ლოცვის შესახებ სტატია
წმინდაა, დიდია, სულისგადამრჩენელი ღვაწლი ლოცვისა. იგი – მთავარია და პირველი ღვაწლთა შორის მონაზვნურთა. ყველა სხვა ღვაწლი – ღვაწლნია დამხმარენი ამ ღვაწლისა; მიიღებიან ისინი იმისათვის, რათა ღვაწლი ლოცვისა აღესრულებოდეს უფრო წარმატებით, რათა ნაყოფები ლოცვისანი იყნნენ უფრო უხვნი. თავი ყოველგვარი ღვთისმოსავი ცხოვრებისა – თქვა ღირსმა მაკარი დიდმა , – და თავი ყველა კეთილი საქმისა არის გამუდმებული მყოფობა ლოცვაში“ 60 .
რომელი ადამიანური მდგომარეობა შესაძლოა იყოს აღმატებული, შესაძლოა შეედაროს მდგომარეობას ადამიანისას, დაშვებულს საუბარში ლოცვით მეფესთან მეფეთა, ღმერთთან ღმერთთა, შემოქმედთან და სრულუფლებიან მეუფესთან ყველა ხილული და უხილავი, ნივთიერი და სულიერი ქმნილებებისა?
მნიშვნელობით ვარჯიშისა ლოცვით, ეს სავარჯიშო საჭიროებს მნიშვნელოვან წინასწარ მომზადებას 61 .
მსურველთაგან შეუდგნენ მეგეს მეგეთას იგი მოითხოვს კეთილსასურველს მისთვის სახეს ფიქრებისას და გულის განწყობას, იმ სახეს ფიქრებისას და იმ გულის განწყობას, რომელთა მეშვეობითაც მიუახლოვდნენ მას და ესათნოვნენ მას ყველა მართალნი ძველი და ახალი აღთქმებისა ( ლკ. 1:17 ). ამ სახის ფიქრებისა და გულის განწყოფის გარეშე დაშვება შეუძლებელია, მცდელობები და ძალისხმევა დაშვებისათვის ამაონია,
მსურველო მიეახლო ღმერთს და შეეთვისო მას გამუდმებული მყოფობით ლოცვაში, მიმოიხედე! გამოიკვლიე გულდასმით შენი სახე ფიქრებისა: არ ხარ კი დაავადებული შენ რაიმე ცრუსწავლებით? ზუსტად და გამონაკლისის გარეშე მიჰყვები სწავლებას აღმოსავლეთის ეკლესიისას, ერთისას ჭეშმარიტისას, წმინდისას, სამოციქულოსას? 62 თუკი ვინმე « კრებულისაჲცა არა ისმინოს, – უთხრა უფალმა მოწაფეს თავისას, – იყავნ იგი შენდა, ვითარცა მეზუერე და წარმართი“ ( მთ. 18:17 ), უცხონი ღვთისანი, მტრები ღვთისანი, როგორი შესაძლოა ჰქონდეს მნიშვნელობა ლოცვას იმისას, ვინც იმყოფება მდგომარეობაში მტრობისა ღმერთთან. მდგომარეობაში გაუცხოებისა ღვთისგან?
აღიარება საკუთარი ცოდვილობისა, აღიარება საკუთარი უძლურებისა, საკუთარი არარაობისა – აუცილებელი პირობაა იმისათვის, რათა ლოცვა იყოს მოწყალედ მიღებული და შესმენილი ღვთის მიერ. ყველა წმინდნნი დებდნენ საფუძვლად ლოცვისა გამოტყდომას და აღიარებას საკუთარი ცოდვილობისას და ცოდვილობისა მთელი კაცობრიობისა. სიწმინდე ადამიანისა დამოკიდებულია გამოტყდომაზე და აღიარებაზე ამ ცოდვილობისა. იმან, ვინც ჩუქნის სიწმინდეს ადამიანებს სინანულისათვის მათისა, თქვა: არა მოვედ წოდებად მართალთა, არამედ ცოდვილთა“ ( მთ. 9:13 ).
მსურველო დაკავდე ღვაწლით ლოცვისა! მანამ, სანამ შეუდგები ამ ღვაწლს, შეეცადე შეუნდო ყოველს გამანაწყენებელს, ცილისდამწამებს. დამამცირებელს შენსას, ყოველს, მომყენებელს შენ რაც არ უნდა იყოს ბოროტებისა. ის, ვის წინაშეც შენ ცდილობ წარდგე ლოცვით, გიბრძანებს შენ: უკუეთუ შესწირვიდე შესაწირავსა საკურთხეველსა ზედა და მუნ მოგეჴსენოს შენ, ვითარმედ ძმაჲ შენი გულ-ძჳრ რაჲმე არს შენთჳს, დაუტევე შესაწირავი იგი წინაშე საკურთხეველსა მას და მივედ და დაეგე პირველად ძმასა შენსა და მაშინ მოვედ და შეწირე შესაწირავი შენი.“ ( მთ. 5:23-24 ).
მოამზადე თავი ლოცვისათვის მიდრეკილების გარეშე და უზრუნველობით. მიდრეკილებისაგან – ზრუნვაა. შეკავებულნი მიდრეკილებებისაგან, გართობილი საზრუნავებით, აზრი შენი ვერ შეძლებს გადაუდრეკლად მიისწრაფოდეს ლოცვით ღვთისაკენ. ვერ ჴელ-ეწიფების ღმრთისა მონებად და მამონაჲსა: რამეთუ სადაცა არნ საუნჯე თქუენი, მუნცა იყოს გული თქუენი. ნუ ჰზრუნავთ და იტყჳთ, რაჲ ვჭამოთ, ანუ რაჲ ვსუათ? ანუ რაჲ შევიმოსოთ? ეძიებდით“ გულმოდგინე, გამუდმებული, აღსავსე ლმობიერებით ლოცვებით სასუფეველსა ღმრთისასა და სიმართლესა მისსა, და ესე ყოველი შეგეძინოს თქუენ.“ ( მთ. 6:24,21,31,33 ). მოწყვიტე მიწასა და ყველაფერს მიწიერს გონება და გული შენი, და არა არამოხერხებულად დაიწყება შენთვის დაწყება უხილავი სვლა ლოცვით ზეცისაკენ.
თუკი ითმენ სიღარიბეს, ან გჩაგრავენ შენ მწუხარე გარემოებები, ან ბოროტს იზრახავს შენზე და გდევნის შენ მტერი შენი: მიატოვე ყურადღების გარეშე – იმისათვის, რათა შენი ყურადღება ლოცვისას არ იქნას შელახული არავითარი შესაქცევით, არავითარი შეცბუნებით – დატოვე ყურადღების გარეშე მოტანილი შენთან მოგონებები და აზრები სიღარიბის შესახებ შენისა, გარემოებებისა შენისა, მტრის შესახებ შენისა. ის, ვისიც მთელ ხელმწიფებაში ხარ შენც და გარემოებებიც შენი, და მტერი შენი, ეუბნება საყვარლებს თავისას: ნუ შეძრწუნდებიან გულნი თქუენნი, გრწმენინ ღმრთისაჲ და გრწმენინ ჩემდა მომართ“ ( ინ. 14:1 ). რაჟამს ილოცვიდე, – გვიანდერძებს უფალი, – შევედ საუნჯესა შენსა და დაჰჴაშ კარი შენი და ილოცე მამისა შენისა მიმართ ფარულად“ ( მთ. 6:6 ). საზოგადოებაში ხარ კი შენ ადამიანებისა, ან იმყოფები მარტო, შეეცადე მუდმივად ჩაღრმავდე შინაგან სულიერ კუნჭულში შენსაში, ჩაკეტო კარები გრძნობებისა და ენისა, ილოცო საიდუმლოდ გონებით და გულით.
შეყვარებით ღვაწლისა ლოცვითისა, შეიყვარე განმარტოვება და ნივთიერი კელია. ჩაკეტე კარები მისი შენთვის და სხვებისათვის. მოთმინებით გადაიტანე მოსაწყენობა დაყუდებისა: იგი არ დააყოვნებს გადაქცევით უსასიამოვნეს შეგრძნებად. იმყოფებოდე კელიაში შენსაში, – თქვეს წმინდა მამებმა, – იგი გასწავლის შენ ყველაფერს“ 63 , ე.ი. მონაზვნურ ცხოვრებას, რომელიც მთლად კონცენტრირდება ლოცვაზე.
შეყვარებით ღვაწლისა ლოცვისა, შეიყვარე მდუმარება: იგი ინახავს ძალებს სულისას განუცალკევებლად, შემძლებლებად გამუდმებული ლოცვისადმი შინაგან კუნჭულში. ჩვევა მდუმარებისა იძლევა საშუალებას მდუმარე გულისმიერი ლოცვისათვის შორის ხმაურიან ხალხმრავლობაშიც 64 .
მსხვერპლად სიყვარულს ლოცვისადმი შესწირე სიამოვნება შეგრძნებებით და სიამოვნება გონებრივნი, ცოდნისმოყვარეობა, ცნობისმოყვარეობა; დაიცავი სული შენი ყველა გარეგანი შთაბეჭდილებისაგან, რათა მასზე აღიბეჭდოს, ლოცვის მეშვეობით, ღმერთი. მისი ყოვლადწმინდა უხილავი სულიერი ხატება ვერ იტანს იმყოფებოდეს სულში, დანაგვიანებულში ხატებანით ამაო, ნივთიერი, წარმავალი სოფლისა.
არ დატკბე ხილული ბუნებით, არ დაკავდე ჭვრეტით სილამაზეთა მისისა; არ დაკარგო ძვირფასი დრო და ძალები სულისა შესაძენად ცოდნებისა, მიღწევადებისა მეცნიერებებით ადამიანურებით 65 . ძალებიც და დროც გამოიყენე მოსახვეჭად ლოცვისა, მღვდელმოქმედისა შინაგან კუნჭულში. იქ, შენში თავად, გახსნის ლოცვა სანახაობას, რომელიც მიიზიდავს თავისთან მთელ შენს ყურადღებას: იგი მოგიტანს შენ შემეცნებებს, რომელთაც სოფელს დატევნა არ ძალუძს, არსებობის შესახებ რომელთაც მას არ აქვს თვით წარმოდგენაც.
იქ, სიღრმეში გულისა, შენ დაინახავ დაცემულობას კაცობრიობისას, შენ დაინახავ სულს შენსას, მოკლულს ცოდვით, დაინახავ სამარეს, დაინახავ ჯოჯოხეთს, დაინახავ დემონებს, დაინახავ ჯაჭვებს და ბორკილებს, დაინახავ ცეცხლოვან იარაღს ქერუბიმისას, მცველისა გზისა ხისაკენ ცხოვრებისა, ამკრძალავისა ადამიანისათვის შესვლისა სავანეში სამოთხისა, – დაინახავ ბევრ სხვა საიდუმლოს, დაფარულს სოფლისაგან და ძეთაგან სოფლისა 66 . როდესაც გაიხსნება ეს სანახაობა, – მიიპყრობა მისკენ შენი მზერანი; შენ გაცივდები ყველაფერი დროებითისათვის და ხრწნადისათვის, რომელსაც თანაუგრძნობდი აქამდე.
ახლა ან ხვალ მოვკვდებით“, – უთხრა წმინდა ანდრეამ ბერს 67 , განაშორა რა იგი სიყვარულისაგან ნივთიერისა და განუმარტა უგუნურობა ასეთი სიყვარულისა. ძალიან სარწმუნო სიტყვებია! ძალიან სარწმუნო გამოხატულებაა განუსაზღვრელი ვადისა ჩვენი მიწიერი სიცოცხლისა! დღეს არა ხვალე მოვკვდებით. არაფერია ადვილი, როგორც მოკვდომა. ძალიან ხანგრძლივი სიცოცხლე, როდესაც მივალთ დასასრულთან მისისა, აღმოჩნდება უმოკლეს წამად. რატომღა დავკავდეთ იმით, რაც აუცილებლობით უნდა დავტოვოთ სამუდამოდ, დავტოვოთ საკმაოდ სწრაფად. უმჯობესია ლოცვით შევისწავლოთ თავი, შევისწავლოთ მომლოდინე ჩვენი სიცოცხლე და სამყარო, რომლებშიც ჩვენ დავრჩებით სამუდამოდ.
განმარტოვება კელიური და უდაბნო – სავანეა ლოცვისა. მგემებელი ლოცვისა, – თქვა წმინდა იოანე კიბისაღმწერელმა , – გაექცევა ხალხმრავლობას ვინ, თუ არა ლოცვა, ხდის მოყვარულს თავისას, მსგავსს ონაგრისა უდაბნოსმოყვარულისა, თავისუფალს საჭიროებისა საზოგადოებისა“ 68 ? თუკი გსურს შესწირო სული შენი საქმეს ლოცვისას: განშორდი ხედვისაგან სოფლისა, უარი თქვი საზოგადოებაზე ადამიანურზე, საუბარზე და ჩვეულ მიღებაზე მეგობრებისა შენს კელიაში, თვით მიზეზით სიყვარულისა. განიშორე შენგან ყველაფერი, რითიც წყდება და ღელდება შენი საიდუმლოებრივი საუბარი ღმერთთან 69 . იმყოფებოდე დედამიწაზე და საზოგადოებაში კაცობრივში, როგორც მოგზაური. შენ – მოგზაური ხარ. დედამიწა – სასტუმროა. უცნობია საათი, რომელშიც იქნები მოხმობილი. ხმობა გარდაუვალია და შეუქცევადი; უარყოფა ან შეწინააღმდეგება შეუძლებელია. მოემზადე წმინდა ლოცვით სასიხარულო გამგზავრებისთვის სასტუმროდან.
ლოცვა უთვისებს ადამიანს ღმერთს. გამოუთქმელი შურით და სიძულვილით უყურებენ მის მოქმედებას დაცემული ანგელოზები, გადასულნი დაცემის მეშვეობით შეთვისებულობიდან ღვთისადმი საშინელ, უგუნურ მტრობაში მასთან. სხვადასხვაგვარი საცდურებით ისინი ცდილობენ შეარყიონ მლოცველი, ჩამოაცილონ უგადამრჩენლეს ღვაწლს, გამოგლიჯონ მათ ის წარმატება და ნეტარება, რომლებიც ეჭვგარეშე მიიღწევა ღვაწლით. ხოლო ამიტომ მსურველი შესწიროს თავი ვარჯიშს ლოცვისას უნდა დროულად მოემზადოს მწუხარებებისათვის, რათა არ ჩავარდეს საგონებელში და შეცბუნებაში, როდესაც ისინი მოიწევიან მასზე, რათა მამაცურად შეეწინააღმდეგოს მათ ძალით რწმენისა და მოთმინებისა 70 .
დემონები ამარცხებენ ბერს, მყოფს ლოცვაში, სნეულებებით ხორციელებით, აღონებენ სიღარიბით, არასაკმარისობით ყურადღებისა და შეწევნისა კაცობრივისა, როგორც მათ დააზიანეს და დაჩაგრეს მრავალსნეულებიანი იობი, ღვთის დაშვებით. მაგრამ ჩვენ, მსგავსად ამ მართლისა, ვაკურთხოთ და ვმადლობდეთ ღმერთს დაშვებულისათვის მისგან, აღსრულებულისათვის ეშმაკებისაგან 71 ; ხოტბითა და მადლიერებით ღვთისა აღსრულებით ყოვლადწმინდა ნებისა ღვთისა, განცხადებულისა ჩვენთვის წმინდა ღვთის სულით: ყოველსა შინა ჰმადლობდით, რამეთუ ესე არს ნებაჲ ღმრთისაჲ ქრისტე იესუჲს მიერ თქუენდა მიმართ“ ( 1თეს. 5:18 ).
დემონები ასწავლიან ადამიანებს შეიარაღდნენ მოქმედის წინააღმდეგ ლოცვისა, განიკითხონ იგი უცნაურობისათვის ქცევისა, სიმცირისათვის სასარგებლო საქმიანობისა, – დაადანაშაულონ უსაქმურობაში, თვალთმაქცობაში და ცრუ წმინდობაში, – მიაწერონ მას განზრახვანი ბოროტნი და ვერაგნი, ქმედებანი მანკიერნი, – დაარღვიონ და აღაშფოთონ მისი მყუდროება, – აიძულონ საქმიანობები საწინააღმდეგონი მისი ცხოვრებისა, დაკავშირებულნი გართობასთან, გაფანტულობასთან, დარღვევასთან გულისმიერი მშვიდობისა. ცოდნით საწყისი მიზეზისა ამ საცდურებისა, ვილოცოთ მცნების მიხედვით სახარებისა და ანდერძის მიხედვით წმინდა მამებისა მოყვასზე ჩვენსაზე, მცოდავთა უცოდინრობით და გატაცებით; ხრიკებს დემონებისას გაანადგურებს ღმერთი.
ცდუნებით ჩვენი გარედან, დემონები ბოროტმოქმედებენ შიგნითაც ჩვენში. როდესაც განვეშორებით განსამარტოებლად, დავიწყებთ დავკავდეთ ლოცვით: ისინი აღძრავენ ჩვენში სხვადასხვაგვარ ცოდვისმიერ სურვილებს, როგორებიც აქამდე ჩვენ არ განგვიცდია, – აღელვებენ ჩვენს გულს მრავალრიცხოვანი ცოდვილი აზრებით და ოცნებებით, რომლებიც ამ დრომდე არასდროს არ ეცხადებოდნენ გონებას ჩვენსას: აკეთებენ ისინი ამას იმ მიზნით, რათა ჩვენ, მოსულნი შეცბუნებაში და გულგატეხილობაში როგორც ვერ მხედველნი ვერავითარი სარგებლისა ლოცვითი ღვაწლისაგან და განმარტოებისაგან, მივატოვოთ ისინი 72 . ეს მოქმედება ეშმაკებისა, მოღვაწეებისათვის, ახლებისა ღვაწლში, წარმოიდგინება საკუთარ ქმედებად სულისა: უხილავი ავცბიერ მტრებს ჩვენსას, აღსრულების შემდეგ ბოროტმოქმედებისა, თან სურთ მიიმალნონ, რათა გაღწევა ბადეებიდან დაგებულებიდან ადამიანისათვის, იყოს მისთვის შეუძლებელი, აშლა და დაღუპვა გარდაუვალი 73 .
როგორც დემონები თვლიან საკმაოდ მნიშვნელოვნად თავიანთთვის დაიფარონ თავი ადამიანისაგან: ისე ადამიანისათვის ძალიან მნიშვნელოვანია გაიგოს, რომ ისინი – საწყისნი მოქმედნი არიან ცოდვისა, წყარონი ჩვენი საცდურისა, ხოლო არა მოყვასი ჩვენი, არა ჩვენ, როდესაც ვეწევით ცხოვრებას მსახურებაში ღვთისა. – არა რომელიღაც შემთხვევა. თვალის მიდევნებით მტრებისადმი, თანდათან ვისწავლით, ხელმძღვანელობის ქვეშ სიტყვისა ღვთისა, ფხიზლად თვალი ვადევნოთ მათ და ჩვენს თავს, სიმტკიცით შევეწინააღმდეგოთ მათ. და-უკუე-მდაბლდით, – გვმოძღვრავს ჩვენ თავი მოციქულთა, – წინაშე მტკიცესა ჴელსა ღმრთისასა, რაჲთა აღგამაღლნეს თქუენ ჟამსა თჳსსა. ყოველივე ზრუნვაჲ თქუენი მიუტევეთ მას, რამეთუ იგი იღუწის თქუენთჳს. განიფრთხვეთ, მღჳძარე იყვენით, რამეთუ წინა-მოსაჯული თქუენი ეშმაკი ვითარცა ლომი მყჳრალი მიმოვალს და ეძიებს, ვინმცა შთანთქა. რომელსა წინა-აღუდეგით მტკიცენი სარწმუნოებითა, ( 1პეტ, 5:6-9 ).
ეს ბრძოლა, ეს თავდასხმებ დემონებისა გადარჩენის გზაზე მდგომების მიმართ და მლოცველთა მიმართ დაშვებულია თავად ღვთისაგან, – წარმოადგენს შედეგებს ჩვენი ნებსითი დაცემისა, რომლის დროსაც ჩვენ დავუმორჩილეთ თავნი ძალაუფლებას დემონთა. დავმორჩილდეთ სამართლიან ჩვენ მიმართ განჩინებას ღვთისას და მოვუდრიკოთ თავნი ყველა დარტყმას მწუხარებებისას და სნეულებისას, რომლებითაც კეთილსასურველი იქნება ღვთისათვის დასაჯოს ჩვენი ცოდვილობა და ჩვენი შეცოდებები დროებით ცხოვრებაში, რათა თავიდან აგვარიდოს ჩვენ დამსახურებული ჩვენ მიერ მარადიულნი მწუხარებები და სნეულებები. ღმერთი, უშვებს რა ჩვენ მიმართ განსაცდელებს და მიგვცემს რა ჩვენ სატანას, არ წყვეტს განგებულება გასწიოს ჩვენზე; დასჯისას არ წყვეტს გვიმწყალობლოს ჩვენ. სარწმუნო არს ღმერთი, – ამბობს მოციქული, – რომელმან არა გიტევნეს თქუენ განცდად უფროჲს ძალისა თქუენისა, არამედ ყოს განსაცდელისა თანა გამოყვანებაჲცა, რაჲთა შეუძლოდ დათმენად“ ( 1კორ. 10:13 ). და ეშმაკი, არის რა მონა და ქმნილება ღვთისა, განცდის არა იმდენად, რამდენიც მას სურს, არამედ რამდენადაც დაუშვებს მას მინიშნება ღვთისა; განცდის არა მაშინ, როდესაც მას მოესურვება, არამედ როდესაც მიეცემა მასზე დაშვება 74 . ღმერთს გადავაბაროთ რჩევის მიხედვით მოციქულისა, ყველა საზრუნავი ჩვენნი ჩვენზე, ყველა ჩვენი დარდი, მთელი ჩვენი იმედი, ხოლო ამისათვის გავახშიროთ და გავაძლიეროთ ლოცვა მის მიმართ.
დაშვება დემონებისადმი განგვცადონ ჩვენ აუცილებელია ჩვენი წარმატებისათვის: შეწინააღმდეგებით ჩვენი ლოცვისათვის, ისინი გვაიძულებენ ჩვენ დავეუფლოთ განსაკუთრებულად დახელოვნებულად გამოყენებას ამ ხმლისა. ხმლით ლოცვისა შეიმუსრება ცეცხლოვანი ხმალი ქერუბიმისა, დამცველისა გზისა ხისაკენ ცსოვრებისა, და გამარჯვებული ხდება თანაზიარი ცხოვრებისა საუკუნოსა 75 . გამოუთქმელი სიბრძნის წყალობით ღვთისა შეეწევა ბოროტი კეთილს განზრახვით არა კეთილით“ 76 . როდესაც განმარტოებაში ჩვენსაში და ვარჯიშისას ლოცვით მოულოდნელად ადუღდებიან ჩვენში ვნებიანი შეგრძნებები და მოძრაობები, დაგვესხმიან ჩვენ სასტიკი გულისთქმები, წარმოგვიდგებიან ჩვენ მაცდუნებელი სიცხადით ცოდვისმიერი ოცნებები: ეს ნიშანია მოსვლისა მტრებისა. მაშინ – არაა დრო გულგატეხილობისა; არაა დრო მოდუნებისა: დროა ღვაწლისა. შევეწინააღმდეგოთ მტრებს გაძლიერებული ლოცვით ღვთისადმი, და იგი გაფანტავს, გაყრის მტრებს ჩვენსას 77 .
უხილავ ბრძოლაში არა ყოველთვის და არა მალე ვხდებით გამარჯვებულები: გამარჯვება – საჩუქარია ღვთისა, ნაჩუქარი მოღვაწისადმი ღვთისაგან თავის დროზე, ნაცნობზე ერთადერთი ღვთისათვის და განსაზღვრული ერთადერთი ღვთის მიერ. თვით დამარცხებანი არიან საჭირონი ჩვენთვის. აქ განიხილება დამარცხებანი, გამომდინარენი უძლურებიდან და ცოდვილობიდან ჩვენისა, ხოლო არა შეცვლილი ნება-მყოფლობისა. დამარცხებანი დაიშვება ჩვენ მიმართ ჩვენი სიმდაბლისათვის, იმიტომ, რომ ჩვენ დავინახოთ და შევისწავლოთ დაცემულობა ჩვენი ბუნებისა, ვცნოთ აუცილებლობა მხსნელისა, ვირწმუნოთ იგი და აღვიაროთ იგი 78 .
ასეთი დამარცხებებისას უხილავი მტრები ჩვენნი გვინერგავენ ჩვენ სირცხვილს დამარცხების გამო, ხოლო სირცხვილის გამო მოდუნებას ლოცვით ღვაწლში, უნდობლობას მისას, აზრს მიტოვების შესახებ მისი და გადასვლას სათნო საქმიანობაზე ადამიანთა საზოგადოებაში. არ მივეცეთ მოტყუებულობას! თვითუარყოფით და ურცხვობით გავხსნათ ჩვენი წყლული წინაშე ყოვლადკეთილი და ყოვლადძლიერი ექიმისა ჩვენისა, მამცნესი ამ გადამრჩენელი ჩვენთვის უსირცხვილობისა და აღმთქმელისა დააგვირგვინოს იგი შურისძიებით მოწინააღმდეგეების მიმართ ჩვენისა ( ლკ. 18 ). დავდოთ სულში ჩვენსაში აღთქმა: სიცოცხლის ბოლომდე არ მივატოვოთ ლოცვითი ღვაწლი, გარემოდან მისისა გადავიდეთ მარადისობაში.
ჩვენი მორცხვობა დამარცხებებისას უაზროა იგი – ბოროტი დაცინვაა ჩვენ მიმართ მტრებისა ჩვენისა. შემძლებელია კი ამ ფოთოლმა ლეღვისმ – მორცხვობმ მისი საშუალებებით – დაფაროს შეცოდება ადამიანისა ყოვლისშემძლე ღვთისაგან? ღმერთი ხედავს ცოდვას აღიარების გარეშეც ცოდვისა. იგი ეძიებს აღიარებას ერთადერთი იმისთვის, რათა უმკურნალოს. თუკი მან ამცნო მოციქულს თავისას ეპატიებინა შემცოდესათვის და შემნანებელი ძმისათვის შვიდჯერ“ დღეში: მით უმეტეს თვითონ აღასრულებს ამას ჩვენ მიმართ, გამუდმებით მიმრთმევებისა მისთვის ლოცვისა და სინანულისა ( ლკ. 17:4 ).
მივაქციოთ საგულდაგულო ყურადღება შემდეგს: არა ორპირობა განა ჩვენი ამტკიცებს მტრებს ჩვენსას ბრძოლაში ჩვენთან? არა იგია განა – მიზეზი ხშირი დამარცხებებისა ჩვენი? არა თავად განა ჩვენ ვამტკიცებთ ძალაუფლებას და ზეგავლენას ჩვენი მტრებისას ჩვენზე, აღსრულებით მათი ნებისა აღსრულებით ჩვენი ხორციელი სურვილებისა, გატაცებებისა, ვნებიანი სიყვარულისა? არ განვარისხებთ განა ჩვენ ამით ღმერთს, არ ვიცილებთ განა მას ჩვენგან? არ მოქმედებს განა ჩვენში სოფლის სიყვარული, დამტოვებელი ჩვენ შემდგომ გარეგნობას მსახურთა ღვთისათა, წამრთმეველი არსებითი ღირსებისა ღვთის მონებისათვის, გამხდელი არსით მტრებად ღვთისებად ( იაკ. 4:4-5 )? კაცი ორგული დაუდგრომელ არს ყოველთა გზათა მისთა“ სათნოებებისა ( იაკ. 1:8 ): მით მეტად შეყოყმანდება იგი გზაზე უაღმატებულესი, პირველობის მქონე სათნოებაში – ლოცვაში. იგი უარიყოფა ღვთისაგან, როგორც არა თბილი, არა ცივი ( გამოცხ. 3:16 ). იგი ვერ შეძლებს იყოს მოწაფე ჭეშმარიტი ლოცვისა, მიმყვანისა მოწაფეებისა თავისისა წინაშე სახისა ღვთისა ზებუნებრივი დარიგებისათვის, წამყვანისა მათი კვალად იესოსი, თუკი არა იჯმნეს ყოვლისაგან მონაგებისა თჳსისა“ ( ლკ. 14:33 ): ავადმყოფური გადახრებისაგან ნებისა დაცემული ადამიანისა სოფლისადმი. ხოლო ქრისტესთა მათ ჴორცნი თჳსნი ჯუარს-აცუნეს ვნებითურთ და გულის თქუმით ( გალ. 5:24 ): მხოლოდ კუთვნილნი მთლიანად ქრისტესადმი შეძლებენ მოიხვეჭონ ჭეშმარიტი ლოცვა.
უმნიშვნელოს როგორც ჩანს მიდრეკილებას, უწყინარ როგორც ჩანს სიყვარულს როგორიღაცა საგნისადმი სულიერისა თუ უსულოსი ჩამოჰყავს გონება და გული ციდან, დასცემენ მათ დედამიწაზე შორის აურაცხელი ქვეწარმავალისა და ქვემძრომისა ვრცელი ცხოვრებისეული ზღვისა ( ფს. 103:25 ). წმინდა მამები ამსგავსებენ მოღვაწეს, წარმატებულს ლოცვაში, არწივს, ხოლო წვრილმან მიდრეკილებას მარყუჟს მახისას; თუკი ამ მარყუჟში გაებმება ერთი კლანჭი არწივის ძლევამოსილი ფეხისა, მაშინ არწივი ხდება ვერშემძლებელი აფრინდეს მთაში, ხდება ადვილი და უთუო მსხვერპლი მონადირისა 79 : ამაოა მაშინ ძალაცა და შემართება სამეფო ფრინველისა. წადი“ გვმოძღვრავენ ჩვენ წმინდა მამები, სესხებით სწავლებისა წმინდა სახარებიდან, განყიდე ნივთიერი მონაგები შენი და მიეც გლახაკთა, და აღიღე ჯუარი“ უარყავი საკუთარი თავი შეწინააღმდეგებით შენს მიდრეკილებებთან და შენს დაცემულ ნებასთან ( მთ, 19:21,24 , მკ. 10:21 ), რათა შეძლო ილოცო აღუშფოთებლად და გაუფანტავად 80 . სანამ ცოცხალია შენში მიდრეკილება, მანამ უტევენ ლოცვას შეცბუნება და გაფანტულობა.
აუცილებელია თავიდან უარყო ნივთიერი ქონება, გამოემშვიდობო ამა სოფელს, უარყო იგი: მხოლოდ აღსრულებისას ამ უარყოფისა ქრისტიანს შეუძლია დაინახოს თავისი შინაგანი ტყვეობა, საპყრობილე, ბორკილები, წყლულები, მოკვდინებულობა სულისა 81 . ბრძოლა მცხოვრებთან გულში სიკვდილთან, აღსრულებულთან ლოცვის მეშვეობით, წინამძღოლობით სიტყვისა ღვთისა, არის ჯვარცმა, არის წარწყმენდა სულისა გადასარჩენად სულისა. ( მკ. 8:35 ) 82 .
ლოცვა შეაერთე კეთილგონივრულ მარხვასთან: შეერთება ამ ორი სულიერი იარაღისა ნამცნებია ჩვენთვის თვით უფლისაგან განსაყრელად საკუთარი თავისაგან დემონებისა ( მკ. 9:29 ). რაჟამს იმარხვიდე, იცხე თავი შენი და დაიბანე პირი შენი“ ( მთ. 6:17 ), გვამცნო მხსნელმა. განმარტების მიხედვით წმინდა მამებისა 83 , ზეთი, რომლითაც ჩვევისამებრ იმ დროისა იცხებდნენ თავს, ნიშნავს მოწყალებას, რომელიც უნდა იმყოფებოდეს ჩვენს სულიერ სამსჯავროზე, როგორც მოციქულმაც თქვა: შეიმოსეთ უკუე, ვითარცა რჩეულთა ღმრთისათა, წმიდათა და საყუარელთა, მოწყალებაჲ, შეწყნარებაჲ, სიტკბოებაჲ, სიმდაბლე, სიმშჳდე, სულგრძელებაჲ, თავს-იდებდით ურთიერთას და მიჰმადლებდით თავთა თჳსთა, უკუეთუ ვისმე აქუნდეს ვისთჳსმე ბრალი. ვითარცა-იგი ქრისტემან მიგმადლა თქუენ, ეგრეთცა თქუენ“ ( კოლ. 3:12-3 ). სახე სხეულისა და სულისა უნდა დაიბანოს ცრემლებით: ისინი მაშინ გაჩნდებიან თვალებზე მლოცველისა და მმარხველისა, როდესაც გული მისი აღივსება მოწყალებით მოყვასის მიმართ, თანაგრძნობით მთელი კაცობრიობისადმი გამონაკლისის გარეშე.
გსურს კი შეეთვისო ღმერთს ლოცვით? შეუთვისე გულს მოწყალეა, რომლითაც ნამცნებია ჩვენთვის მივემსგავსოთ ზეციერ მამას ( ლკ. 6:36 ) და მივაღწიოთ მადლისმიერ სრულყოფილებას ( მთ. 5:48. ). დააძალე გული მოწყალების მიმართ და სიკეთის მიმართ, ჩაძირე, შემოსე მთელი სული შენი ამ თვისებებში, სანამ არ შეიგრძნობ შენში კაცთმოყვარებას, მსგავსად იმისა, რომელიც მზით თავისით ანათებს ერთნაირად ბოროტთა ზედა და კეთილთა, და წჳმს მართალთა ზედა და ცრუთა“ ( მთ. 5:45 ). 84 .
როდესაც მთელი სულით მიუტევებ ყველა მოყვასს შეცოდებებს მათსას: მაშინ განცხადდებიან შენთვის შენი საკუთარი შეცოდებანი. შენ დაინახავ, რამდენად საჭიროებ გულმოწყალებას ღვთისას, რამდენად საჭიროებს მასში მთელი კაცობრიობა: შენ იტირებ წინაშე ღვთისა შენზე და კაცობრიობაზე.
წმინდა მამები უთავსებენ ყველა საქმიანობას მონაზვნისას, მთელს სიცოცხლეს მისსას მგლოვარებას გულისას“ რას ნიშნავს მგლოვარება გულისა“ მონაზვნისა? ესაა – მისი ლოცვა“ 85 .
წმინდა სული, როდესაც დამკვიდრდება ადამიანში, მეოხ არს ჩუენთჳს სულ-თქუმითა მით უსიტყუელითა“ ( რომ. 8:26 ). საღვთო და უზეშთაესი სული, გამხდარ თითქოს სულად ადამიანისად, ლოცულობს და მგლოვარებს მასზე; იგი შუამდგომლობს წმინდანებისათვის ნებითა ღვთისათა ( რომ. 8:27 ), იმიტომ რომ მისთვის ერთადერთისთვის სრულად ნაცნობია ნება ღვთისა. ღმრთისაჲ არავინ იცის, გარნა სულმანვე ღმრთისამან“ ( 1კორ. 2:11 ). უფალმა, აღმთქმელმა მოწაფეებისათვის თავისა უდიდესი საჩუქრისა, ნიჭისა წმინდისა სულისა, თქვა: ნუგეშინის-მცემელი იგი სული წმიდაჲ, რომელი მოავლინოს სახელითა ჩემითა მამამან, მან გასწაოს თქუენ ყოველი“ ( ინ. 14:26 ); თუკი ყოველს, მაშინ მგლოვარებასაც და ლოცვასაც. იგი იგლოვებს ჩვენთვის, იგი ილოცებს ჩვენთვის, ჩვენ კი რაჲმცა იგი ვილოცეთ, ვითარ-იგი ჯერ-არს, არა ვიცით“ ( რომ. 8:26 ). ისე ვართ ჩვენ უძლურნი, შეზღუდულნი, დაბნელებულნი და დაზიანებულნი ცოდვით 86 !
თუკი წმინდა სული, დამკვიდრებით ჩვენში, მგლოვარებს ჩვენზე: მით უმეტეს ჩვენ, მიღებისას ჩვენში ამ ყოვლადწმინდა მოგზაურისა, უნდა ვიგლოვოთ ჩვენზე. თუკი მდგომარეობა ჩვენი, განახლებისას ჩვენი წმინდა სულით, ღირსია მგლოვარებისა, – ღირსია მგლოვარებისა მოწმობის მიხედვით თავად სულისა: მით მეტად იგი ღირსია მგლოვარებისა სიძველეში თავისა, დაცემულობაში თავისაში, მინდობილში საკუთარი თავისადმი. მგლოვარება უნდა იყოს განუყრელი თვისება ლოცვისა ჩვენისა, მისი მუდმივი, განუშორებელი თანამგზავრი და თანამშრომელი, მისი სული.
ვინც უერთებს ლოცვას მგლოვარებას: იგი მოღვაწეობს მითითების მიხედვით თავად ღმერთისა, იღწვის სწორად, კანონიერად. თავის დროზე ის მოიმკის უხვ ნაყოფს: სიხარულს უტყუარი გადარჩენისა. ვინც განაშორა ლოცვას მგლოვარება: ის შრომობს საწინააღმდეგოდ დადგენილებისა ღვთისა, იგი ვერ მოიწევს ვერავითარ ნაყოფს. ესეც ცოტაა, მოიწევს ეკალს თავზე დიდ წარმოდგენას, თვითცდუნებას, დაღუპვას.
ძმებო! არ დავუშვათ მოგვატყუოს ჩვენ აზრმა ცრუმ, სასაცილომ, უგუნურმა, დამღუპველმა: არ გავეშუროთ საძიებლად სიამოვნებისა ლოცვისას ჩვენისა! არაა დამახასიათებელი ცოდვილებისთვის მადლისმიერი სიამოვნება; მათთვის დამახასიათებელია მგლოვარება: ვეძებოთ იგი მთელი გულმოდგინებით ვეძებოთ ეს საგანძური – გასაღები ყველა სულიერი საგანძურისა.
არ მქონე მგლოვარებისა იმყოფება ცრუ მდგომარეობაში: იგი მოტყუებულია თავისი სიამაყით.
წმინდა მამები უწოდებენ მგლოვარებას ბელადს სულიერ ღვაწლში. იგი უნდა წინამძღოლობდეს ყველა ჩვენს ღვთისმოსავ აზრებს, წარმართოს ისინი ჭეშმარიტი მიზნისაკენ. აზრები, არ გამსჭვალულნი მგლოვარებით და არ ნახელმძღვანელები მისით – ფიქრებია გზასაცდენილნი 87 .
ღირსმა პიმენი დიდმა თქვა: მთელი ცხოვრება მონაზვნისა უნდა იყოს მგლოვარება. ესაა – გზა სინანულისა, მოწოდებული ჩვენთვის წერილითა და მამების მეშვეობით, რომლებმაც თქვეს: იგლოვეთ! სხვა გზა, გარდა მგლოვარებისა, არაა“ 88 .
სხვა დიდმა მამამ თქვა: თუ გინდა ესათნოვო ღმერთს, გამოდი ამა სოფლიდან, განეშორე მიწას, მიატოვე ქმნილება, მიეახლე შემოქმედს და შეუერთდი ღმერთს ლოცვითა და მგლოვარებით„ 89 .
ბერებმა, მცხოვრებმა ხალხმრავალ მონასტერებში და მსურველებმა მოიპოვონ ლოცვითი მგლოვარება, უნდა მიაქციონ განსაკუთრებული ყურადღება მოკვდინებას საკუთარი ნებისას. თუკი ისინი დაიწყებენ მოკვეთას მისსას და არ მიაქცევენ ყურადღებას ცოდვებს, საერთოდ ქცევას მოყვასისას; მაშინ შეიძენენ ლოცვასაც და მგლოვარებასაც. გულისთქმები, შეგროვდებიან რა გულში, აღძრავენ მასში ლოცვას და სევდას ღვთისათვის, ხოლო სევდა ეს წარმოშობს ცრემლებს 90 .
საშინელი სიმწირისას ჩვენი დროისა მოძღვრებისა ჭეშმარიტი ლოცვისა, ავირჩიოთ საკუთარი თავისთვის ხელმძღვანელად და მოძღვრად გლოვა. იგი კიდევაც გვასწავლის ლოცვას, და დაგვიცავს კიდევაც თვითცდუნებისაგან. ყველა უარმყოფელი გლოვისა, განმაშორებელნი მისი ლოცვისაგან თავისი, ჩაცვივდნენ თვითცდუნებულობაში. ამას ამტკიცებენ წმინდა მამები 91 .
მიმღწევს გლოვის მეშვეობით სუფთა ლოცვისათვის, ახსოვს ლოცვის დროს მხოლოდ ღმერთი და ცოდვილობა თავისი. სიკვდილი და სამსჯავრო, მმართებელი დაუყოვნებლივ დადგეს სიკვდილის შემდეგ, წარმოუდგება მას დამდგარად. იგი წარმდგარია გულისმიერი შეგრძნებით მსაჯულის წინაშე მიუკერძოებელისა და ულმობელისა საბოლოო დღეს სამსჯავროსი, წინაშე მსაჯულისა, რომელიც კიდევ შესაძლოა იქნეს დაყოლიებული და შესაძლოა მიიღოს სახე მგლოვარესი სამსჯავროზე, დადგენილზე და წინასწარდაწყებულზე ლოცვის მეშვეობით. იგი დროულად შეძრწუნდება, გაცბუნდება, კანკალებს, ქვითინებს, კვნესის, რათა თავიდან აირიდოს უსარგებლო თავზარი, კანკალი, გაცბუნება, ქვითინი, სასოწარკვეთა, რომლებსაც დაბადებს უარყოფილ ცოდვილებში საბოლოო მსჯავრი განრისხებული სამარადისოდ ღვთისა. იგი განიკითხავს საკუთარ თავს, რათა არ იქნას განკითხული; სცნობს თავს დამნაშავედ, ღირსად ყველა სასჯელისა, რათა აირიდოს თავიდან სასჯელები; აღიარებს ცოდვილად, რათა მიიღოს მართლობა მარჯვენისაგან ღვთისა, მიმცემელისა ამ მართლობისა უსაფუძვლოდ ყველა ცოდვილისათვის, გამომტყდარისათვის და შენანებულისათვის ცოდვილობაში.
გვამცნებს უფალი: ითხოვდით და მოგეცეს თქუენ, ეძიებდით და ჰპოოთ, ირეკდით და განგეღოს თქუენ“. აქ ნათქვამია არა ერთჯერადი ქმედება, არამედ გამუდმებული; ბრძანება ვრცელდება მთელ მიწიერ ცხოვრებაზე ადამიანისა. ყოველი რომელი ითხოვდეს ასეთნაირად მოიღოს, და რომელი ეძიებდეს, პოოს, და რომელი ირეკდეს, დაჟინებულად განეღოს… მამამან ზეცით მოსცეს სული წმიდაჲ, რომელი სთხოვდენ მას“ ( ლკ. 11:9–10,13 ) 92 . თავად აღთქმის მიხედვით აუცილებელია საგულდაგულო განუწყვეტელი საქმიანობა: არა იცის, ოდეს-იგი უფალი სახლისაჲ მის მოვიდეს: მწუხრი ანუ შუვა-ღამეს, ანუ ქათმისა ჴმობასა, ანუ განთიად; ნუუკუე მოვიდეს მეყსეულად და გპოვნეს თქუენ მძინარენი“ ( მკ. 13:35–36 )
შეუძლებელია შენიშნავს წმინდა იოანე კიბისაღმწერელი , შეასწავლო ლოცვა მსურველს შეისწავლოს იგი, მხოლოდ სიტყვებით 93 . მასწავლებლებია მისი – გამოცდილება და მგლოვარება. შემუსვრილებაში და სიმდაბლეში სულისა დავიწყოთ ღვაწლი ლოცვისა, შევიდეთ ხელმძღვანელობის ქვეშ მგლოვარებისა: თავად ღმერთი რომელმან, მოანიჭის თხოვა მლოცველთა მისთა“ ( 1სამ. 2:9 ), გახდება ჩვენი მასწავლებელი ლოცვისა. მოვედით ჩემდა“ გვიწვევს ჩვენ წმინდა დედა ყველა სათნოებისა – ლოცვა, ყოველნი მაშურალნი“ უღელქვეშ ვნებებისა ტყვეობაში დაცემული სულებისა, ტჳრთმძიმენი,“ სხვადასხვანაირი შეცოდებებით, და მე განგისუენო თქუენ. აღიღეთ უღელი ჩემი თქუენ ზედა... და ჰპოოთ განსუენებაჲ სულთა თქუენთაჲ“ განკურნება თქვენი წყლულებისა. უღელი ჩემი ტკბილ არს“ ( მთ. 11:28–30 ), შემძლებელია განკურნოს შეცოდებათაგან, და თვით დიდთაგანაც 94 . მოვედით შვილნო“ გვპატიჟებს ჩვენ წმინდა დედა ყველა სათნოებისა – ლოცვა – ისმინეთ ჩემი: შიში უფლისაჲ გასწავო თქუენ“ ( ფს. 33:12 ). გასწავლით თქვენ შიშს უფლისას“ თავად გამოცდილებით, შევიტან შეგრძნებას მისსას გულებში თქვენსაში. გასწავლით თქვენ შიშსაც“ ახალდამწყებთა, რომლითაც მოაქციოს ყოველმან ბოროტისაგან“ ( იგ. 15:27 ), და სუფთა შიშს“ უფლისას ჰგიეს იგი უკუნითი უკუნისამდე“ ( ფს. 18:10 ), შიშს, რომლითაც საშიშია უფალი ყოველთა ზედა, რომელნი არიან გარემოს მისა“ ( ფს. 88:8 ), საშიშია თავად ცეცხლოვანი ქერუბიმებისა და უდიდებულესი, ექვსფრთიანი სერაფიმებისათვის. მიატოვეთ უნაყოფო და ამაო მიჯაჭვულობა ყველაფერზე წარმავალზე, რომლებისგანაც ჩვენ უნდა და უნებლიედაც განვშორდეთ! მიატოვეთ გართობა და სიამოვნება მაცდუნებელნი! მიატოვეთ ფუჭადმეტყველება, ხუმრობა და მრავალმეტყველება, დამაცარიელებელი სულისა! გაიხსენეთ, გასინჯეთ, დარწმუნდით, რომ თქვენ აქ, დედამიწაზე ხანმოკლე მოგზაურები ხართ, რომ მამული თქვენი, მარადიული სამყოფელია – ზეცა. თქვენ გჭირდებათ იქ სანდო და ძლიერი ბელადი: ეს ბელადი – მე ვარ, არა ვინმე სხვა. ყველა წმინდანმა აღსულებმა დედამიწიდან ზეცაში, განახორციელეს სვლა არა სხვაგვარად, თუ არა ჩემით. მე ვუცხადებ შემოსულს კავშირში ჩემთან დაცემულობას და ცოდვილობას ადამიანისას და ამოვიყვან ხოლმე მათგან, როგორც ღრმა უფსკრულიდან. მე გამოვამჟღავნებ წინაშე მათსა თავადებს ჰაერისას, მათს ბადეებს და ჯაჭვებს, ვგლეჯ ამ ბადეებს და ჯაჭვებს, ვამარცხებ და განვდევნი ამ თავადებს. მე ავუხსნი ხოლმე შემოქმედს შექმნილისათვის და გამომსყიდველს გამოსყიდულისათვის, ვარიგებ ადამიანს ღმერთთან. მე გავხსნი ხოლმე წინაშე მოწაფისა და საყვარლისა ჩემისა უსასრულო დიდებულებას ღვთისას და შემყავს იმ მდგომარეობაში მოწიწებისა და მორჩილებისა მისი, რომელშიც უნდა იყოს ქმნილება წინაშე შემოქმედისა. მე ვთეს გულში სიმდაბლეს, მე ვხდი გულს წყაროდ უხვი ცრემლისა: თანაზიართ ჩემებს ვხდი თანაზიარებად საღვთო მადლისა. არ მივატოვებ ნახელმძღვანელებს ჩემებს, სანამ არ მივიყვან მათ წინაშე სახისა ღვთისა, სანამ არ შევაერთებ ღმერთთან. ღმერთი – შეუსრულებელი აღსრულებაა ყველა სურვილისა აქაურ და მომავალ საუკუნეში. ამინ.
Next