Голос^ხმა из вечности^{მარადისობიდან} (дума^{ფიქრი} на могиле)^{საფლავზე}

(Дума^{ფიქრი} на могиле)^{საფლავზე}

В сумраке^{ბინდში} тихого^ჩუმი летнего^{ზაფხულის} вечера^{საღამოსი} стоял^{ვიდექი} я,^მე задумчивый^{ჩაფიქრებული} и^და одинокий,^{მარტოდმარტო,} на могиле^{საფლავზე} моего^ჩემი друга.^{მეგობრისა.} В тот^იმ день^დღეს совершено^{აღსრულებულ} было^იყო поминовение^{მოსახსენიებელი} о нем;^{მასზე;} в тот^იმ день^დღეს семейство^{ოჯახი} его^მისი долго^{დიდხანს} оставалось^{დარჩა} на могиле.^{საფლავზე} Почти^{თითქმის} не^არ слышно^{ისმოდა} было слов^{სიტყვები} между^{შორის} присутствовавшими:^{დამსწრეთა:} слышны^{ისმოდა} были один^{ერთადერთი} рыдания.^{ქვითინები} Рыдания^{ქვითინები} прерывались^{წყდებოდა} глубоким^ღრმა молчанием;^{მდუმარებით;} молчание^{მდუმარება} прерывалось^{წყდებოდა} рыданиями.^{ქვითინებით.} И^და долго^{დიდხანს} сменялись^{იცვლებოდნენ} рыдания^{ქვითინები} молчанием,^{მდუმარებით} молчание^{მდუმარება} рыданиями.^{ქვითინებით.}

Стоял^{ვიდექი} я,^მე задумчивый^{ჩაფიქრებული} и^და одинокий,^{მარტოდმარტო,} на могиле;^{საფლავზე;} стоял,^{ვიდექი} осененный^{დაჩრდილული} впечатлениями^{შთაბეჭდილებებით} дня.^{დღისა.} Внезапно^{მოულოდნელად} овладело^{მომიცვა} мною^მე неожиданное,^{მოულოდნელმა,} чудное^{საოცარმა} вдохновение.^{შთაგონებამ.} Как будто^{თითქოს} услышал^{გავიგონე} я^მე голос^ხმა почившего!^{განსვენებულისა!} – Загробную^{საიქიო} речь^{სიტყვა} его,^{მისი,} таинственную^{საიდუმლოებრივი} беседу,^{საუბარი,} чудную^{საოცარი} проповедь,^{ქადაგება} какою^{როგორადაც} изобразилась^{აისახა} она^იგი в душе^{სულში} моей,^{ჩემსაში,} спешу^{ვჩქარობ} начертать^{ჩავწერო} трепещущею^{მოკანკალე} рукою.^{ხელით.}

“Отец^მამა мой!^ჩემო мать^{დედავ} моя!^ჩემო супруга^{მეუღლევ} моя!^{ჩემო!} сестры^დებო мои!^{ჩემნო!} В черных^შავ одеждах,^{ტანსაცმელებში,} облеченные^{შემოსილნო} в глубокую^ღრმა печаль^{სევდაში} и телом^{სხეულითა} и^და душою,^{სულით} стеклись^{თავი მოიყარეთ} вы^{თქვენ} к моей^ჩემს одинокой^{მარტოხელა} могиле,^{საფლავზე} – с поникшими^{დახრილი} главами,^{თავებით,} окружили^{გარშემოეხვიეთ} ее.^მას Безмолвно,^{უსიტყვოდ,} одними^{ერთადერთი} помышлениями^{ფიქრებით} и^და чувствованиями,^{შეგრძნებებით} вы^{თქვენ} беседуете^{საუბრობთ} с безмолвствующим^{მდუმარე} жителем^{მცხოვრებთან} гроба.^{სამარისა.} Сердца^{გულნი} ваши^{თქვენნი} – фиалы^{ფიალებია} неисцельной^{განუკურნებელი} грусти.^{ნაღველისა.} Потоки^{ნაკადები} слез^{ცრემლებისა} льются^{იღვრება} из очей^{თვალთაგან} ваших;^{თქვენთა;} вслед^{კვალდაკვალ} за потоками^{ნაკადებისა} пролившимися^{დაღვრილთა} рождаются^{იბადებიან} новые^{ახალი} слезные^{ცრემლის} потоки:^{ნაკადები:} печали^{დარდს} нет^{არა აქვს} дна,^{ფსკერი,} слезам^{ცრემლებს} нет^{არა აქვთ} конца”.^{დასასრული“.}

“Младенцы^{ყრმანო} – дети^{შვილებო} мои!^{ჩემნო!} и вы^{თქვენც} здесь^{აქ ხართ} у камня^{ქვასთან} могильного,^{სამარისა,} у камня^{ქვასთან} надгробного!^{საფლავისა!} И^და на ваших^{თქვენს} глазках^{თვალებზე} навернулись^{მოგადგათ} слезки,^{ცრემლები,} а^ხოლო сердце^{გულმა} ваше^{თქვენმა} не^არ знает,^იცის о чем^რაზე плачут^{ტირიან} очи,^{თვალები,} подражающие^{მიმბაძველნი} очам^{თვალებისა} отца^{მამისა} моего,^{ჩემისა} очам^{თვალებისა} моей^ჩემი матери.^{დედისა.} Вы^{თქვენ} любуетесь^{ტკბებით} камнем^ქვით надгробным,^{საფლავისათი,} камнем^ქვით светящимся,^{მბრწყინავით,} гранитом^{გრანიტით} зеркальным;^{სარკისებურით;} вы^{თქვენ} любуетесь^{ტკბებით} надписью^{წანაწერით} из букв^{ასოებისაგან} золотых;^{ოქროსისა;} а^ხოლო они^{ისინი} – этот^ეს гранит^{გრანიტი} и^და эта^ეს надпись^{წანაწერი} – провозвестники^{მაუწყებელია} вашего^{თქვენი} раннего^{ნაადრევი} сиротства”.^{ობლობისა“.}

“Отец^{მამავ} мой!^{ჩემო!} мать^{დედავ} моя!^{ჩემო!} супруга^{მეუღლევ} моя!^{ჩემო!} родные^{ნათესავებო} и^და друзья^{მეგობრებო} мои!^{ჩემნო!} что^რას стоите^{დგახართ} вы^{თქვენ} так^ასე долго^{დიდხანს} над моей^ჩემი могилой,^{საფლავის თავზე} над хладным^ცივი камнем,^{ქვის თავზე,} хладно^{ცივად} стоящем^{მდგარისა} на страже^{საგუშაგოზე} гробовой?^{საფლავისა?} Давно^{კარგა ხანია} уже^უკვე охладело^{გაცივდა} мое^ჩემი бездыханное^{უსულო} тело;^{სხეული;} по приговору^{განაჩენის მიხედვით} всемогущего^{ყოვლისშემძლე} Творца^{შემოქმედისა} оно^იგი возвращается^{უბრუნდაება} в свою^თჳს землю,^{მიწას,} рассыпается^{დაიშლება} в прах.^{მტვრად.} Какие^{როგორი} тяжкие^{მძიმე} думы^{ფიქრები} объемлют^{მოგიცავთ} вас,^{თქვენ} удерживают^{გაკავებენ} на могиле^{საფლავზე} моей?...^{ჩემსაზე?...} Служители^{მსახურნმა} алтаря^{საკურთხევლისანმა} принесли^{მოიტანეს} у ней^{მასზე} молитву^{ლოცვა} о упокоении^{განსვენებისათვის} моем,^{ჩემისა} возгласили^{გამომიცხადეს} мне^მე вечную^{მარადიული} память^{ხსოვნა} в спасающем^{გადამრჩენელსა} и^და упокоевающем^{განმასვენებელ} меня^ჩემს Боге.^{ღმერთში.} Они^{ისინი} отошли^{წავიდნენ} от могилы^{საფლავიდან} безмолвной:^{მდუმარენი} уйдите^{წადით} и вы.^{თქვენც} Вам^{თქვენ} нужен^{გჭირდებათ} покой^{განსვენება} после подвигов^{ფარჯის შემდეგ} души^{სულისა} и^და тела,^{სხეულისა,} измученных,^{გატანჯულისა} истерзанных^{გაწვალებულისა} скорбью”.^{მწუხარებით“.}

“Вы^{თქვენ} нейдете!...^{არ მიდიხართ!...} вы^{თქვენ} здесь!...^{აქ ხართ!...} вы^{თქვენ} приковались^{მიეჯაჭვეთ} к месту^{ადგილს} моего^ჩემი погребения!^{დაკრძალვისა!} В молчании,^{დუმილში,} сказывающем^{მთქმელში} более,^{უფრო მეტისა,} нежели^{ვიდრე} сколько^{რამდენიც} может^{შეუძლია} сказать^{ვთქვას} самое^{ყველაზე} пышное^{მედიდურმა} красноречие,^{მჭევრმეტყველებამ,} – с душою,^{სულით} для которой^{რომლისთვისაც} нет^არაა объяснения,^{ახსნა,} – с сердцем,^{გულით} в котором^{რომელშიც} обилием^{სიჭარბით} чувств^{შეგრძნებებისა} поглощается^{შთაინთქმება} определенность^{განსაზღვრულობა} чувств,^{გრძნობებისა} вы^{თქვენ} не^არ отступаете^{იხევთ უკან} от могилы,^{საფლავიდან,} запечатленной^{დაბეჭდილიდან} на многие^{მრავალი} веки,^{საუკუნეებით} от камня^{ქვისგან} – памятника^{ძეგლისაგან} бесчувственного.^{უგრძნობელისა.} Что^რა надо^{გინდათ} вам?...^{თქვენ?...} Не^არ ожидаете^ელით ли^კი вы^{თქვენ} из-под^{ქვემოდან} камня,^{ქვისა,} из недр^{წიაღიდან} могилы^{საფლავისა} мрачной,^{ბნელისა,} моего^{ჩემის} голоса?”^{ხმას?“}

“Нет^არაა этого^ეს голоса!^ხმა! Вещаю^{ვქადაგებ} одним^{ერთადერთი} молчанием.^{მდუმარებით.} Молчание,^{მდუმარება,} тишина^{სიჩუმე} нерушимая^{დაურღვეველი} – достояние^{საკუთრებაა} кладбища^{სასაფლაოსი} до самой^თვით трубы^{საყვირამდე} воскресения.^{აღდგომისა.} Прахи^{ფერფლნი} мертвецов^{მკვდრებისა} говорят^{ლაპარაკობენ} без звуков,^{ბგერების გარეშე,} в которых^{რომლებსაც} нуждается^{საჭიროებს} слово^{სიტყვა} земное:^{მიწიერი:} тлением^{ხრწნით} осуществленным^{განხორციელებულით} они^{ისინი} возглашают^{აცხადებენ} громкую^{ხმამაღალ} проповедь,^{ქადაგებას,} убедительнейшее^{უდამაჯერებლეს} увещание^{შეგონებას} к мятущимся,^{მშფოთავი,} шумящим^{მოხმაურე} на земной^{დედამიწის} поверхности^{ზედაპირზე} искателям^{მძებნელთათვის} тления”.^{ხრწნისა“.}

“И^და есть^{მაქვს} еще^{კიდევ} у меня^მე голос!^ხმა! И^და говорю^{ვსაუბრობ} с вами,^{თქვენთან} и^და отвечаю^{გპასუხობთ} на ваши^{თქვენს} неизъяснимые^{გამოუთქმელ} думы,^{ფიქრებს,} на ваши^{თქვენს} непроизнесенные^{გამოუთქმელ} и^და невыразимые^{გამოუხატავ} вопросы.^{შეკითხვებს.} Послушайте^{ისმინეთ} меня!^{ჩემი!} Отличите^{გაარჩიეთ} мой^ჩემი голос^ხმა в общем^{საერთო} голосе,^{ხმაში,} которым^{რომლითაც} говорит^{საუბრობს} вечность^{მარადისობა} ко времени!^{დროსთან} – Голос^ხმა вечности^{მარადისობისა} один,^{ერთია,} – неизменяем,^{შეუცვლელი,} непреложен.^{გარდაუვალი.} В ней^{მასში} нет^არაა непостоянства,^{მერყეობა,} переменчивости:^{ცვალებადობა:} в ней^{მასში} день^დღე – один,^{ერთია,} сердце^გული – одно,^{ერთი,} мысль^აზრი – одна.^{ერთი.} Соединяющий^{შემაერთებელი} все^{ყველაფრისა} во едино^{ერთად} – Христос.^{ქრისტეა.} Оттуда^{იქიდან} голос^ხმა – один”.^{ერთია“.}

“В этом^ამ голосе,^{ხმაში,} которым^{რომელშიც} говорит^{ლაპარაკობს} вечность,^{მარადისობა,} в этом^ამ голосе^{ხმაში} безмолвном^{მდუმარეში} и^და вместе^{ამასთან} подобном^{მსგავსში} грому,^{გრგვინვისა,} отличите^{გაარჩიეთ} мой^ჩემი голос!^ხმა! Неужели^განა вы,^{თქვენ,} родные^{ნათესავებო} мои,^{ჩემნო,} не^ვერ узнаете^{სცნობთ} моего^{ჩემის} голоса?^{ხმას?} Мой^ჩემს голос^ხმას в общем,^{საერთო,} едином^{ერთიან} голосе^{ხმაში} вечности,^{მარადისობისა,} имеет^აქვს свой^{თავისი} отдельный^{განცალკევებული} звук,^ხმა, как^{როგორც} голос^ხმას струны^{სიმისას} в общем^{საერთო} аккорде^{აკორდში} многострунного^{მრავალსიმიანი} фортепиано”.^{ფორტეპიანოსი“.}

“Вещал^{გვიქადაგებდა} всем^{ყველას} нам^ჩვენ голос^ხმა вечности,^{მარადისობისა,} вещал^{გვიქადაგებდა} с времен^{დროიდან} явления^{მოვლენისა} нашего^{ჩვენისა} в бытие.^{ყოფიერებაში.} Вещал^{გვიქადაგებდა} он^იგი нам,^ჩვენ когда^{როდესაც} мы^ჩვენ были^{ვიყავით} еще^{ჯერ კიდევ} неспособны^{უუნარონი} внимать^{შეგვესმინა} ему;^{მისი;} вещал^{გვიქადაგებდა} он^იგი нам^ჩვენ и в зрелом^{სიმწიფის} возрасте^{ასაკშიც} нашем,^{ჩვენისა,} когда^{როდესაც} мы^ჩვენ уже^უკვე могли^{შეგვეძლო} и^და должны^{ვალდებულიც} были^{ვიყავით} внимать^{შეგვესმინა} ему,^{მისი,} понимать^{გაგვეგო} его.^მისი Голос^ხმაო вечности!...^{მარადისობისავ!...} увы!...^{ვაი რომ!...} мало^{ცოტაა} прислушивающихся^{ყურადღების მიმქცევი} к тебе^{შენდამი} в шумной^{ხმარურიან} земной^{მიწიერ} гостинице!^{სასტუმროში!} То^ხან препятствует^{ეწინააღმდეგება} внимать^{მოსმენას} тебе^{შენსას} младенчество^{ყრმობა} наше;^{ჩვენი;} то^ხან препятствуют^{ეწინააღმდეგებიან} внимать^{მოსმენას} тебе^{შენსას} заботы,^{საზრუნავები,} развлечения^{გართობა} житейские.^{ყოველდღიურნი.} Но^{მაგრამ} ты^შენ не^არ умолкаешь.^{ჩუმდები.} Говоришь,^{ლაპარაკობ,} говоришь,^{ლაპარაკობ,} – и,^და, наконец,^{საბოლოოდ,} чрез грозного^{მრისხანე} посланника^{დესპანის მეშვეობით} – смерть,^{სიკვდილისა,} требуешь^{მოითხოვ} и внимательного,^{ყურადღებიანი} и^და невнимательного^{უყურადღბო} слушателя^{მსმენელისგანაც} к отчету^{ანგარიშს} во внимании^{ყურადღებისათვის} и^და послушании^{მორჩილებისთვის} великим^დიდი глаголам^{სიტყვებისა} вечности”.^{მარადისობისა“.}

“Чтоб^რათა голос^ხმას вечности^{მარადისობისას} имел^{ჰქონდეს} для вас^{თქვენთვის} особенный^{განსაკუთრებული} отголосок,^{გამოძახილი} особенно^{განსაკუთრებით} способный^{შემძლებელი} проникать^{შეაღწიოს} в ваше^{თქვენს} сердце,^{გულში,} привлекать^{მიიზიდოს} к слову^{სიტყვისაკენ} спасения^{ხსნისა} ум^{გონება} ваш,^{თქვენი} – Бог^{ღმერთმა} причислил^{მიმაკუთვნა} меня^მე к говорящим^{მოლაპარაკეებს} из вечности.^{მარადისობიდან.} Мой^ჩემი голос^ხმა слился^{შეერთო} в стройное^{მწყობრი} согласие^{თანხმობით} с общим^{საერთო} голосом^ხმას обширного^{ფართო} невидимого^{უხილავი} мира.^{ზღვისას} Для всех^{ყველა} странников^{მოგზაურისათვის} земли^{დედამიწისა} я^მე – мертв,^{მკვდარი ვარ} безгласен,^{უსიტყვო,} как^{როგორც} и все^{ყველა} мертвецы,^{განსვენებულნი,} но^{მაგრამ} для вас^{თქვენთვის} я^მე – жив,^{ცოცხალი ვარ,} и,^და мертвый,^{მკვდარი,} говорю^{ვსაუბრობ} слово^{სიტყვას} спасения^{ხსნისას} открытее,^{უფრო გახსნილად,} сильнее,^{უფრო ძლიერად} нежели^{ვიდრე} как^{როგორც} сказал^{ვიტყოდი} бы его,^მას оставаясь^{რომ დავრჩენილიყავი} между вами^{თქვენ შორის} и^და гоняясь^{მედევნა} вместе с вами^{თქვენთან ერთად} за призраками^{აჩრდილებისათვის} благ,^{სიკეთეებისა} которыми^{რომლებითაც} тление^{ხრწნა} обманывает^{ატყუებს} и^და губит^{ღუპავს} изгнанников^{განდევნილებს} из рая,^{სამოთხიდან,} помещаемых^{მოთავსებულთ} на короткое^{მოკლე} время^{დროით} в земной^{დედამიწის} гостинице^{სასტუმროში} для примирения^{შესარიგებლად} с прогневанным^{განრისხებულისადმი} ими^{მათ მიერ} Богом”.^{ღვთისა“.}

“Бог^{ღმერთი} – милостив,^{მოწყალეა,} милостив^{მოწყალეა} бесконечно.^{უსასრულოდ.} Если^თუკი б было^{იქნებოდა} нужным^{საჭირო} и^და полезным,^{გამოსადეგი,} – внезапно^{მოულოდნელად} из тьмы^{წყვდიადიდან} могильной,^{სამარისა,} из-под^{ქვემოდან} тяжкого^{მძიმე} камня^{ქვისა} отозвался^{გამოგეხმაურებოდით} бы я^მე вам!...^{თქვენ} Небо^{ზეცამ} признало^სცნო частный^{კერძო} голос^ხმა из вечности^{მარადისობიდან} излишним...^{ზედმეტად...} И^და какой^{როგორი} голос^ხმა из вечности^{მარადისობიდან} уже^უკვე нелишний,^{არაა ზედმეტი,} когда^{როდესაც} Бог^{ღმერთმა} благоволил,^{კეთილინება,} чтоб^რომ не^არა только^{მხოლოდ} равноангельные^{ანგელოზთა მსგავსნი} человеки,^{ადამიანები,} но^{არამედ} Сам^{თავად} Единородный^{მხოლოდშობილ} Сын^ძეს Его^{მისსას} возвестил^{ეუწყებინა} вселенной^{სამყაროსათვის} волю^ნება Его,^{მისი,} возвестил^{ეუწყებინა} святые^{წმინდა} и^და строгие^{მკაცრი} уставы^{განწესებები} – блаженной^{ნეტარი} для послушных,^{მორჩილთათვის,} страшной^{საშინელი} для непокорных^{ურჩთათვის} – вечности?^{მარადისობისა?} «Имут^{ჰქონან} Моисея^მოსე и^და пророки,^{წინაჲსწარმეტყუელნი,} да послушают^{მათი ისმინედ.“} их» ( Лк.16:29^ლკ.16:29 ), ответ^{პასუხი} был^იყო Неба^{ზეცისა} просившему^{მთხოვნელთათვის} голоса^{ხმისა} умерших^{გარდაცვლილებისა} для проповеди^{ქადაგებისათვის} живущим^{მცხოვრებთათვის} на земле^{დედამიწაზე} плотскою^{ხორციელი} жизнью,^{ცხოვრებით,} умерщвленным^{მოკლულთათვის} душевною^{სულიერი} вечною^{მარადიული} смертью.^{სიკვდილით.} «Аще^{უკუეთუ} Моисея^{მოსესი} и^და пророки^{წინაწარმეტყუელთაჲ} не^არა послушают,^{ისმინონ,} и аще^{არცაღა,} кто из мертвых^{მკუდრეთით თუ ვინმე} воскреснет,^{აღდგეს,} не имут веры»^{ჰრწმენეს მათ“} ( Лк.16:31^{ლკ. 16:31} ).

“Товарищ^{ამხანაგო} мой^ჩემო – мертвец,^{გარდაცვლილო,} но^{მაგრამ} еще^{კიდევ} с живым^{ცოცხალი} словом^{სიტყვით} в устах!^{ბაგეებზე!} Прими^{მიიღე} от меня^{ჩემგან} поручение^{დავალება} и^და исполни^{შეასრულე} его.^იგი.

Вот^აი отец^მამა мой!^{ჩემი!} вот^აი мать^დედა моя!^{ჩემი!} вот^აი супруга^{მეუღლე} моя!^{ჩემი!} вот^აი родные^{ნათესავები} мои!^{ჩემნი!} не^არ могу^{შემიძლია} говорить^{ვილაპარაკო} с ними^{მათთან} иначе,^{სხვაგვარად,} как^{თუ არა} общим^{საერთო} голосом^ხმით вечности.^{მარადისობისა.} В этом^ამ голосе^{ხმაში} они^{ისინი} слышат^{ისმენენ} звук^ხმას и моего^ჩემი голоса…^{ხმისასაც...} да,^ხო, они^მათ слышат^{ესმით} его!...^{მისი!...} но^{მაგრამ} нет^{არა მაქვს} у меня^მე отдельного,^{განცალკევებული,} частного,^{კერძო,} моего^ჩემი слова...^{სიტყვა...} Товарищ^{ამხანაგო} мой!^{ჩემო!} будь^{იყავი} моим^ჩემი словом;^{სიტყვა;} из общей^{საერთო} нашей^{ჩვენი} сокровищницы,^{საგანძურიდან,} из священной^{წმინდა} вечности,^{მარადისობიდან,} скажи^{უთხარი} им^მათ за меня^{ჩემ მაგივრად} краткое,^{მოკლე,} нужнейшее^{უსაჭიროესი} для них^{მათთვის} слово:^{სიტყვა:} “Земная^{მიწიერი} жизнь^{ცხოვრება} – мгновенное^{წამიერი} обманчивое^{მაცდუნებელი} сновидение.^{სიზმარია.} Вечность^{მარადისობა} – неизбежна.^{გარდაუვალია.} Есть^არის и бедственная^{სალმობიერი} вечность!...^{მარადისობაც!...} Стяжите^{მოიხვეჭეთ} ж^უკვე вечность^{მარადისობა} блаженную^{ნეტარი} вниманием,^{ყურადღებით,} повиновением^{მორჩილებით} всесвятому^{ყოვლადწმინდისა} закону^{რჯულისა} всесвятого^{ყოვლადწმინდისა} Бога,^{ღვთისა,} – и^და приходите^{მოდით} ко мне^{ჩემთან} на верное,^{უტყუარ,} некончающееся^{დაუსრულებელ} наслаждение,^{სიამოვნებაში,} каждый^{ყოველი} в свое,^{თავისაში,} самим^{თავად} и^და единым^{ერთადერთი} Богом^{ღვთის მიერ} назначенное^{დადგენილ} время!”^{დროს!“}

1848-го¹⁸⁴⁸ года,^წელი Сергиева^{სერგის} Пустыня.^{უდაბნო} Дума^{ფიქრი} написана^{დაწერილია} на кончину^{გარდაცვალებისას} К.^კ. Ф.^ფ. О-на,^{ო-ნა სი,} бывшего^{მყოფისა} с юных^{ახალგაზრდობის} лет^{წლებიდან} в близких^ახლო отношениях^{ურთიერთობაში} с архимандритом^{არქიმანდრიტ} Игнатием^{ეგნატე} Брянчаниновым^{ბრიანჩანინოვთან} .