¹⁴⁸ .

გზა ჭეშმარიტი ლოცვისა ხდება შეუდარებლად უფრო მჭიდრო, როდესაც მოღვაწე შეაბიჯებს მასზე საქმიანობით შინაგანი ადამიანისა. როდესაც კი იგი შეაბიჯებს ამ ვიწრობებში, და შეიგრძნობს სისწორეს, გადამრჩენლობას, აუცილებლობას ასეთი მდგომარეობისას; როდესაც შრომა შინაგან კუნჭულში გახდება სასურველი მისთვის, მაშინ ხდება სასურველი ვიწროებაც გარეგანი ცხოვრებისა, როგორც მომსახურე სავანედ და დამცველად შინაგანი საქმიანობისა. შემბიჯებელმა გონებით ღვაწლში ლოცვისაში, უნდა უარყოს, და გამუდმებით უნდა უარყოფდეს, როგორც ყველა გულისთქმებს და შეგრძნებებს დაცემული ბუნებისას, ისე ყველა გულისთქმებს და შეგრძნებებს, მოტანილს დაცემული სულებისგან, რამდენადაც არ უნდა იყოს თვალადნი ის და სხვა გულისთქმები და შეგრძნებები; იგი უნდა ვიდოდეს გამუდმებით ვიწრო გზით უყურადღებიანესი ლოცვისა, არ გადადრეკვით არც მარცხნივ არც მარჯვნივ. მიდრეკვას ვუწოდებ მიტოვებას ლოცვისას გონებით საუბრისათვის გულისთქმებთან ამაოთა და ცოდვისმიერთა; მიდრეკვას მარჯვნივ ვუწოდებ მიტოვებას ლოცვისა გონებით საუბრისათვის გულისთქმებთან, ერთი შეხედვით, კეთილებთან. ოთხი სახის გულისთქმები და შეგრძნებები მოქმედებენ მლოცველზე: ერთნი აღმოცენდებიან მადლისაგან ღვთისა, დანერგილისაგან ყოველ მართლმადიდებელ ქრისტიანში წმინდა ნათლობით, სხვანი შემოითავაზებიან ანგელოზის მიერ მფარველისა, სხვანი წარმოიშვებიან დაცემული ბუნებისაგან; საბოლოოდ სხვანი მოიგვრება დაცემული სულებისგან. პირველი ორი სახის გულისთქმები, უფრო სწორად, მოგონებები და შეგრძნებები შეეწევიან ლოცვას, აცოცხლებენ მას, აძლიერებენ ყურადღებას და გრძნობას სინანულისას, წარმოქმნიან ლმობიერებას, მგლოვარებას გულისას, ცრემლებს, აშიშვლებენ წინაშე მზერათა მლოცველისა სიფართოვეს ცოდვილობისა მისი და სიღრმეს დაცემულობისა ადამიანისა, იუწყებიან გარდაუვალ არც ერთისაგან სიკვდილზე, უცნობობაზე საათისა მისისა, მიუკერძოებელ და საშინელ სამსჯავროზე ღვთისაზე, მარადიულ სატანჯველზე, სისასტიკის მიხედვით თავისისა აღმატებულზე შეგნებისათვის ადამიანურისა. გულისთქმებში და შეგრძნებებში დაცემული ბუნებისა სიკეთე შერეულია ბოროტებასთან ხოლო დემონურებში ბოროტება ხშირად ინიღბება სიკეთით, მოქმედებს თუმცა ზოგჯერ ღია ბოროტებითაც. ბოლო ორი სახის გულისთქმები და შეგრძნებები მოქმედებენ ერთობლივად, კავშირის გამო და ურთიერთობისა დაცემული სულებისა დაცემულ ადამიანურ ბუნებასთან, და პირველი ნაყოფი ქმედებისა მათი არის ქედმაღლობა, ლოცვაში – გაფანტულობა. დემონები, მოტანით მოჩვენებითი სულიერი და აღმატებული შეგნებებისა, განაყენებენ მისით ლოცვისაგან, წარმოქმნიან პატივმოყვარულ სიხარულს, დატკბობას, თვითკმაყოფილებას, როგორც გახსნისაგან უსაიდუმლოებრივესი ქრისტიანული სწავლებისა. კვალად დემონური ღვთისმეტყველებისა და ფილოსოფიისა იჭრებიან სულში გულისთქმები და ოცნებები ამაონი და ვნებიანნი, სძარცვავენ, ანადგურებენ ლოცვას, ანგრევენ კეთილ განწყობას სულისას. ნაყოფებით განირჩევა გულისთქმები და შეგრძნებები ჭეშმარიტად კეთილნი გულისთქმებისაგან და შეგრძნებებისა მოჩვენებითად კეთილთაგან.

ო, როგორ სამართლიანად უწოდებენ მამები ვარჯიშს ლოცვით იესოსით ვიწრო გზასაც, და თვითუარყოფასაც, და უარყოფასაც ამა სოფლისა ! ¹⁴⁹ . ეს ღირსებანი ეკუთვნის ყოველგვარ ყურადღებიან და მოკრძალებულ ლოცვას, უპირატესად კი ლოცვას იესოსი, უცხოს იმ მრავალფეროვნებისაგან ფორმებისა და იმ მრავალაზროვნებისაგან რომლებიც შეადგენენ კუთვნილებას ფსალმუნთგალობისას და სხვა ლოცვებისას ¹⁵⁰ .

მოწაფე . რომელი სიტყვებისაგან შედგება ლოცვა იესოსი?

ბერი . იგი შედგება შემდეგი სიტყვებისაგან: „უფალო იესო ქრისტე, ძეო ღვთისაო, შეიწყალე მე ცოდვილი“. ზოგიერთი მამები ¹⁵¹ ყოფენ ლოცვას, ახალდამწყებთათვის ორ ნაწილად და მოგვიწოდებენ დილიდან, დაახლოებით, სადილამდე თქმას: „უფალო, იესო ქრისტე, შეიწყალე მე“, ხოლო შემდგომად სადილისა: „ძეო ღვთისაო, შეიწყალე მე“. ესაა – უძველესი გარდამოცემა. მაგრამ უმჯობესია დავისწავლოთ, თუკი ეს შესაძლებელია, წარმოთქმა მთლიანი ლოცვისა. განყოფა დაშვებულია შეწყნარებისათვის უძლურებისა უძლურთა და ახალდამწყებთა.

მოწაფე . ხსენებულია განა იესოს ლოცვის შესახებ წმინდა წერილში?

ბერი . მასზე ნათქვამია წმინდა სახარებაში. არ იფიქრო, რომ იგი – დადგენილებაა კაცობრივი: იგი – დადგენილებაა საღვთო. დააწესა და გვამცნო უწმინდესი ლოცვა იესოსი თავად უფალმა ჩვენმა, იესო ქრისტემ. საიდუმლო სერობის შემდეგ, რომელზეც აღესრულა უდიდესი საიდუმლოებებს შორის ქრისტიანულისა – წმინდა ევქარისტია, უფალმა, დასამშვიდობებელ საუბარში მოწაფეებთან თავისა, გასვლამდე საშინელ სატანჯველებზე და ჯვარზე სიკვდილზე გამოსახსნელად მისით კაცობრიობისა დაღუპულისა, ასწავლა უაღმატებულესი სწავლება, და უმნიშვნელოვანესი, საბოლოო მცნებები. შორის ამ მცნებებისა მან მიანიჭა დაშვება და მცნება ელოცათ სახელით მისით ¹⁵² . „ამენ, ამენ გეტყჳ თქუენ, – უთხრა მან მოციქულებს, – რამეთუ რაოდენიცა-რაჲ სთხოოთ მამასა სახელითა ჩემითა, მოგცეს თქუენ“ ( ინ. 16:23 ). „რაჲცა ითხოვოთ სახელითა ჩემითა, იგი ვყო, რაჲთა იდიდოს მამაჲ ძისა თანა. და უკუეთუ რაოდენი ითხოვთ სახელითა ჩემითა, მე ვყო“ ( ინ. 14:13-14 ). „აქამომდე არარაჲ გითხოვიეს სახელითა ჩემითა. ითხოვდით და მოიღოთ, რაჲთა სიხარული თქუენი სავსებით იყოს“ ( ინ. 16:24 ). დიდებულება სახელისა უფალი იესო ქრისტესი წინასწარუწყებულია წინასწარმეტყველების მიერ. მითითებით რომ უნდა მომხდარიყო გამოხსნა ადამიანთა ღმერთკაცის მიერ, ესაია ღაღადებს: „აჰა, ღმერთი ჩემი, მაცხოვარი უფალი... აღმოივსეთ წყალი მხიარულებითა წყაროთაგან ცხორებისათა. სთქუა მას დღესა შინა: უგალობდით უფალსა, ჴმა-ყავთ სახელი მისი, ...მოიჴსენეთ, რამეთუ ამაღლდა სახელი მისი. საგალობელ-ყავთ სახელი უფლისაჲ, რამეთუ მაღალნი ქმნნა“ ( ეს. 12:2-5 .). „გზა უფლისაჲ – განკითხვა. ვესევდით სახელისა მიმართ შენისა და საჴსენებელისა მიმართ, რომლისა გულისმთქუმელ იყო სული ჩემი“ ( ეს. 26:8 ). თანახმად ესაიასი წინასწარმეტყველებს დავითი: „ვიხარებდეთ ჩუენ მაცხოვარებითა შენითა და სახელითა უფლისა ღმრთისა ჩუენისათა ჩუენ განვდიდნეთ;... სახელითა უფლისა ღმრთისა ჩუენისაჲთა ვხადოდით“ ( ფს. 19:6, 8 ). „ნეტარ არს ერი იგი, რომელმან იცის გალობაჲ შენი; შემთვისებელნი საკუთარ თავში გონიერი ლოცვისა: უფალო, ნათლითა პირისა შენისათა ვიდოდიან, და სახელითა შენითა იხარებდენ მარადღე და სიმართლითა შენითა ამაღლდენ“ ( ფს. 88:16-17 ).

მოწაფე . რაში მდებარეობს ძალა ლოცვისა იესოსი?

ბერი . საღვთო სახელში ღმერთკაცისა, უფლისა და ღვთისა ჩვენისა იესო ქრისტესი. მოციქულები, როგორც ვხედავთ წიგნიდან საქმეთა მათთა და სახარებიდან, აღასრულებდნენ დიდებულ სასწაულებს სახელით უფლისა იესო ქრისტესი: კურნავდნენ სნეულებებს, უკურნებლებს საშუალებებით ადამიანურებით, აღადგენდნენ მკვდრებს, უბრძანებდნენ ეშმაკებს, განდევნიდნენ მათ შეპყრობილებისაგან მათით ადამიანებისაგან. ერთხელ, უმალ შემდგომად ამაღლებისა უფლისა ზეცაში, როდესაც ყველა თორმეტი მოციქულთგან იმყოფებოდა ჯერ კიდევ იერუსალიმში, ორი მათგანი, პეტრე და იოანე, წავიდა ლოცვისათვის ტაძარში იერუსალიმისა. ჭიშკართან ტაძრისა, წოდებულთან მშუენიერთა, ყოველდღიურად გამოჰყავდათ კოჭლი დაბადებიდან, და სვამდნენ ფიცარნაგზე: კოჭლს არ შეეძლო არც სიარული, არც დგომა. დავრდომილი ჭიშკართან, ტანჯული ითხოვდა შემსვლელთაგან ტაძარში მოწყალებას, რომლითაც, როგორც ჩანს, იკვებებოდა. როდესაც მოციქულები მიუახლოვდნენ მშუენიერ ჭიშკარს, – კოჭლმა მიაპყრო მათ მზერანი, ელოდებოდა რა მიეღო მოწყალება. მაშინ წმინდა პეტრემ უთხრა მას: „ვეცხლი და ოქროჲ არა მაქუს ჩუენ, ხოლო რომელი მაქუს, გცეთ შენ სახელითა იესუ ქრისტე ნაზარეველისაჲთა: აღდეგ და ვიდოდე!“ ( საქ. 3:6 ). დაშავებული განიკურნა დაუყოვნებლივ, შევიდა ტაძარში მოციქულებთან ერთად, და ხმამაღლა ადიდებდა ღმერთს. ხალხმა, განცვიფრებულებმა მოირბინეს მოციქულებთან. „კაცნო ისრაიტელნო, – უთხრა წმინდა პეტრემ შეგროვებულ ხალხს, – რაჲსა გიკჳრს ამას ზედა? ანუ ჩუენ რაჲსა გუხედავთ ვითარცა თჳსითა ძალითა გინა ღმრთის მსახურებითამცა გუექმნა სლვაჲ მაგისი? ღმერთმან აბრაჰამისმან და ისაკისმან და იაკობისმან, ღმერთმან მამათა ჩუენთამან ადიდა ძე თჳსი იესუ... და სარწმუნოებითა სახელისა მისისაჲთა, ამას რომელსა ჰხედავთ და იცით, განამტკიცა სახელმან მისმან“ ( საქ. 3:12-13, 16 ). ამბავი სასწაულის შესახებ მალე გავრცელდა მტრულამდე უფლისა იესოს მიმართ სინედრიონამდე ¹⁵³ . შეშფოთდა სინედრიონი ამბით, შეიპყრო მოციქულები, მისცა პატიმრობაში, ხოლო მომდევნო დღეს მოიხმო ისინი სამსჯავროზე სრული საკრებულოს წინაშე თავიანთი. ხმობილი იყო განკურნებული კოჭლიც. როდესაც მოციქულები დადგნენ შორის კრებულისა ღვთისმკვლელთა, ახლახან დადაღულთა საკუთარი თავებისა ტანჯვით ღმერთკაცისა, სახელით და სახელის მეშვეობით რომლისაც ახლა აღსრულებულ იქნა უგასაოცარესი სასწაული წინაშე მრავალ თვითმხილველ-მოწმეთა, – მიცემულ იქნა მოციქულებისადმი დაკითხვა: „რომლითა ძალითა, ანუ რომლითა სახელითა ჰქმენით თქუენ ესე?“, – პეტრემ აღვსებულმა წმინდითა სულითა, უპასუხა სიტყვებით წმინდისა სულისა, რომლებიც მდგომარეობდნენ შემდეგში: „ცხად იყავნ თქუენ ყოველთა და ყოვლისა ერისა ისრაჱლისა, ვითარმედ სახელითა იესუ ქრისტე ნაზარეველისაჲთა, რომელი თქუენ ჯუარს-აცუთ, რომელი-იგი ღმერთმან აღადგინა მკუდრეთით, ამის მიერ დგას ესე წინაშე თქუენსა ცოცხალი... არცაღა არს სახელი სხუაჲ ცისა ქუეშე, მოცემული კაცთა, რომლითამცა ჯერ-იყო ცხორებაჲ ჩუენდა“ ( საქ. 4:7, 10, 12 ). აღიბეჭდნენ მდუმარებით ბაგენი მტრებისა ღვთისანი წინაშე დაუძლეველი ძალისა სიტყვებისა ზეციერი ჭეშმარიტებისა; არ მოიძებნა მრავალრიცხოვანი კრება ბრძენთა და ძლიერთა რაიმე ეთქვათ და რით შეწინააღმდეგებოდნენ მოწმობას წმინდისა სულისა, უწყებულისა ორი უწიგნური მეთევზის მიერ, აღბეჭდილისა ზეციური ბეჭდით – ღვთის სულით. სინედრიონი მიმართავს თავის ძალაუფლებას, ძალადობისას. მიუხედავად აშკარა სასწაულისა, მიუხედავად მოწმობისა, მოცემულისა ჭეშმარიტად თავად ღვთისაგან, სინედრიონი უკრძალავს მკაცრად მოციქულებს ასწავლონ სახელით იესოსი, კიდევაც წარმოთქვან ეს სახელი. მაგრამ მოციქულებმა უპასუხეს კადნიერად: უკუეთუ სამართალ არს წინაშე ღმრთისა თქუენი სმენაჲ უფროჲს, ანუ ღმრთისაჲ, საჯეთ. რამეთუ ჩუენ ვერ ჴელ-გუეწიფების, რომელი-იგი გუესმა და ვიხილეთ, ვითარმცა არა ვიტყოდეთ. ( საქ. 4:19-20 ). კვლავ ვერ პოულობს საწინააღმდეგოს, კვლავ მიმართავს განსაკუთრებით საკუთარ ძალაუფლებას, იმეორებს მკაცრ აკრძალვას. მან გაუშვა მოციქულები, არაფერი გაუკეთებია მათთვის, თუმც კიდევაც სურდა გადმოენთხია მათზე გაშმაგებული ბოროტება: სასწაულით საყოველთაო-სახალხოთი იკვრებოდა განწყობაცა მისი და ქმედებაც. პეტრემ და იოანემ დაბრუნებულებმა თავისიანებთან, გადასცეს მათ მუქარები და აკრძალვა უზენაესი სასამართლოსი. მაშინ თორმეტმა მოციქულმა და ყველა წევრმა ახალდაბადებული იერუსალიმის ეკლესიისამ დაღვარეს ერთსულოვნად ცეცხლოვანი ლოცვა ღვთისადმი: ლოცვა დაუპირისპირეს მათ ძალასა და სიძულვილს სოფლისმპყრობელთა – ადამიანთა და დემონთა. ლოცვა ეს მდგომარეობდა შემდეგ თხოვნაში: „უფალო,! მოხედენ თქუმასა ამას მათსა ზედა და მოეც მონათა შენთა ყოვლითა განცხადებულებითა სიტყუად სიტყჳსა შენისა, განრთხმად ჴელი შენი კურნებად და სასწაულებისა და ნიშებისა ყოფად სახელითა წმიდისა ძისა შენისა იესუჲსითა“ ( საქ. 4:29-30 ).

მოწაფე . ზოგიერთნი ამტკიცებენ, რომ ვარჯიშს იესოს ლოცვით ყოველთვის, ანდა თითქმის ყოველთვის მოჰყვება ხიბლი, და ძალიან კრძალავენ დაკავებას ამ ლოცვით.

ბერი . შეთვისებაში საკუთარ თავში ასეთი აზრისა და ასეთ აკრძალვაში მდგომარეობს საშინელი ღვთის გმობა, მდგომარეობს ღირსი დანანებისა ხიბლი. უფალი ჩვენი, იესო ქრისტე, არის ერთადერთი წყარო ჩვენი გადარჩენისა, ერთადერთი საშუალება ჩვენი ხსნისა; ადამიანურმა სახელმა მისმა ისესხა ღვთაებისაგან მისი განუსაზღვრელი, ყოვლადწმინდა ძალა გვიხსნას ჩვენ, როგორ ეს ძალა, მოქმედი ხსნისათვის, ეს ერთადერთი ძალა, მომნიჭებელი გადარჩენისა, შეიძლება გაუკუღმართდეს და იმოქმედოს დასაღუპად? ეს – შორსაა გონიერებისაგან! ეს – შეუსაბამობაა სამწუხარო, ღვთისმგმობი, სულისდამღუპველი! შემთვისებელნი თავიანთ თავში ასეთი სახისა აზრთა ზუსტად იმყოფებიან ეშმაკეულ ხიბლში, მოტყუებულნი არიან ცრუ სახელის მქონე გონიერებით, გამომავალით სატანისაგან. სატანა აღდგა ვერაგულად ყოვლადწმინდა და შესანიშნავი სახელის წინააღმდეგ უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესი, იყენებს საკუთარ იარაღად სიბრმავეს და უმეცრებას ადამიანისას, ცილი დასწამა სახელს, უზეშთაესი უფროჲს ყოველთა სახელთაჲსა, რაჲთა სახელისა მიმართ იესუ ქრისტესისა ყოველი მუჴლი მოდრკეს ზეცისათანი და ქუეყანისათანი და ქუესკნელთანი“ ( ფილ. 2:9-10 ). ამკრძალავებს ლოცვისა ლოცვით იესოსით შესაძლებელია ვუპასუხოთ სიტყვებით მოციქულებისა პეტრესი და იოანესი მსგავს აკრძალვაზე, წარმოთქმულზე იუდეური სინედრიონის მიერ: „სამართალ არს წინაშე ღმრთისა თქუენი სმენაჲ უფროჲს, ანუ ღმრთისაჲ, საჯეთ“. უფალმა იესომ გვამცნო გველოცა ყოვლადწმინდა სახელით თავისით, მან მოგვცა ჩვენ ფასდაუდებელი საჩუქარი; როგორი მნიშვნელობა შეიძლება ჰქონდეს სწავლებას ადამიანურს, საწინააღმდეგოს სწავლებისა ღვთისა, აკრძალვას ადამანურს, ძალისმხმეველს ჩამოაშოროს და გაანადგუროს ნაბრძანები ღვთისა, წაგვართვვას საჩუქარი ფასდაუდებელი? საშიშია ძალიან საშიშია ქადაგება სწავლებისა, საპირისპიროსი იმ სწავლებისა, რომელიც ნაქადაგებია სახარებით. ასეთი წამოწყება არის ნებაყოფლობითი განშორება საკუთარი თავისა მადლისაგან ღვთისა, მოწმობის მიხედვით მოციქულისა ( გალ. 1:8 ).

მოწაფე . მაგრამ ბერები, რომელთა აზრიც მოყვანილია ჩემ მიერ, სარგებლობენ განსაკუთრებული ცნობადობით, მიიჩნევიან ბევრის მიერ უგამოცდილეს მოძღვრებად სულიერ ცხოვრებაში.

ბერი . მოციქულმა გვამცნო, უფრო სწორედ – გვამცნო ბაგეებით მოციქულისა წმინდა სულმა, – განვაგდოთ ყოველგვარი სწავლება, რომელიც არ ეთანხმება სწავლებას, რომელიც „გვახარეს“ მოციქულებმა; განვაგდოთ მაშინაც, როდესაც თუნდაც „ანგელოზი ზეცით გახარებდეს“ ამ შეუთანხმებელ სწავლებას. „დაღათუ ჩუენ, გინა თუ ანგელოზი ზეცით გახარებდეს თქუენ გარეშე მისსა, რომელი-იგი გახარეთ თქუენ, შეჩუენებულ იყავნ! ვითარცა წინაწარ ვთქუ, და აწ კუალად ვიტყჳ: უკუეთუ ვინმე გახარებდეს თქუენ მისა გარეშე, რომელი-იგი მიიღეთ, შეჩუენებულ იყავნ!“ ( გალ. 1:8-9 ) ასე გამოხატა წმინდა წერილმა არა იმიტომ, რომ ვინმე წმინდა ანგელოზებიდან შეეცადა შეწინააღმდეგებოდა სწავლებას ქრისტესას, არამედ იმიტომ, რომ სწავლება ქრისტესი, სწავლება ღვთისა, ქადაგებული მოციქულების მიერ, სრულად სარწმუნოა, სრულად წმინდაა, არ შეეფარდება არავითარ ცვლილებებს, როგორიც არ უნდა წარმოუდგებოდეს ეს ცვლილებები საფუძვლიანად არასაკმარის, გაუკუღმართებულ ცოდნას და ხორცის ზრახვას. სწავლება ქრისტესი, რომელიც არის აღმატებული მსჯავრისა ადამიანთა და ანგელოზთა, მიიღება ერთადერთი მდაბალი რწმენით, და თავად წარმოადგენს იმ ქვას, რომლითაც ფასდება ყველა სხვა სწავლებანი.

აზრს საზოგადოებისას ადამიანთას მოძღვარზე სამონაზვნოზე არ აქვს არავითარი მნიშვნელობა, თუკი სწავლება ამ მოძღვრისა ეწინააღმდეგება წმინდა წერილს და ნაწერებს წმინდა მამებისას, თუკი იგი შეიცავს საკუთარ თავში ღვთისგმობას. მონაზვნობა – მეცნიერებაა მეცნიერებათა შორის: უნდა იცოდე იგი, რათა ზუსტად შეაფასო მასწავლებელი მისი. თქვა ღირსმა მაკარი დიდმა : „ბევრი რომელიც ჩანს გარეგნულად მართლებად, ითვლებიან ჭეშმარიტ ქრისტიანებად; მაგრამ ერთადერთ მხატვრებისთვისაა და მათ შორის, საფუძვლიანად მცოდნეებს მხატვრობისა, თვისობრივი გამოიცნოს ზუსტად კი ამ მართლებს აქვთ ცოდნა და ხატება მეფისა, ანდა შესაძლოა ამოტვიფრულია და აღბეჭდილია მათზე ყალბად ნიშანი არაკეთილგანმზრახველი ხალხისაგან? გაამართლებენ კი ანდა უარყოფენ მათ გაწაფული მხატვრები? თუკი არ მოიპოვება გაწაფული მხატვრები, მაშინ არავინაა გამომკვლევი ავცბიერი შემოქმედებისა, იმიტომ, რომ ისინიც შენიღბულები არიან გარეგნობით მემონაზვნეებისა და ქრისტიანებისა“ ¹⁵⁴ . ნეტარმა თეოფილაკტე ბულგარელმა , განმარტებით სიტყვისა მთავარანგელოზისა გაბრიელისა იოანე წინამორბედზე უფლისაზე, რომ იგი „იყოს დიდ წინაშე უფლისა“ ( ლკ. 1:15 ), ამბობს: „ანგელოზი ჰპირდება, რომ იოანე იქნება დიდი, მაგრამ წინაშე უფლისა, იმიტომ რომ ბევრი იწოდება დიდებად წინაშე კაცთა, არა წინაშე ღვთისა, ხოლო ისინი – თვალთმაქცნი არიან“. თუკი ბიწიერი ცხოვრება და ბოროტგანზრახულობა, შენიღბულნი თვალთმაქცობით არ შეიცნობა ამა სოფლისაგან, მიიღებიან მათ მიერ სათნოებად, რაც უფრო ჩაუწვდომელია მისთვის ცოდნა არასაკმარისი, ცოდნა ზედაპირული, ცოდნა უკუღმართი. სოფელი დიდად აფასებს ხორციელ ღვაწლთ და მოკლებებს, არ განარჩევს იმას, სწორად კი, სასარგებლოდ კი გამოიყენება ისინი, ანდა შეცოდებით და მძიმე სულიერი ზიანით; სოფელი განსაკუთრებით აფასებს იმას, რაც მოქმედებს წარმატებით ხორციელ შეგრძნებებზე, რაც შეესაბამება წარმოდგენებს ამა სოფლისას სათნოებებზე და მონაზვნობაზე; სოფელს უყვარს ის, რაც ეპირფერება და აამებს მას; ამა სოფელს უყვარს თავისი, – თქვა მხსნელმა. უფრო სიძულვილი ამა სოფლისა, ავსიტყვაობა სოფლისა, დევნა მის მიერ შეიძლება იყოს ნიშანი ჭეშმარიტი მონისა ღვთისა, და ეს დამოწმებულია მხსნელის მიერ ( ინ. 15:18-25 ). წმინდა მამები გვამცნებენ ავირჩიოთ მოძღვარი ხიბლისაგან თავისუფალი, ხიბლისაგან თავისუფლება რომლისაც უნდა შეიცნოს თანხმობაში სწავლებისა და ცხოვრებისა მისი წმინდა წერილთან და სწავლებასთან სულიერი მამებისა ¹⁵⁵ . ისინი გვაფრთხილებენ მასწავლებლების წინააღმდეგ დაუხელოვნებლებისა, რათა არ დავავადდეთ მათი ცრუსწავლებით ¹⁵⁶ . ისინი გვამცნებენ შევადაროთ სწავლება მასწავლებლებისა სწავლებასთან წმინდა წერილისა და წმინდა მამებისა, თანახმანი მივიღოთ შეუწყობელნი განვაგდოთ ¹⁵⁷ . ისინი ამტკიცებენ, რომ არ მქონენი განწმენდილი სულიერი თვალისა და ვერ შემძლენი გაარჩიონ ხე ნაყოფით, თვლიან მასწავლებლურებად და სულიერებად პატივმოყვარეებს, ფუჭებს და თვალთმაქცებს, ხოლო ჭეშმარიტ წმინდანებს არ აქცევენ არავითარ ყურადღებას, თვლიან რა მათ არ მცოდნეებად არაფრისა, როდესაც ისინი დუმან, – ამაყებად და სასტიკებად, როდესაც ლაპარაკობენ ¹⁵⁸ . განიხილე მთელი წმინდა წერილი: დაინახავ, რომ მასში ყველგან ამაღლებულია და განდიდებული სახელი უფლისა, ზეაყვანილია ძალა მისი, მხსნელი ადამიანებისათვის. განიხილე წერილები მამებისა: დაინახავ, რომ ყველა ისინი, გამონაკლისის გარეშე, გვირჩევს და გვამცნებს ვარჯიშს ლოცვით იესოსით, უწოდებენ მას იარაღს, რომელზე მტკიცეც არაა არაფერი არც ზეცაში, არც დედამიწაზე ¹⁵⁹ , უწოდებენ მას ღვთისგან მოცემულს, ჩამოურთმეველ მემკვიდრეობას, ერთ ერთ საბოლოოთაგან და აღმატებულთაგან ნაანდერძებებთა შორის ღმერთკაცისა, ნუგეშს სიყვარულით სავსეს და უტკბესს, წინდს სარწმუნოს ¹⁶⁰ . საბოლოოდ მიმართე სჯულდებულებას მართლმადიდებლური აღმოსავლეთის ეკლესიისას: დაინახავ რომ მან ყველა უწიგნურთათვის შვილთათვის თავისი, მონაზონთათვისაც და ერისკაცთათვისაც, დააწესა ჩაანაცვლონ ფსალმუნთგალობა და ლოცვის ტექსტები კელიურ კანონში ლოცვით იესოსით ¹⁶¹ . რაღას ნიშნავს წინაშე ერთხმიანი მოწმობისა წმინდა წერილისა და ყველა წმინდა მამისა, წინაშე სჯულდებულებისა საყოველთაო ეკლესიისა ლოცვის შესახებ იესოსი მოწინააღმდეგე სწავლება ზოგიერთი ბრმისა, განდიდებულებისა და განდიდებადთა მსგავსი მათი ბრმების მიერ.

მოლდოველმა ბერმა, სქემმონაზონმა ვასილიმ, მცხოვრებმა ბოლოს გასული საუკუნისა, გადმოსცა სწავლება ლოცვის შესახებ იესოსი განსაკუთრებული დამაკმაყოფილებლობით შენიშვნებში ნაწარმოებებისა ღირსი გრიგოლ სინელისა , ისიქი იერუსალიმელისა და ფილოთეოს სინელისა. სქემმონაზონმა უწოდა შენიშვნებს თავისას წინასიტყვაობანი ანდა წინაგზაობანი. დასახელება ძალიან სწორია! კითხვა შენიშვნებისა ამზადებს კითხვისთვის ნახსენები მამებისა, რომელთა შემოქმედებაც ეხება უმეტესაც მონაზვნებს უკვე მნიშვნელოვნად წარმატებულებს. შენიშვნები გამოცემულია ოპტინის უდაბნოს მიერ წერილებთან ერთად პაისი ნიამეცკისა, რომლისაც ვასილი იყო მოძღვარი, თანამოღვაწე და მეგობარი ¹⁶² . წინასიტყვაობებში წიგნისა ღირსი გრიგოლ სინელისა ბერი ვასილი ამბობს: „ზოგიერთნი, არ ნაცნობნი გამოცდილებითად გონიერ საქმიანობასთან და მგონებარნი თავიანთ თავზე რომ აქვთ ნიჭი განსჯისა, ამართლებენ თავიანთ თავს, ანდა, უკეთ რომ ვთქვათ, განაყენებენ სწავლებისაგან ამ წმინდა საქმიანობისა სამი მიზეზით ანდა ცილისწამებით: პირველი, გადაგზავნით ამ საქმიანობისა წმინდა და უვნებო ადამიანებისათვის, ფიქრობენ, რომ იგი ეკუთვნის მათ, ხოლო არა ვნებიანებსაც; მეორეც, წარმოადგენენ სრულ შემცირებას მოძღვართა და მასწავლებელთა ასეთი ცხოვრებისა და გზისა; მესამეც – მომყოლით ამ საქმიანობისა ხიბლით. ამ მიზეზებიდან, ანდა ცილისწამებიდან, პირველი – ურგებია და უსამართლო, იმიტომ რომ პირველი საფეხური წარმატებისა ახალდამწყები მონაზვნებისა მდგომარეობს შემცირებაში ვნებებისა სიფხიზლით გონებისა და შენახვით გულისა, ესე იგი, გონიერი ლოცვით, შემშვენით საქმიანთათვის. მეორე – უგუნურია და უსაფუძვლო, იმიტომ რომ უკმარისობის გამო მოძღვრისა და მასწავლებლისა წერილია – ჩვენი მასწავლებელი. მესამე შეიცავს თავის თავში თვითცდუნებულობას: მომყვანნი მისი, კითხვით წერილისა ხიბლის შესახებ, ამ სწორედ წერილით იქუსლავენ თავებს, მრუდედ განმარტებით მისი. ნაცვლად იმისა, რომ წერილიდან შეიტყონ ხიბლი და თავის დაცვა მისგან, ისინი აქცევენ ამ წერილს და წარმოადგენენ მას საფუძვლად განდგომისა გონიერი საქმიანობისაგან. თუკი შენ შიშობ ამ საქმიანობას და შესწავლას მისი მხოლოდ მოწიწებიდან და უბრალოებიდან გულისა, მაშინ მეც, ამ საფუძველზე, მეშინია, ხოლო არა საფუძველზე ცარიელი არაკებისა, რომლის მიხედვითაც „მგლისა ეშინიათ შესაბამისად ტყეში არ უნდა ვიაროთ“. ღვთისა უნდა გვეშინოდეს, მაგრამ არ გავრბოდეთ და არ ვიმალებოდეთ მისგან მიზეზით ამ შიშისა“. შემდეგ სქემმონაზონი განმარტავს განსხვავებას ლოცვას შორის აღსრულებულს გონებით თანაგრძნობით გულისა და შესაფერისს ყველა ღვთისმოსავი მონაზონისა და ქრისტიანისა ლოცვას შორის მადლისმიერისა, აღსრულებულისა გონებით გულში ანდა გულიდან და შემადგენელისა საკუთრებისა მონაზონთა წარმატებულთა. მიმღებთათვის და ამთვისებელთათვის საკუთარ თავში უიღბლო წინასწარ შექმნილი ცუდი აზრისა წინააღმდეგ ლოცვისა იესოსი, სრულებით არანაცნობთათვის მასთან სწორი და ხანგრძლივი ვარჯიშის მეშვეობით მისი, იქნებოდა გაცილებით კეთილგონივრული, გაცილებით უსაფრთხო თავი შეეკავებინათ მსჯელობისაგან მასზე, ეღიარებინათ თავიანთი გადამწყვეტი უმეცრება ამ უწმინდესი ღვაწლის მიმართ, ვიდრე მიეღოთ თავიანთ თავზე მოვალეობა ქადაგებისა წინააღმდეგ ვარჯიშისა ლოცვით იესოსით, გამოცხადებით, რომ ეს ყოვლადწმინდა ლოცვა ემსახურება მიზეზს ეშმაკეული ხიბლისას და სულის დაღუპვისა. გაფრთხილებაში მათსაში მივიჩნევ აუცილებლად თქმას, რომ გმობა ლოცვისა სახელით იესოსი, მიწერა მავნე თვისებისა ამ სახელისა თანაწონისაა იმ გმობისა, რომელსაც წარმოთქვამდნენ ფარისევლები სასწაულებზე, აღსრულებულებზე უფლისაგან ( მთ. 12:31, 34, 36 ). უმეცრება შეიძლება იქნას პატიებული სამსჯავროზე ღვთისაზე გაცილებით მოსახერხებლად, ვიდრე შეუპოვარი წინასწარ შექმნილი ცუდი აზრი და დაფუძნებული მასზე წამოძახილნი და ქმედებები. გვახსოვდეს, რომ სამსჯავროზე ღვთისა ჩვენ უნდა მივცეთ ანგარიში ყოველი უქმი სიტყვისათვის ¹⁶³ ; მით უფრო საშიშია ანგარიში სიტყვისათვის და სიტყვებისათვის მგმობართა ძირითად დოგმატზე ქრისტიანული რწმენისაზე. სწავლებას საღვთო ძალაზე სახელისა იესოსი აქვს სრული ღირსება ძირითადი დოგმატისა, და ეკუთვნის ყოვლადწმინდა რიცხვს და შემადგენლობას ამ დოგმატთა. უმეცარ ღვთისმგმობ მსჯელობებს წინააღმდეგ ლოცვისა იესოსი აქვს მთელი თვისება მსჯელობებისა ერეტიკოსებისა.

მოწაფე . თუმცა წმინდა მამები ძალიან აფრთხილებენ დაკავებულებს ლოცვით იესოსით ხიბლისაგან.

ბერი . დიახ, აფრთხილებენ, ისინი აფრთხილებენ ხიბლისაგან მყოფებსაც მორჩილებაში, და განმხოლოებულსაც, და მმარხველსაც – ერთი სიტყვით, ყველას, მოვარჯიშეს რაიმენაირიც არ უნდა იყოს სათნოებაში. წყარო ხიბლისა, როგორც ყოველგვარი ბოროტებისა – ეშმაკია, ხოლო არა რომელიღაცა სათნოება. „მთელი წინდახედულობით უნდა თვალი ვადევნოთ, – ამბობს წმინდა მაკარი დიდი , – მოწყობილს მტრისაგან (ეშმაკისაგან) ყოველი მხრიდან ხრიკებს, მოტყუებებს და მზაკვრულ ქმედებებს. როგორც წმინდა სული პავლეს მეშვეობით ყველას ექმნება ყოვლად ( 1კორ. 9:22 ), როგორც მზაკვარი სული ცდილობს მტრულად იყოს ყველაფერი ყველასთვის, რათა ყველა ჩაყაროს დაღუპვაში. მლოცველთან თავს აჩვენებს ისიც მლოცველად, რათა მიზეზით ლოცვისა შეიყვანოს ქედმაღლობაში; მმარხველთან მარხულობს, რათა აცდუნოს ისინი თავის თავზე დიდი წარმოდგენით და მოიყვანოს ჭკუაშეშლილობაში; მცოდნეებთან წმინდა წერილისა ისიც მიისწრაფის გამოკვლევისადმი წერილისა, ეძიებს, ერთი შეხედვით, ცოდნას, არსით კი ცდილობს მოიყვანოს ისინი უკუღმართ გაგებაში წერილისა; ღირსქმნილებთან განათლებისა ნათლით, წარმოუდგება ისიც მქონედ ამ ნიჭისა, როგორც ამბობს პავლე: „ეშმაკი იცვალვისვე ანგელოზად ნათლისა“ ( 2კორ. 11:14 ), რათა მოხიბლოს მოჩვენებით როგორც თითქოს ნათლით, მიიზიდოს თავისთან. მარტივად რომ ვთქვათ: იგი იღებს თავის თავზე ყველასათვის ყოველგვარ სახეს, რათა მოქმედებით, მსგავსით მოქმედებისა სიკეთისა, დაიმონოს მოღვაწე, და, დაფარვით თავისა კეთილსახიერებით, დასცეს იგი დასაღუპად“ ¹⁶⁴ . მე მომიხდა ნახვა ბერებისა, დაკავებულთა მხოლოდ გაძლიერებული ხორციელი ღვაწლით, და მოსულნი მის მიერ უდიდეს თავის თავზე დიდ წარმოდგენაში, უდიდეს თვითცდუნებულობაში. სულიერმა ვნებებმა მათმა – მრისხანებამ, სიამაყემ, მზაკვრობამ, ურჩობამ – მიიღო არაჩვეულებრივი განვითარება. ინდივიდუალურობა და თავნებობა მოჭარბდებოდა მათში საბოლოოდ ისინი შეუპოვრად და გააფთრებით უარყოფდნენ ყველა უსულის გადამრჩენელეს რჩევებს და გაფრთხილებებს სულიერი მოძღვრებისას, თვით განმანათლებლებისასაც: ისინი, ფეხ ქვეშ თელავდნენ რა წესებს არა მხოლოდ სიმდაბლისა, არამედ მორიდებულობისაც, თვით ზრდილობისაც არ ჩერდებოდნენ გამოეხატათ უგულებელყოფისა ამ პირების მიმართ თვით თავხედი სახით.

რომელიღაც ეგვიპტელი მონაზონი დასაწყისში IV საუკუნისა გახდა მსხვერპლი უსაშინლესი ეშმაკეული ხიბლისა. თავდაპირველად იგი ჩავარდა ქედმაღლობაში, შემდეგ, გამოისობით ქედმაღლობისა, შევიდა განსაკუთრებული ზეგავლენის ქვეშ მზაკვარი სულისა. ეშმაკმა დაფუძნებით თვიდნებურ ქედმაღლობაზე მონაზვნისა, იზრუნა განევითარებინა მასში ეს სნეულება, რათა მომწიფებულისა და განმტკიცებული ქედმაღლობის მეშვეობით საბოლოოდ დაემორჩილებინა თავისთვის მონაზონი, ჩაეთრია იგი სულის დაღუპვაში. შეწევნული დემონის მიერ, მონაზონმა მიაღწია ესოდენ სავალალო წარმატებას რომ დგებოდა შიშველი ფეხებით გავარვარებულ ნაკვერჩხლებზე, და, დგომისას მათზე, გადაიკითხავდა ხოლმე მთელ ლოცვას უფლისას „მამაო ჩვენოს“.

რასაკვირველია, ადამიანები, არ მქონენი სულიერი განსჯისანი, ხედავდნენ ამაში მოქმედებას სასწაულისა ღვთისა, უჩვეულო სიწმინდეს მონაზვნისას, ძალას ლოცვისა უფლისას, და ადიდებდნენ ბერს შექებებით, ავითარებდნენ რა მასში სიამაყეს და ხელს უწყობდნენ მას დაეღუპა საკუთარი თავი. არც სასწაული ღვთისა, არც სიწმინდე მონაზვნისა აქ არ იყო; ძალა ლოცვისა საუფლოსი აქ არ მოქმედებდა, აქ მოქმედებდა სატანა, დაყრდნობით თვითცდუნებულობაზე ადამიანისა, სიცრუით მიმართულ ნებელობაზე მისა, აქ მოქმედებდა ეშმაკეული ხიბლი. იკითხავ: რა მნიშვნელობა ჰქონდა ეშმაკეულ მოქმედებაში ლოცვას საუფლოს? აკი მოხიბლული კითხულობდა მას და მიაწერდა მოქმედებას მისას აღსრულებულ სასწაულს. აშკარაა, ლოცვა საუფლო არ იღებდა აქ არავითარ მონაწილეობას: მოხიბლული, საკუთარი ნებით, საკუთარი თვითცდუნებულობით და ცდუნებულობით ეშმაკეულით, იყენებდა წინააღმდეგ საკუთარი თავისა სულიერ მახვილს, მოცემულს ადამიანებისადმი გადასარჩენად. ცდომილება და თვითცდუნებულობა ერეტიკოსებისა ყოველთვის ინიღბებოდა ბოროტად გამოყენებით სიტყვისა ღვთისა, ინიღბებოდა გაფაქიზებული მზაკვრობით, და მოთხრობილ შემთხვევაში შეცდენილობა ადამიანური და ეშმაკეული ხიბლი, იმავე მიზნით, ინიღბებოდა მზაკვრულად ლოცვით საუფლოთი. ბედკრული მონაზონი მიიჩნევდა, რომ იგი იდგა გავარვარებულ ნაკვერჩხლებზე შიშველი ფეხებით მოქმედებით ლოცვისა საუფლოსი, სიწმინდის და სიდიადის გამო საკუთარი სამოღვაწეო ცხოვრებისა, ხოლო იგი იდგა მათზე მოქმედებით ეშმაკეულისა. ზუსტად ასეთნაირად თვითცდუნებულება და ეშმაკეული ხიბლი ინიღბება ზოგჯერ თითქოს როგორც მოქმედებით ლოცვისა იესოსი, ხოლო უმეცრება მიაწერს მოქმედებას ამ უწმინდესი ლოცვისას იმას რაც უნდა მიაწეროს გაერთიანებულ მოქმედებას სატანისას და ადამიანისას; ადამიანისა მიცემულისა ხელმძღვანელობას სატანისა. ნახსენები ეგვიპტელი მონაზონი გადავიდა მოჩვენებითი სიწმინდიდან თავაწყვეტილ ავხორცობაში, შემდეგ სრულ ჭკუაშეშლილობაში, და, მივარდნილი აალებულ ღუმელში საზოგადოებრივი აბანისი, დაიწვა. ალბათ, ან მოიცვა იგი სასოწარკვეთილებამ, ანდა წარმოედგინა მას ღუმელში როგორიღაც მაცდუნებელი მოჩვენება ¹⁶⁵ .

მოწაფე . რა ადამიანში, როგორი წინაპირობა მასში თავად, ხდის მას შემძლებელს ხიბლისადმი?

ბერი . ღირსი გრიგოლ სინელი ამბობს: „საერთოდ, ერთი მიზეზია ხიბლისა, – სიამაყე“ ¹⁶⁶ . სიამაყეში ადამიანურში, რომელიც არის თვითცდუნებულობა, ეშმაკი პოულობს საკუთარი თავისათვის მოსახერხებელ თავშესაფარს, და უერთებს საკუთარ ცდუნებას თვითცდუნებულობას ადამიანურს. ყოველი ადამიანი მეტად თუ ნაკლებად მიდრეკილია ხიბლისაკენ: იმიტომ რომ „ყველაზე სუფთა ბუნებას ადამიანურის აქვს თავის თავში რაღაც ამაყი“ ¹⁶⁷ .

საფუძვლიანი არის გაფრთხილება მამათა! საჭიროა ვიყოთ ძალიან წინდახედულნი, საჭიროა ძალზედ დავიცვათ საკუთარი თავი თვითცდუნებისაგან და ხიბლისაგან. ჩვენს დროში, სრულად დაკნინებისას ღვთივშთაგონებული მოძღვრებისა, საჭიროა განსაკუთრებული სიფრთხილე, განსაკუთრებული სიფხიზლე საკუთარი თავისადმი. ისინი საჭიროა ყველა მონაზვნური ღვაწლისას, უმეტესად საჭიროა ლოცვით ღვაწლში, რომელიც ყველა ღვაწლთა შორის – უაღმატებულესია, უსულისგადამრჩენელი, უმეტესად თავდასხმული მტრების მიერ ¹⁶⁸ . „შიშით... ჟამნი აღასრულენით“ ( 1პეტ. 1:17 ), გვიანდერძებს მოციქული. ვარჯიშში ლოცვით იესოსით არის თავისი საწყისი, თავისი თანმიმდევრობა, თავისი დასასრული უსასრულო. აუცილებელია დავიწყოთ ვარჯიში თავიდან, ხოლო არა შუიდან და არა ბოლოდან. უწმინდესი კალისტე, პატრიარქი კონსტანტინოპოლისა. ფერმწერულად აღწერისას სულიერი ნაყოფებისა ამ ლოცვისა, ამბობს: „არავინ, არ დამსწავლთა შორის საიდუმლოებებისა ანდა მსაჭიროებთა შორის რძისა, მომსმენი აღმატებული სწავლებისა მადლისმიერ მოქმედებაზე ლოცვისა, დაე არ გაბედოს შეეხოს მას. აკრძალულია ასეთი უდროო მცდელობა. მცდელობელს ამისი, და მეძიებელს ნაადრევად იმისი, რაც მოდის თავის დროზე, ძალისმხმეველს ავიდეს თავშესაფარში უვნებობისა შეუფერებელ მისთვის მოწყობაში, მამები მიიჩნევენ არა სხვაგვარად, თუ არა მყოფად ჭკუაშეშლილობაში. შეუძლებელია იკითხოს წიგნები იმან, ვისაც არ დაუსწავლია წერა-კითხვა“ ¹⁶⁹ .

მოწაფე . რას ნიშნავს დაწყება ვარჯიშისა ლოცვისა იესოსი შუიდან და ბოლოდან, და რას ნიშნავს დაწყება ამ ვარჯიშისა თავიდან?

ბერი . იწყებენ შუიდან ის ახალდამწყებნი, რომლებიც, წაიკითხავენ რა მამათა ნაწერებში მოძღვრებას ვარჯიშისათვის ლოცვაში იესოსი, მიცემულს მამების მიერ განმხოლოებულთათვის, ესე იგი, მონაზვნებისათვის უკვე საკმაოდ წარმატებულთათვის მონაზვნურ ღვაწლში, გაუაზრებლად იღებენ ამ მოძღვრებას ხელმძღვანელობისათვის საკუთარი საქმიანობისა. იწყებენ შუიდან ისინი, რომლებიც ყოველგვარი წინასწარი მომზადების გარეშე ძალისხმევას იჩენენ ავიდნენ გონებით გულის ტაძარში, და იქიდან აღავლინონ ლოცვა. ბოლოდან იწყებენ ისინი, რომლებიც ეძიებენ დაუყოვნებლივ გაშლას საკუთარ თავში მადლისმიერი სიტკბოებისას ლოცვისა და სხვა მადლისმიერი მოქმედებებისა მისი. საჭიროა დავიწყოთ თავიდან ესე იგი, აღვასრულოთ ლოცვა „ყურადღებით“ და „მოშიშებით“, „სინანულის“ მიზნით, ზრუნვით ერთადერთზე იმაზე, რომ ეს სამი თვისება მუდმივად თან სდევდეს ლოცვას. ასე წმინდა იოანე კიბისაღმწერელიც , ეს დიდებული მოქმედი გულისმიერი მადლისმიერი ლოცვისა, უწესებს მყოფთ მორჩილებაში ლოცვას ყურადღებიანს ხოლო მომწიფებულთ განმხოლოვებისათვის ლოცვას გულისმიერს. პირველთათვის იგი მიიჩნევს შეუძლებლად ლოცვას, უცხოს გაფანტულობისა, ხოლო მეორეთაგან მოითხოვს ასეთ ლოცვას ¹⁷⁰ . საზოგადოებაში ადამიანურში საჭიროა ლოცვა მხოლოდ გონებით, ხოლო მარტო – გონებითაც და ბაგეებითაც, ცოტათი გასაგონად საკუთარი თავისთვის მხოლოდ ¹⁷¹ . განსაკუთრებული მზრუნველობა, მზრუნველობა ძალიან საგულდაგულო საჭიროა იყოს მიღებული კეთილმოწყობილობაზე ზნეობისა თანახმად სწავლებისა სახარებისა. გამოცდილება არ დააყოვნებს განუცხადოს გონებას მლოცველისა უმჭიდროესი კავშირისა მცნებებისა სახარებისა და ლოცვას შორის იესოსი. ეს მცნებები ემსახურებიან ამ ლოცვისათვის იმას, რასაც ემსახურება ზეთი ანთებულ ლამპარს; ზეთის გარეშე ლამპარი შეუძლებელია იყოს ანთებული; მოკლებისას ზეთისა არ შეუძლია იწვოდეს: იგი ქვრება, გაფრქვევით თავის ირგვლივ კვამლისა მყრალისა. ყალიბდება ზნეობა სწავლების მიხედვით სახარებისა ძალიან მოხერხებულად გავლისას სამონასტრო მორჩილებებისა, როდესაც მორჩილებები ჩაივლიან იმ გონებით, როგორადაც ნამცნებია ჩაიარონ მათ წმინდა მამების მიერ. ჭეშმარიტი მორჩილება ემსახურება საფუძველს, კანონიერ კარებს ჭეშმარიტი განმხოლოვებისა ¹⁷² . ჭეშმარიტი განმხოლოვება მდგომარეობს ათვისებული გულისათვის იესოს ლოცვაში, – და ზოგიერთმა წმიდა მამათა შორის აღასრულეს დიდებული ღვაწლი გულისმიერი განმხოლოვებისა და დაყუდებისა, გარშემორტყმულებმა შფოთით ადამიანურით ¹⁷³ . ერთადერ ზნეობაზე მოყვანილზე კეთილმოწყობაში სახარებისეული მცნებებით, ერთადერთი ამ მყარ ქვაზე სახარებისეულზე, შესაძლებელია იქნეს აღმართული დიდებული, წმინდა, უნივთო ტაძარი ღვთისთვის სათნო ლოცვისა. ამაოა შრომა მშენებლისა ქვიშაზე: ზნეობაზე მსუბუქზე, მერყევზე ( მთ. 7:26 ). ზნეობა მოყვანილი მოხდენილ მოკაზმულ წესრიგში, განმტკიცებული ჩვევით აღსრულებისა სახარებისეული მცნებებისა, შესაძლოა შევადაროთ შეუმუსრავ ვერცხლის ანდა ოქროს ჭურჭელს, რომელიც, ერთადერთი მხოლოდ, შემძლებელია ღირსეულად მიიღოს და კეთილსაიმედოდ შეინახოს საკუთარ თავში ფასდაუდებელი, სულიერი მირონი: ლოცვა.

წმინდა სვიმონ ახალი ღვთისმეტყველი , მსჯელობისას შემთხვევადზე უნაყოფობისა ლოცვის ღვაწლისა და ღვარძლებზე ხიბლისა, წარმოშობილზე მისგან, მიაწერს მიზეზს და უნაყოფობას, და ხიბლს დაუცველობას სისწორისას და თანვიმდევრობისა ღვაწლში. „მსურველნი ავიდნენ, – ამბობს ღვთისმეტყველი, – სიმაღლეზე ლოცვითი წარმატებისა, დაე, ნუ იწყებენ სვლას ზემოდან ქვემოთ, არამედ დაე, ავიდნენ ქვემოდან ზემოთ, თავიდან პირველ საფეხურზე კიბისა, შემდეგ მეორეზე, შემდეგ მესამეზე, საბოლოოდ მეოთხეზე. ასეთნაირად ყოველი შეძლებს აღიმართოს მიწიდან, და აღვიდეს ზეცაში. „ჯერ ერთი“, მან უნდა იღვაწოს, რათა მოათვინიეროს და შეამციროს ვნებები. „მეორეც“, მან უნდა ივარჯიშოს ფსალმუნებაში, ესე იგი ლოცვაში ბაგისმიერში; როდესაც შემცირდება ვნებები, მაშინ ლოცვა. ბუნებრივად მოტანით სიხარულისა და სიტკბოსი ენისათვის, შეირაცხება სათნოდ ღვთისათვის. „მესამეც“, იგი უნდა დაკავდეს გონიერი ლოცვით“. აქ იგულისხმება ლოცვა, აღსრულებული გონებით გულში; ლოცვას ყურადღებიანს დამწყებთა, თანაგრძნობით გულისა, მამანი იშვიათად ღირსად მიიჩნევენ წოდებისა გონიერ ლოცვად, მიაწერენ მას უმეტესად ბაგისმიერს. „მეოთხეც“, იგი უნდა აღვიდეს ჭვრეტაში. პირველი შეადგენს კუთვნილებას ახალდამწყებთა; მეორე – მოზარდთა წარმატებაში; მესამე – მიმღწევთა უკიდურესი წარმატებისათვის; მეოთხე – სრულყოფილებისა“. შემდეგ ღვთისმეტყველი ამბობს, რომ მოღვაწეთაც შემცირებისათვის ვნებებისა უნდა დაისწავლონ დაცვა გულისა და ყურადღებიანი ლოცვა იესოსი შესაბამისი მათი განწყობისა ¹⁷⁴ . ზოგადსაცხოვრებლებში პახომი დიდისა , წარმომშობლებისა უაღმატებულესი მოსაქმიანეებისა გონიერი ლოცვისა, ყოველს ახლად შედგომილს მონასტერში, პირველად, აკავებდნენ ხორციელი შრომით ხელმძღვანელობის ქვეშ ბერისა განმავლობაში სამი წლისა. ხორციელი შრომებით, ხშირი მოძღვრებებით ბერისა, ყოველდღიური აღსარებით გარეგანი და შინაგანი საქმიანობისა, მოკვეთით ნებისა თვინიერდებოდა ვნებები მძლავრად და სწრაფად, მოიგვრებოდა გონებისათვის და გულისათვის მნიშვნელოვანი სისუფთავე. ვარჯიშისას შრომებში შეესწავლებოდა დამწყებისათვის შესაფერისი მოწყობისათვის მისისა საქმიანობა ლოცვისა. დროის გასვლისა სამი წლისა მოითხოვებოდა ახალდამწყებებისაგან შესწავლა ზეპირად მთელი სახარებისა და ფსალმუნისა, ხოლო შემძლებელთაგან მთელი წმინდა წერილისა, რაც არაჩვეულებრივად ავითარებს ბაგისმიერ ყურადღებიან ლოცვას. უკვა შემდეგ ამისა იწყებოდა საიდუმლო სწავლება გონიერი ლოცვისა; აიხსნებოდა იგი უხვად ახალი, და ძველი აღთქმებით ¹⁷⁵ . ასეთნაირად მონაზვნები შეიყვანებოდნენ სწორ გაგებაში გონიერი ლოცვისა და სწორ ვარჯიშში მისით. სიმყარისაგან საფუძვლისა და სისწორისაგან ვარჯიშში – საოცარი იყო წარმატება ¹⁷⁶ .

მოწაფე . არის კი როგორიმე სწორი საშუალება თავის დაცვისათვის ხიბლისაგან საერთოდ, ყველა ღვაწლში სამონაზვნოში, და, კერძოდ, ვარჯიშში ლოცვით იესოსით?

ბერი . როგორც სიამაყე არის საერთოდ მიზეზი ხიბლისა, ასე სიმდაბლე – სათნოება, პირდაპირ საწინააღმდეგო სიამაყისა – მსახურებს როგორც სარწმუნო გაფრთხილება და დაცვა ხიბლისაგან. წმინდა იოანე კიბისაღმწერელმა უწოდა სიმდაბლეს „დაღუპვა ვნებებისა“ ¹⁷⁷ . აშკარაა რომ იმაში, ვიშიც არ მოქმედებენ ვნებები, ვიშიც ალაგმულნია ვნებები, არ შეიძლება იმოქმედოს ხიბლმაც, იმიტომ რომ „ხიბლი არის ვნებიანი ანდა თვალღებითი მიდრეკილება სულისა სიცრუისადმი საფუძველზე სიამაყისა“.

ვარჯიშისას კი ლოცვით იესოსით, და საერთოდ ლოცვით, სავსებით და მთელი სიზუსტით იცავს სახე სიმდაბლისა, წოდებული „მგლოვარებად“. მგლოვარება არის გულისმიერი გრძნობა სინანულისა, გადამრჩენელი მწუხარებისა ცოდვილობის მიმართ და სხვადასხვანაირი მრავალრიცხოვანი უძლურებისა ადამიანისა. მგლოვარება არის „სული შემუსრვილი, გული შემუსრვილი და დამდაბლებული რომელიც ღმერთმან არა შეურაცხ-ყოს.“ ( ფს. 50:19 ), ესე იგი არ მისცეს ძალაუფლებაში და შესაგინებლად დემონების მიერ, როგორც მიეცემა მათ გული ამაყი, აღვსებული დიდი თვითწარმოდგენით თვითმოიმედეობით, პატივმოყვარეობით. მგლოვარება არის ის ერთადერთი მსხვერპლი, რომელსაც ღმერთი იღებს დაცემული ადამიანური სულისაგან, განახლებამდე ადამიანური სულისა წმინდა ღვთის სულის მიერ. დაე იყოს ჩვენი ლოცვა გამსჭვალული გრძნობით სინანულისა, დაე შეუერთდეს იგი მგლოვარებას, და ხიბლი არასოდეს არ იმოქმედებს ჩვენში. წმინდა გრიგოლ სინელი , უკანასკნელ სტატიაში თავისი ნაწარმოებისა ¹⁷⁸ , რომელშიც გადმოცემულია მის მიერ მოღვაწეებისათვის ლოცვები თავდასაცავად სულის დამღუპველი ხიბლისაგან, ამბობს: „არაა ცოტა შრომა – მიაღწიო სწორად ჭეშმარიტებას, და გახდე სუფთა ყველაფრისაგან, საწინააღმდეგოსაგან მადლისა, იმიტომ რომ ჩვეულია ეშმაკისათვის უჩვენოს განსაკუთრებით წინაშე ახალდამწყებთა საკუთარი ხიბლი სახით ჭეშმარიტებისა, მიცემით მზაკვრობისათვის სახისა სულიერისა. ამ მიზეზით მოღვაწემ განმხოლოებაში მისაღწევად სუფთა ლოცვისადმი, უნდა იაროს აზრობრივი გზით ლოცვისა ბევრი თრთოლით და მგლოვარებით, გამოთხოვით მოძღვრებისა დახელოვნებულთაგან, ყოველთვის გლოვით საკუთარ ცოდვებზე, დამწუხრებით და შიშIთ როგორმე არ დაექვემდებაროს სატანჯველს, ანდა არ მოცილდეს ღმერთს, არ განშორდეს მას ამ ანდა მომავალ საუკუნეში, თუკი ეშმაკი დაინახავს, რომ მოღვაწე ცხოვრობს მგლოვარებით, მაშინ არ იმყოფება მასთან, ვერ ითმენს სიმდაბლეს, გამომავალს მგლოვარებისაგან... დიდი იარაღია – გქონდეს ლოცვისას მგლოვარებაც. უხიბლო ლოცვა მდგომარეობს სითბოში ლოცვით იესოსით, რომელიც ლოცვა იესოსი კიდევაც დებს ცეცხლს მიწაში გულისა ჩვენისა, სითბოში, შემწველში ვნებებისა, როგორც ეკლისა, წარმომშობში სულში სიხარულისა და სიჩუმისა. სითბო ეს არ მოდის მარჯვენა ანდა მარცხენა მხრიდან, და არა ზემოდან, არამედ აღმოცენდება თვით გულში, როგორც წყარო წყლისა მაცოცხლებელი სულისა ¹⁷⁹ . შეიყვარე იგი ერთადერთი იპოვო და მოიხვეჭო გულში, შენახვით შენი გონებისა მარადის-არამეოცნებედ, უცხოდ გაფიქრებისა და გააზრებისა, და არ გეშინოდეს. მთქმელმა: „კადნიერ იყვენით, მე ვარ, ნუ გეშინინ!“ ( მთ. 14:27 ), იგია – ჩვენთან. იგი – ისაა, ვისაც ჩვენ ვეძებთ. იგი ყოველთვის დაბვიცავს ჩვენ, – და ჩვენ არ უნდა გვეშინოდეს ანდა ვიკვნესოთ, მოხმობისას ღვთისა თუკი ზოგიერთები კიდევაც შეცდნენ, დაექვემდებარნენ გონების დაზიანებას, მაშინ იცოდე, რომ ისინი დაექვემდებარნენ ამას თავნებობის გამო და გონების მაღლოობისაგან“. ამჟამად, მიზეზით სრულად დაკნინებისა სულიერ მოძღვართა, მოღვაწე ლოცვისა იძულებულია მხოლოდ და მხოლოდ იხელმძღვანელოს წმინდა წერილით და წერილებით მამებისა ¹⁸⁰ . ეს – გაცილებით უფრო ძნელია. ახალი მიზეზი გაძლიერებული მგლოვარებისა!

Next